ПРЕДМЕТ ДЕТАЛИ МАШИН И МЕЖПРЕДМЕТНЫЕ СВЯЗИ

Аннотация

This article outlines the relevance, research of the practical value of interdisciplinary connections between the subject "Machine parts" and other general technical disciplines in the education of politically mature, qualified, creatively active, proactive, systematically thinking specialists with organizational skills and broad horizons. It is also emphasized that interdisciplinary communication is a didactic principle that systematizes, summarizes and integrates knowledge gained from all general technical disciplines on the basis of the subject "Machine parts" with practical application and provides system thinking skills that provide a skillful and creative approach to solving production problems. Key words: interdisciplinary connections, systematization, generalization, integration, thinking, skill, skill, formation. 3 68 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Кириш Ҳозирги босқичда олий таълимнинг энг муҳим вазифаларидан бири, бу ғоявий сиёсий етук, малакали, ижодий фаол, ташаббускор, тизимли фикрловчи, ташкилотчилик кўникмаларга эга бўлган, дунёқараши кенг мутахассисларни тарбиялашдир. Ҳар қандай битирувчи моддий дунёда, жамоат хаётида, ишлаб чиқаришда вужудга келган воқеа, ҳодисаларни таҳлил қила олишлари ва энг муҳими, ишлаб чиқариш муаммоларини ҳал қилиш учун моҳирлик хамда криативлик билан ёндашиши лозим. Шу билан бирга, ўқитиш амалиёти шуни кўрсатадики, кўплаб талабалар олинган билимларни бошқа фанларда янги билимлар ўзлаштиришга, ҳамда ўрганилаётган жараёнларни таҳлил қилиш ва тушунтириш учун қандай қўллашни билмайдилар, бу олий таълимдаги бутун ўқув жараёнининг самарадорлигига, яъни таълим сифатига салбий таъсир кўрсатади. Бундан келиб чиқадики, таълимда машғулотларнинг муваффақияти кўп жиҳатдан талабалар хотирасида илгари олинган билимларни тез ва аниқ активлаштириш қобилиятини ривожлантиришга ёрдам берадиган зарурий ўзаро боғлиқ фактлар, воқеа, ҳодисаларнинг сонига боғлиқ. Ушбу қобилиятни шакллантиришда фанлараро алоқалар муҳим рол ўйнайди [4]. Олий таълим тизимида ўқитиш мазмуни ва услубларининг сезиларли ўзгариши зарурати туфайли фанлараро алоқалар муаммоси долзарбдир [6]. Юқорида келтирилган фикрларга таянган холда айтиш мумкинки малакали, криатив ва тизимлм фикрловчи етук мутахассисларни тайёрлашда, таълим жараёнида фанлараро алоқалар қўлланилишининг амалий аҳамиятини ўрганиш долзарб аҳамият касб этади. Методология “Фанлараро билимлар” ўқувчиларнинг дунёни яхлит тасаввур қилиш билан тавсифланадиган концептуал фикрлаш услубини ривожлантиришга имкон беради [2]. Шунинг учун биз тадқиқотимиз давомида машина деталлари фанининг бошқа фанлар билан ўзаро алоқасини ўргандик. Машина деталлар фани мазмунини анализ қилиб, фаннинг тематик чизиғи кўп ўқув фанлари билан кесишади деган хулосага келиш мумкин масалан: чизмачилик, материаллар қаршилиги, материалшунослик, машина ва механизмлар назарияси, ўзаро алмашувчанлик ва техник ўлчашлар ва бошқалар. Чунки фаннинг вазифасига кўра кўзда тутилган компетенцияларни шакллантирувчи ва ривожлантирувчи мазмунда юқорида келтирилган фанлар мазмуни ўз аксини топган. Ю.А. Самариннинг фикрига кўра фанлараро билимлар тизимни, самарали билиш фаолиятга қодир инсоннинг ақлий ривожланиши кўрсаткичи деб ҳисобланиши мумкин [8]. Шундай қилиб, фанлараро алоқалар, ўрганилаётган мавзу масаласини ҳал этувчи мазмунни, уни тўлақонли ҳал этиш учун зарур бўлган мазмун билан тўлдириш, уларни бир бирини мантиқий давоми сифатида интеграциясини таъминлаш, талабаларда ўрганилаётган объект, ходиса ёки ҳал этилаётган масала ҳақида тўлиқ тасаввур хосил қилишга олиб келади. Улар, биринчидан, базавий фан негизидаги янги билимни тушиниши ва ўзлаштириш учун тўлақонли фундамент, малакалар шакиллантириш ва компетенцияларни ривожлантиришга таянч бўлади; иккинчидан олинган билимларни умумлаштириш ва 3 69 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ тизимлаштиришга имкон беради; учинчидан билимларнинг яхлитлигини, мажмуийлигини таъминлайди. Талабаларни билим ва интизомга эмас, фикрлаш фаолиятига ўргатиш керак [10, 11]. “Машина деталлари” фани масаласи негизидаги фанлараро алоқалар, талабаларни аввалги билимларни активлаштириш, лойиҳалаш бўйича тизимли ва ижодий фикрлаш, билиш активлигини шакиллантириш, мустақиллиги ва билиш жараёнига қизиқиши ривожланишини таъминлайди. Бунда фанлараро характерга эга бўлган топшириқдан фойдаланган холда билиш фаолиятини активлаштириш катта натижа беради. Машина деталлари фанидаги барча машиналар учун умумий бўлган деталларни лойиҳалаш ва хисоблаш жараёнидаги фанлараро алоқаларни кўриб чиқамиз. Масалан вални ишчи чизмаси тайёр холатга келтиргунча бўлган жараённи олайлик, бу жараён лойиҳа ҳисобини бажариб валнинг габарит ўлчамларини аниқлашдан бошланади. Ўлчамлар эса вални тайёрлашда ишлатилиши кўзда тутилган материалнинг механик хоссаларига боғлиқ. Сўнгра валнинг текширув ҳисоби бажарилиб