РАЗЛИЧНАЯ КЛАССИФИКАЦИЯ ГРУПП СЛОВ УЗБЕКСКИМИ ЛИНГВИСТАМИ

Аннотация

This article talks about mutual differentiation and classification of independent word groups. During the article, reasonable opinions and considerations are mentioned. Key words: Phrases, noun, adjective, number, verb, pronoun, adverb. РАЗЛИЧНАЯ КЛАССИФИКАЦИЯ ГРУПП СЛОВ УЗБЕКСКИМИ ЛИНГВИСТАМИ Аннотация. В данной статье речь идет о взаимном разграничении и классификации самостоятельных групп слов. В статье упоминаются обоснованные мнения и соображения. Ключевые слова: Словосочетания, существительное, прилагательное, число, глагол, местоимение, наречие. O’zbek tilida mustaqil so’z turkumlarini a’lohida guruhlarga ajratib o’rganamiz. Avvalo so’z turkumi nima? Degan savol tug’ulishi mumkun. Shu boisdan ham so’zlarning so’rog’I va qanday umumlashma ma’no ifodalashiga ko’ra guruhlarga bo’linishi so’z turkumlari deyiladi. So’z turkumlari ma’no vazifasiga ko’ra bir necha guruhlarga bo’linadi, 1. Mustaqil so’zlar: ot, sifat, son, olmosh, fe’l, ravish. 2. Yordamshi so’zlar: ko’makchi, bog’lovchi, yuklama. 3. A’lohida olingan so’zlar: undov so’zlar, taqlid so’zlar, modal so’zlar. Ra’no Sayfullayeva o’zining “Hozirgi o’zbek adabit tili” asarida so’z turkumlarini quyidagicha izohlaydi. Ya’ni so’z turkumlari mazkur belgilar asosida quyidagi ko’rinishda tartiblanadi. 1.Mutaqil so’zlar: Ot, sifat, son, olmosh, ravish, fe’l va taqlid so’zlar 2.Yordamchi so’zlar: Ko’makchi, bog’lovchi, yuklama. 3. Oraliq so’zlar: So’z-gaplar Yuqorida keltirilgan tasnif ya’ni so’z turkumlarining a’lohida bir jihati shundaki, biz darslikda taqlid so’zlarni a’lohida olingan so’z turkumi guruhiga kiritgan edik va bugungi kunda Tilshunos olima Ra’no Sayfullayeva bu fanga yangicha o’zgartirish kiritdi ya’ni taqlid so’zlarni Mustaqli so’z turkumlar guruhiga kiritdi. B.Umirquloq ustozimiz esa o’zining “Hozirgi o’zbek adabiy tili” darslik va qo’llanma asarida, O’zbek tilida so’z turkumlari 12 ta bo’lib ular quyidagi guruhlarga bo’lgan. 3 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ 1. Mustaqil so’zlar. 2. Yordamchi so’zlar. 3. Modal so’zlar. 4. Undov so’zlar. 5. Taqlid so’zlar. Ustozimiz B. Umurqulov ham bu fanga nisbatan turlicha yangiliklar kiritganini ko’zishimiz mumkin. Bundan tashqari. So’z turkumlarining barcha Grammatik shaklga ega, biroq lug’aviy Grammatik, ma’nosi va vazifasiga ko’ra turlichadir. 1. So’z turkumlari ma’no ifodasiga ko’ra quyidagichadir. a) Nomlovchi so’zlar: ot, sifat, son, fe’l, ravish. b) Ifodalovchi so’zlar: undov, modal so’z, yuklama, taqlidiy so’zlar. c) Ko’rsatuvchi so’zlar: olmosh, bog’lovchi, ko’makchi. 2. Morfologik jihatdan o’zgarishiga ko’ra quyidagicha. a) morfologik jihatdan o’zgaradigan so’zlar: ot, sifat, son, olmosh, fe’l. b) morfologik jihatdan o’zmaydigan so’zlar: ravish, bog’lovchi, ko’makchi, yuklama so’zlari 3. Gapda sintaktik vazifa bajarishiga ko’ra quyidagicha. a) sintaktik vazifa bajaradigan so’zlar: ot, sifat, son olmosh, ravish. b) sintaktik vazifa bajaradigan so’zlar: ko’makchi, bog’lovchi, yuklama, undov so’zlar. Ra’no Sayfullayeva esa so’zlarning semantic tasnifi. Bunday so’zlar quyidagi guruhlarga ajraladi. a) mustaqil lug’aviy ma’noli so’zlar: ot, sifat, son, fe’l, ravish, taqlid. b) nomustaqil lug’aviy ma’noli so’zlar: olmosh va so’z-gaplar c) lug’aviy ma’nosiz so’zlar: ko’makchi, bog’lovchi, yuklama. Har bitta tilshunos olimning o’z qarashlari va o’z fikrlariga ega shu boisdan ham O’zbek tilshunos olimlari tomonidan bugungi kunda turli izlanishlaar olib borilmoqda.