МЕТОДОЛОГИЯ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ УЧЕБНЫХ ЗАДАНИЙ НА ОСНОВЕ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ РОДНОМУ ЯЗЫКУ

Аннотация

The article presents examples of the processes of practical application of the elements of basic competences formed in students in the teaching of the mother tongue. Recommendations are given for the use of basic competencies in the development of students' abilities, in the formation of their speech, thinking, and the ability to use available information sources. Key words: competence, the competence of self-development as a person, striving for mental and intellectual perfection, improving the skill of creative thinking. МЕТОДОЛОГИЯ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ УЧЕБНЫХ ЗАДАНИЙ НА ОСНОВЕ КОМПЕТЕНТНОСТНОГО ПОДХОДА В ПРОЦЕССЕ ОБУЧЕНИЯ РОДНОМУ ЯЗЫКУ Аннотация. В статье представлены примеры процессов практического применения элементов базовых компетенций, формируемых у учащихся при обучении родному языку. Даны рекомендации по использованию базовых компетенций в развитии способностей учащихся, в формировании у них речи, мышления, умения пользоваться доступными источниками информации. Ключевые слова: компетентность, компетентность саморазвития как личности, стремление к умственному и интеллектуальному совершенству, совершенствование навыка творческого мышления. Umumiy o’rta ta’lim muassasalarida ona tili fanini o’qitishning maqsadi- o’quvchilarda og’zaki va yozma nutq ko’nikmasini, ijodiy fikrlash malakasini, kitobxonlik va nutq madaniyatini rivojlantirishdan iborat. Ona tili fanini o’qitishning asosiy vazifasi – o’quvchi shaxsini fikrlashga, o’zgalar fikrini anglashga, o’z fikrini og’zaki hamda yozma shaklda savodli bayon qila olishgaqaratilgan nutqiy( kommunikativ) kompetensiyani rivojlantirish; o’quvchilarda grammatikaga oid o’zlashtiriladigan bilimlarni (fonetika, leksikologoya, so’zning tarkibi, so’z yasalishi, morfologiya, sintaksis, yozuv va imlo, tinish belgilari, nutq uslublari, stilistikaga oid tushunchalarni) rivojlantirish hamda ona tilining keng imkoniyatlaridan unumli foydalangan 4 55 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ holda to’g’ri va ravon bayon eta olishni rivojlantirishga qaratilgan lingvistik kompetensiyalarni shakllantirishdan iborat. Ona tili fanidan o’quv dasturi o’quvchilarda kompetensiyalarni shakllantirishga yo’naltirilgan Davlat ta’lim standarti talablaridan kelib chiqib tuzilgan. O’quv dasturida o’quvchilarda fanga doir nutqiy va lingvistik kompetensiyalarni hamda tayanch kompetensiyalarning elementlarini shakllantirish ko’zda tutilgan. Umumiy o’rta ta’limda – ona tili imkoniyatlari asosida ta’lim oluvchida mustaqil va ijodiy fikrlash, ijodiy fikr mahsulini nutq muhiti, sharoiti va vaziyatiga mos ravishda og’zaki va yozma shakllarda to’g’ri, ravon va aniq ifodalash ko’nikmalarini shakllantirishdan iborat. 5-9- sinflarda ona tili fonetikasi, leksikasi, morfologiya va sintaksisini tizimli va amaliy samarali o’rganish natijasida ta’lim oluvchiga tilshunoslik fani asoslarini berish emas, balki ayni bir narsa- hodisani atash, fikrni ifodalash uchun ona tilida o’nlab imkoniyatlarning har birining o’z ifoda va ta’sir xususiyatini o’quvchiga yetkazish, unda mana shu jihatlarni ilg’ay olish, bunda axborot resurslariga murojaat qilishmadaniyatini shakllantirish, har bir shakl va imkoniyatdan o’z o’rnida foydalana olish malakalarini rivojlantirishdir. Ma’lumki, O’zbekiston Respublikasida tayanch kompetensiyalar quyidagicha nomlanadi: 1. Kommunikativ kompetensiya. 2. Axborot bilan ishlash kompetensiyasi. 3. Shaxs sifatida o’z- o’zini rivojlantirish kompetensiyasi. 4. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi. 5. Umummadaniy kompetensiya. 6. Matematik savodxonlik, fan va texnika yutuqlaridan xabardor bo’lish hamda foydalanish kompetensiyasi. Bizningcha “kompetensiya” deganda, o’quvchilar tomonidan egallangan bilim va ko’nikmalarni mustaqil ravishda shaxsiy, kasbiy va ijtimoiy faoliyatlarda amaliy qo’llay olish layoqati tushuniladi. Ilmiy tadqiqotchi sifatida darslarimda tayanch kompetensiyalarning barcha turlaridan unimli foydalanishga harakat qilaman. 1. Kommunikativ kompetensiyasi: Mavzudan kelib chiqib to’g’ri javob bera olish; 2. Axborot bilan ishlash kompetensiyasi:mavjud aborot manbalaridan (internet, televizor, radio(audio-video yozuv), telefon, kompyuter, elektronpochta va boshqalar) foydalana oladi; 3. O’zini o’zi rivojlantirish kompetensiyasi: shaxs sifatida doimiy ravishda o’zini- o’zi rivojlantirib, jismoniy,ma’naviy, ruhiy va intellectual kamolotga intila oladi; 4. Ijtimoiy faol fuqarolik kompetensiyasi: mehnat qonunchiligida o’z haq huquqlarini biladi, jamiyat va oilasi manfaati uchun xizmat qila oladi. 5. Umummadaniy kompetensiyalar: vatanga sadoqatli, insonlarga mehr-oqibatli hamda umuminsoniy va milliy qadriyatlarga e’tiqodli bo’lish; 6. Matematik savodxonlik, fan va texnika yangiliklaridan xabardor bo’lish hamda foydalanish kompetensiyasi: aniq hisob-kitoblarga asoslangan holda shaxsiy, oilaviy, kasbiy va iqtisodiy rejalarni tuza olish. Bugun sizlarga 3- tayanch kompetensiya: Shaxs sifatida o’z- o’zini