ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АНГЛИЙСКИХ И РУССКИХ ПОСЛОВИЦ НА УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКЕ

Аннотация

We know that literature is enriched by borrowing words from dialects and acquiring new words from abroad, by introducing new European words into our language. In this article, we will analyze the similarities and differences between our proverbs in Europe, English and Russian. Our proverbs are translated from European languages into our own language for our mentality. Key words: Proverbs, translation, lexical analysis, Europe, especially English and Russian proverbs. ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ АНГЛИЙСКИХ И РУССКИХ ПОСЛОВИЦ НА УЗБЕКСКОМ ЯЗЫКЕ Аннотация. Мы знаем, что литературный язык обогащается за счет заимствования слов из диалектов и приобретения новых слов из-за границы, т. е. европейских слов, поступающих в наш язык. В этой статье мы проанализируем сходства и различия между нашими пословицами в Европе, особенно на английском и русском языках. Наши пословицы переводятся с европейских языков на наш язык в рамках нашего менталитета. Ключевые слова: пословицы, перевод, лексический анализ, Европа, особенности английских и русских пословиц. Maqol — xalq ogʻzaki ijodi janri bo'lib, Maqollarda avlod-ajdodlarning hayotiy tajribalari, jamiyatga munosabati, tarixi, ruhiy holati, etik va estetik tuygʻulari, ijobiy fazilatlari mujassamlashgan. Asrlar mobaynida xalq orasida sayqallanib, ixcham va sodda poetik shaklga kelgan. Maqollarda xalqimizning milliy urf odatlari, va milliy mentalitetimiz asos qilib olinadi. Shuningdek bizning mentaliletimizda uchraydigan ba'zi maqollar Yevropa davlatlari, xususan Ingliz hamda rus tillarida ham uchraydi. Ammo biz bu maqollarni mentalitetimiz doirasidan kelib chiqib tarjima qilamiz hamda tahlil qilamiz. Masalan, O‘zbek xalqimizda "Beshikdan qabrgacha ilm izla"degan maqol bor. Bu maqollar Ingliz tilida "Live and learn" shaklida, rus tilida esa "Век живи-век учищ" shaklida uchraydi. Ingliz tilidan to‘g‘ridan-to‘g‘ri tarjimada "Yasha va o’rgan" degan tarjima, Rus tilidan tarjima qilsak "Yashang va o’rganing" 2 49 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ ma'nosi kelib chiqadi. O’zbek xalqimiz mentalitet jihatidan tug’ilganimizdan toki vafotimizga qadar ilm izlashimiz kerakligini "beshik"leksemasi orqali ochib beradi. Ingliz hamda rus adabiyotida ham "beshik" leksemasini uchratishimiz mumkin, ammo bu leksemalar Ingliz hamda rus mentalitetida tug’ilganidan bilim olishi kerakligi ma'nosini anglatmaydi. O’zbek xalqimizda "Hechdan ko'ra kech" maqoli bor. Ushbu maqol ingliz tilida "Better late than never" shaklida, rus tilida esa "Лучше поздно, чем никогда" shaklida uchraydi. O‘zbek tilshunosligida "hech" bo‘lishsizlik olmosi bo'lib, ushbu olmosh ma'no jihatidan tasdiqqa nisbatan zidlikni bildiradi. Bizda bu maqol "Umuman qilmagandan ko'ra kech bo'lsa ham qilgan yaxshi namunasida berilgan. Bu maqollar Ingliz hamda rus tilida ham shu ma'noga yaqin holatda berilgan. Bu ma'noni Ingliz tilidan "late-kech"ravish leksemasi, rus tilidan esa "Поздно-kech" leksemalari orqali ifodalab berilgan. Bundan kelib chiqadiki o’zbek tilshunosligida gumon ma'nosi "Gumon olmoshi" yordamida ochilib berilgan. Ammo Ingliz hamda rus tilshunosliklarida esa ravish orqali ma'no ochib berilgan. Biz bu holatga "O'z uying-o'lan to'shaging" maqolida ham duch kelishimiz mumkin. Bu maqol ingliz tilida - "East or west, home is best" tarzida rus tilida esa "В гостях хорошо, а доме лучше" shaklida uchraydi. Ingliz tilidan ushbu maqolni so'zma- so'z tarjima qilinganda - " Sharq yoki g'arb uy yaxshi" deya , rus tilidan tarjima qilinganda esa "Mehmon bo'lish yaxshi, lekin uyda bo'lish yaxshiroq" deya tarjima qilinadi. Bu yerda O‘zbek tilidagi tahlilda eng yaxshi joy o'zimizning uyimiz ekanligi "o‘z" olmoshi leksemasi orqali ma'no izohlab beriladi. Ammo Ingliz tilida "East or west–Sharq yoki G'arb" birikmasi orqali, rus tilida esa "а дома лучще –uy yaxshiroq" birikmasi orqali ma'no ochib berilayapti. Ingliz hamda rus tilshunosligidagi birikmalar o’zbek tilshunosligida bittagina "o’z" olmoshi orqali ifodalab berilayapti. Keyingi "Yaxshi boshlangan ish, yaxshi tugallangan ishdir" maqolidagi ingliz tilida " A good beginning makes a good ending" shaklida, rus tilida esa "Лиха бед начало" shaklida uchraydi. O‘zbek tilidagi maqol hamda ingliz tilidagi ushbu maqollar ma'no doirasidan bir biriga juda yaqin. Ya'ni ingliz tilidan ushbu maqolni tarjima qiladigan bo'lsak "Yaxshi boshlanish–yaxshi tugash" tarzida tarjima qilinadi. Ushbu maqollar o'zida qo'llangan fonemalar jihatidan birozgina farq qilishi mumkin. Ammo ushbu maqolning rus tilidagi shaklini so’zma- so'z tarjima qiladigan bo'lsak "Hammasi yaxshi bu yaxshi tugaydi" degan ma'no paydo bo'ladi. Bu yerda faqat qandaydir ish doirasidan kelib chiqib emas balki umumiy holatda hammasi yaxshi bo'lsa bu yaxshi tugaydi degan ma'no kelib chiqadi. Rus tilida hamda ingliz tilida shunday maqollar borki ularda faqat tor doirada ma'nosi izohlangan,biz u maqollardan katta ma'no yasab tarjima qilib olganmiz. Mas