АНАЛИЗ ТИПОВ СЛОЖНЫХ ПРЕДЛОЖЕНИЙ В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ ХУДОЙБЕРДИ ТЫХТАБОЕВА (В ИНТЕРПРЕТАЦИИ ПРОИЗВЕДЕНИЯ "ВЕРХОМ НА ЖЕЛТОМ ДЕВЕ")

Аннотация

The article describes the types of compound sentences used in "Riding the Yellow Giant" by the talented writer Khudoyberdi Tokhtaboyev. Keywords: connected compound sentence, followed compound sentence, non-connecting compound sentence, complex compound sentence. АНАЛИЗ ТИПОВ СЛОЖНЫХ ПРЕДЛОЖЕНИЙ В ПРОИЗВЕДЕНИЯХ ХУДОЙБЕРДИ ТЫХТАБОЕВА (В ИНТЕРПРЕТАЦИИ ПРОИЗВЕДЕНИЯ "ВЕРХОМ НА ЖЕЛТОМ ДЕВЕ") Аннотация. В статье описываются типы сложносочиненных предложений, использованные в произведении талантливого писателя Худойберди Тохтабоева Ключевые слова: сложносочиненное предложение, сложносочиненное предложение, сложносочиненное предложение без связи, сложносочиненное предложение. Mazmun munosabati va bog‘lovchi vositalarining qo‘llanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar 3 xil bo‘ladi: bog‘langan qo‘shma gaplar, ergash gapli qo‘shma gaplar va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar. Mazmun munosabati va bog‘lovchi vositalarining qo‘llanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar 3 xil bo‘ladi: bog‘langan qo‘shma gaplar, ergash gapli qo‘shma gaplar va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar. Ayrim darsliklarda qo‘shma gaplar quyidagi guruhlarga bo‘linadi: 1) Teng bog‘lovchilar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 2) Ergashtiruvchi bog‘lovchilar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 3) Bog‘lovchi-yuklamalar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 4) Nisbiy so‘zlar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 5) Faqat ohang vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. Ergash va bosh gaplar haqida ma’lumot Birdan ortiq sodda gaplarning mazmun jihatdan tobe-hokim munosabati asosai, ya’ni birining boshqasiga ergashishidan tuzilgan qo‘shma gap ergash gapli qo‘shma gap deyiladi: 4 07 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Sodda gap tarkibida bitta ega va kesim birligi ishtirok etsa, qo‘shma gap tarkibida ikki va undan ortiq ega va kesim birligi qatnashadi. Qo‘shma gap tarkibidagi sodda gaplar o‘zaro bog‘lovchilar, yuklamalar, ko‘makchilar va fe’l shakllari hamda ohang orqali bog‘lanadi. Mazmun munosabati va bog‘lovchi vositalarining qo‘llanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar 3 xil bo‘ladi: bog‘langan qo‘shma gaplar, ergash gapli qo‘shma gaplar va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar. Mazmun munosabati va bog‘lovchi vositalarining qo‘llanishiga ko‘ra qo‘shma gaplar 3 xil bo‘ladi: bog‘langan qo‘shma gaplar, ergash gapli qo‘shma gaplar va bog‘lovchisiz qo‘shma gaplar. Ayrim darsliklarda qo‘shma gaplar quyidagi guruhlarga bo‘linadi: 1) Teng bog‘lovchilar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 2) Ergashtiruvchi bog‘lovchilar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 3) Bog‘lovchi-yuklamalar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 4) Nisbiy so‘zlar vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar. 5) Faqat ohang vositasida bog‘langan qo‘shma gaplar 1.Özing chiqa qol deyabman, nima quloğing karmi? (Sariq devni minib 6-bet) qöshma gapning ergashgan qöshma gap turiga kiradi 2.Yashirib nima qilaman, kõcha changitib yurgandan kõra komandaga kitob öqigan yaxshi.(Boğlovchisiz qöshma gap) 3.Chiqib tayyor vazifalami apil-tapil kõchiraman-da, hali aytganimdek, köcha changitib yurmayman-ku, tõppa-töğri narigi mahallaga futbol õynagani boraman.(Boğlangan qõshma gap) 4.Uch marta hovlini aylandim-da, kõcha eshik oldiga borib egilib salom berdim.(Qöshma gapning boğlangan qöshma gap turi) 5.Singlimni uyga kiritib papkani oldirib chiqdimda, uy vazifalarini kõchirin olish uchun Oriflarnikiga kirdim(Qöshma gapning boğlangan qõshma gap tarkibiga kiradi) 6. Endi o'qiyman deb turganida urush boshlanib qolgan, sen bilan bizning hayotimizni saqlash uchun frontga ketgan. (Qõshma gapning ergashgan qõshma gap tarkibiga kiradi) 7.U bo'lsa teskari qarab, go'yo hech narsadan xabarsizdek jim o'tirardi. (Qõshma gapning ergashgan qõshma gap tarkibiga kiradi ) 8.Kechqurun uyga kirishdan mahrum bõlgach oyim aytyapti deb, qõshnimizdan ikkita nonni qarzga oldim-da, qorong'i tushishi bilan õsha hovli tomon yõl oldim.(Qõshma gapning ergashgan qõshma gap turi) 9. Demak, qalpoqcham chindan ham sehrli ekan, deb õyladimda, termosdan choy quyib ichgan edim, hiqichoq bosildi(Ergashgan qõshma gap) 10. Xolodilnikning ichida yotuvdim, — deb yuboribman bilmasdan. (Ergashgan qöshma gap) XULOSA Xulosa qilib shuni taʼkidlash joizki, mashhur yozuvchi Xudoyberdi Tõxtaboyevning "Sariq devni minib" asari tahlil olib borildi. Ushbu jarayonda asardan qõshma gap turlari haqida maʼlumot berildi, asar yuzasidan tahlil qilindi. 4 08 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ