ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ТЕХНОЛОГИИ ФОРМИРОВАНИЯ ДУХОВНОЙ КУЛЬТУРЫ УЧАЩИХСЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ШКОЛЫ

Аннотация

This article presents an analysis of the thoughts of Eastern thinkers about spiritual culture and their views. The theoretical foundations of the technology of formation of spiritual culture are presented. Key words: spirituality, culture, east, scholars, faith, belief, knowledge, ignorance, upbringing, education. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ТЕХНОЛОГИИ ФОРМИРОВАНИЯ ДУХОВНОЙ КУЛЬТУРЫ УЧАЩИХСЯ ОБЩЕОБРАЗОВАТЕЛЬНОЙ ШКОЛЫ Аннотация. В данной статье представлен анализ размышлений восточных мыслителей о духовной культуре и их взглядов. Представлены теоретические основы технологии формирования духовной культуры. Ключевые слова: духовность, культура, восток, ученые, вера, вера, знание, невежество, воспитание, образование. Ma’naviyat o’zi – inson ruhiy va aqliy olamini ifodalovchi tushuncha bo’lib, u kishilarning falsafiy, huquqiy, ilmiy, badiiy, axloqiy va diniy tasavvurlarni o’z ichiga oladi. Birinchi Prezidentimiz I.A.Karimov shunday ta’rif berganlar: 1“Ma’naviyat – insonni ruhan poklanishga, qalban ulg’ayishga chorlaydigan, inson ichki dunyosini, irodasini baquvvat iymon-e’tiqodini butun qiladigan, vijdoni uyg’otadigan kuch. Insonning barcha qarashlarining mezonidir” . Inson ma’naviyatining mohiyati bir-biri bilan uzviy bog’langan ma’naviy-axloqiy, ilmiy-amaliy, mafkuraviy fazilatlarning yaxlit tizimi ekanligini unutmasligimiz darkor. Ma’naviy madaniy tarbiyatarbiya haqida so’z yuritganimizda, axloq tushunchasiga e’tibor qaratishimiz lo`zim. “Ma’naviyat – insonning ma’lum darajadagi jismoniy, aqliy va ruhiy balog’ati va dunyoqarashini ifodalovchi tushunchadir Ma’naviyat insonni ruhan poklanishi, qalban ulg’ayishiga chorlaydigan ,insonning ichki dunyosini, irodasini baquvvat qiladigan vijdonini uyg’otadigan beqiyos kuch, uning barcha qarashlarining mezonidir, desak menimcha tariximizga va bugungi hayotimizga har tomonlama o’z tasdig’ini topib borayotgan haqiqatni yaqqol ifoda etgan bo’lamiz. 1 Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat –yengilmas kuch”. T.: “Ma’naviyat” nashriyoti. 2008 y 10 b 5 41 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Xalqni o’z ma'naviyati va madaniyatidan yuksakroq kuch yo’qdir ,zero donolarimizda shunday so’z bor, “ma’naviyatli xalqni yengib bo’lmaydi”. Inson paydo bo’libdiki, uning ma’naviyatga muhtojligi bor . Sharq ilk jonlanish davri (IX -XI asrlar) allomalari ham o’z asarlarida bilim egallashning foydasi haqida juda ko’p fikrlar bildirganlar. Tarixga nazar tashlasak, bizning ota-bobolarimiz ming yillar oldin o’zlarining tarixiy yodgorlik manbalarida,tafakkur va dunyoqarashida xalq og’zaki ijodi namunalari milliy mafkuramiz o`ziqlanadigan manbalardir2. buyuk mutaffakir ma’naviy hayotidagi muhim ijtimoiy hodisa bo’lib, odob-axloq tizimini, axloqiy fazilatlarini zamon talablari asosida har qaysi avlod ongiga singdirish shakli bo’lib, o’sib kelayotgan yosh avlodda xulq odob me’yorlariga mos keladigan, zamon talablariga beradigan insoniy sifatlarni shakllantirishga qaratilgan ilmiy va amaliy harakatlar tizimi tushuniladi”. A.Avloniy shunday ta’rif bergan: “insonlarni yaxshilikg’a chaqirguvchi, yomonlikdan qaytarguvchi bir ilmdur. Yaxshi xulqlarning yaxshiligini, yomon xulqlarning yomonligini dalil va misollar ila bayon qiladurg’an kitobni axloq deyilur. O’z aybini bilib, iqror qilub tuzatmakg’a sa’y va ko’shish qilgan kishi chin bahodir va pahlavon kishidir’’3 Zero, shaxsning ruhiy va jismoniy yetukligining mezoni axloq va axloqiy me’yorlar bo’lib, uning ishtirokisiz ma’naviy kamolotga erishib bo’lmaydi. Shuning uchun ham ma’naviy-axloqiy tarbiyada uzviylik, aloqadorlik dialektik xarakterga ega bo’lib, shaxsning ma’naviy-axloqiy shakllanishida muhim sanaladi. Ma’naviyat va axloq o’z navbatida tarbiya jarayonini samarali tashkil etishni taqo`zo etadi. “Ma’naviyat” arabcha “ma’nolar majmui” – kishilarning falsafiy, huquqiy, ilmiy, badiiy, axloqiy, diniy tasavvurlari va tushunchalari majmuidir”. Ushbu ta’rifdan kelib chiqib ayta olamizki, ma’naviy madaniy tarbiyabu – uninersal tarbiya demakdir, chunki ma’naviyat o’z tarkibiga tarbiyaning barcha turlarini qamrab oladi. Bundan ko’rinib turubdiki, islohotlarning birinchi bosqichida milliy ma’naviyatni yuksaltirish yo’lida ko’zlangan maqsad to’la amalga oshiriladi va ikkinchi bosqichda amalga oshilishi lo`zim bo’lgan vazifalarga zamin ho`zirlaydi. Ma’naviy-madaniy tarbiyaatizimida ma’naviy-axloqiy his-tuyg’ular inson tomonidan, uning voqea-hodisalar, kishilar hamda o’z xulqiga nisbatan his-tuyg’ularni uyg’otishga rag’bat paydo qiluvchi tarbiyaviy ishlar tizimli tashkil etilgandagina samarali kechadi. Mazkur tizimda xulq-atvorni tarbiyaviy ishlar tashkil etadi. Ma’naviy merosimiz hisoblangan eng qadimgi manbalarda («Avesto», «Go’ro’g’li» Alpomish» va b.q.)xalq ertaklarida ,xalq dostonlarida,afsonalarida ajdodlarimizning vatanini , xalqini sevish, or-nomus va mexr- oqibat,ezgulik va do’stlarga sadoqat kabi sifatlar ularning asosiy ijtimoiy xislatlari hisoblangan.,,Avesto’’ zard