ИСТОРИЯ ДЕНЕГ

Аннотация

This article analyzes the appearance of money from ancient times to the present, taking into account that the origin of money is related to the fact that each commodity has conflicting use values and values. Key words: monetary evolution, monetary function, coin evolution, paper money. Ta‘kidlash joizki, pulning paydo bo'lishini xronologik jihatdan to'g'ri tavsiflash iqtisodiy va ijtimoiy munosabatlarda paydo bo'ladigan sabab omillari zanjiridir. Pulning rivojlanishi va shakllanishi tarixi shuni ko'rsatadiki, odamlar o'troq turmush tarzini yo'lga qo'yib, o'z yerlariga ega bo'lgach, ba'zi oilalarda ba'zi mahsulotlarning ortiqcha, boshqalarining etishmasligi paydo bo'lgan. Pullar qachon paydo bo‘lganini aniq aytish qiyin. Axir, hatto pul tushunchasi ham har doim boshqacha edi. Ibtidoiy odamlarning mavjudligi davrida ayirboshlash amalga oshirilgan. Masalan, kulolchilik bilan shug’ullanganlar qozon va ko’zalar, temirchilar – o’q o’qlari, temirchilar va boshqalar bilan savdo qilganlar. Bu juda qulay emasligini tushunib, oziq-ovqat va narsalarning qiymati boshqacha bo'lgan tushuncha paydo bo'ldi. Bir qancha olimlarning o‘tkazilgan tadqiqotlariga ko‘ra, kumush tayoqchalar dunyodagi birinchi pul belgisi sifatida ishlatilgan. Ular bilan to‘lash amaliyoti Shumerlar tomonidan Mesopotamiyada joriy qilingan. Kauri dengiz mollyuskasining chig‘anoqlari Xitoyda hisob-kitoblarda juda mashhur bo‘lgan va davlat tarixining dastlabki davrlarida (taxminan 3500 yil oldin) ular aslida yagona “valyuta” bo‘lib xizmat qilishgan. O‘rta Osiyodagi tangalarning old tomonida biron bir jonzotning yoki odamning boshi, teskari tomonida esa avval chuqurchalar, keyin esa tasvirlar bor edi. Tangalarning ikkinchi tomoni old tomoniga to‘g‘ridan-to‘g‘ri aloqasi yo‘q edi, faqatgina unga qo‘shimcha sifatida xizmat qilgan. 4 88 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Agar tanga ustida ikkita bosh bo‘lsa, old tomonga qo‘yilgan bosh biroz kattalashtirilgan holda tasvirlangan. Pul evolyutsiyasi1 “Oltin quymalar” “Shekel” “Pul-pichoqlar” miloddan avvalgi miloddan avvalgi miloddan avvalgi 3000 yillar, XII asr, 3000 yillar, Misr Mesopotamiya Xitoy Pul evolyutsiyasi2 Qadimgi Misrda misrliklar orasida eng keng tarqalgan “valyuta” don mahsulotlari edi. Donli mahsulotlar ko‘rinishidagi oylik ish haqi boshqa tovarlarni olish uchun barter savdosida ishlatilgan. Okeaniyada bir necha yuz vulqon orollaridan iborat Mikroneziya shtati hududida - Yap Orol davlati mavjud. Mahalliy aholi “rai” deb ataydigan dumaloq teshikli ulkan tosh disklardan foydalangan va bu disklar har xil o‘lchamlarga ega bo‘lgan (baʼzi “tangalarning” og‘irligi besh tonnaga, diametri bir necha metrga yetadi, boshqalari esa atigi 10 santimetr bo‘lgan). G‘arbiy Afrikada metall uzuklar pul sifatida ishlatilgan va bu 1948 yilgacha davom etgan. Odatda qullar uchun pul to‘lash uchun oddiy emas, balki qimmatbaho metallardan yasalgan uzuklar ishlatilgan. Sharqdagi yana bir g‘ayrioddiy pul ekvivalenti presslangan choydan qilingan g‘isht edi. Shunga o‘xshash “valyuta” qadimgi Xitoy, Tibet va Mo‘g‘ulistonda savdoda ishlatilgan. Bunday “pul” baʼzi Sharqiy mintaqalarda o‘tgan asrning o‘rtalariga qadar ishlatilgan. Dunyoning baʼzi qismlarida hatto tuz ham haqiqiy valyuta hisoblangan. Butun dunyoda va insoniyat tarixi davomida tuz:  Foydali va shifobaxsh mahsulot  Ҳаётнинг рамзи  Yovuzlikdan himoya  Ko‘pgina mamlakatlarda tuz oltindan qimmatroq edi. bu shunday maxsus tovarki, u hamma boshqa tovarlar uchun umumiy ekvivalent vazifasini bajaradi Pul shunday kuchga ega bo‘ladiki, u umumiy ijtimoiy qiymatga ega barcha tovarlarni xarid qilish vositasi bo‘lib xizmat qiladi. tovar ishlab chiqarish va ayirboshlash jarayonida isteʼmolchilar o‘rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni ifoda etadi. 1 Muallif tomonidan tayyorlandi. 2 Muallif tomonidan tayyorlandi. 4 89 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Pul haqida umumiy tushuncha3 Turli mamlakatlarda hisob-kitoblar uchun vosita sifatida cherkov idishlari, turli xil asboblar va bezaklar ishlatilgan. Ehtimol, dastlab ular metall buyumlar (o‘q uchlari va nayzalar, mixlar, idishlar), keyin turli shakldagi quymalarda bo‘lgan. Pulning vazifasini mis, bronza, temir, kumush bajargan. Faqat baʼzi mamlakatlarda (Ossuriya va Misrda) oltin miloddan avvalgi 2 ming yilliklarda pul uchun ishlatilgan. Vaqt o‘tishi bilan metall quymalar pul sifatida ishlatila boshlandi, va bu sezilarli noqulayliklarga ega edi:  har safar metall miqdorini tortish kerak edi  uning namunasini aniqlash kerak edi  ularning soxtalashishi  xali ommalashmagan edi  ularni olib yurish noqulay edi O’lchov Ekvivalent Osongina Tovarlar yoki almashiladigan, xizmatlar yaʼni maksimal q i y m a t i n i n g likvidlikka ega o ‘ l c h o v i bo‘lgan universal ekvivalentdir Pul4 Gerodot va antik davrning boshqa baʼzi allomalari birinchi tang