Правовые вопросы международных инвестиционных споров в арбитраже

Аннотация

статья посвящена теоретическим и инвестицион низоларни ҳал қилиш долзарб масала практическим аспектам инвестиционных споров, их бўлиб, уни ҳал этиш ҳамда келгусида рассмотрению в международном арбитраже. такомиллаштириш учун қуйидаги функциялари Ключевые слова: инвестиционные споры, мавжуддир: арбитраж, ad hoc, инвестиционные соглашения, а) турли давлатларнинг арбитражларида халқаро Международный центр (ICSID). тижорат низоларини кўриб чиқиш тартибининг бир хиллигини таъминлаш учун арбитраж процессуал Аннотация: ушбу мақолада инвестицион низолар, нормаларини бирлаштириш; уларни халқаро арбитражларда кўриб чиқишнинг б) бошқа давлатлар ҳудудида бир давлатнинг назарий ва амалий томонларига тўхталиб ўтилган. арбитраж қарорларини тан олиш ва ижро этиш учун Калит сўзлар: инвестицион низолар, арбитраж, ad халқаро-ҳуқуқий базани яратиш; hoc, инвестициявий битимлар, Халқаро марказ (ICSID). в) ихтисослаштирилган халқаро арбитраж институционал марказларини ва инвестицион Annotation: this article focuses on the theoretical and низоларни ҳал қилиш учун халқаро арбитражларни practical aspects of investment disputes, their ташкил этиш. consideration in international arbitration. Ҳуқуқшунос олим А.А. Данельян таъкидлашича, Keywords: investment disputes, arbitration, ad hoc, инвестицион низолар юзага келганда хорижий investment agreements, International Center (ICSID). мамлакатда ўз фаолиятини олиб бораётган инвестор бузилган ҳуқуқларини ҳимоя қилиш мақсадида Инвестиция ҳар бир мамлакатнинг иқтисодиёт дипломатик ҳимоя, суд ҳимояси ёки инвестиция тизимида етакчи ўринни эгаллаб, инвестиция сиёсати низоларини ҳал қилишнинг алтернатив воситалари қўллаб-қувватлаш ҳамда инвесторлар қулай (музокаралар, воситачилик, арбитраж) ҳимоя шароитларни яратиб бериш давлатлар учун кўзланган қилишнинг турли усулларидан биридан фойдаланиши мақсадга олиб келадиган иқтисодий омилдир. мумкин [5]. Инвестицион низолар масаласини ёритишдан аввал Бир қатор ҳуқуқшуносларнинг фикрича, амалиётда инвестиция тушунчасига тўхталиб ўтилса, мақсадга хорижий давлатнинг жисмоний ва юридик шахслари ўз мувофиқ бўлар эди. Илмий адабиётларда ҳуқуқшунос мамлакатининг дипломатик ваколатхонасига олимлар томонидан инвестиция тушунчаси ва турлари дипломатик ҳимоя масаласи бўйича мурожжат ҳақида турли хил фикрлар илгари сурилган. қилишлари ҳамда низони ҳорижий давлатнинг Жумладан, А.Г. Богатыревнинг таъкидлашича, қонунчилигида кўриб чиқилиши мумкин. Жумладан, хорижий инвестиция – бу турли хил шаклидаги Б. Уортлининг фикрича, қуйидаги ҳолатда уни амалга хорижий капиталларни бир мамлакатдан иккинчи ошириш мумкин: 1) маҳаллий суд органлари ижро мамлакатга тадбиркорлик мақсадида жойлаштириш органларига аниқ боғлиқ бўлишлиги; 2) халқаро ҳуқуқ тушунилади [1]. прициплари ва нормалариган зид равишда миллий Н.Г. Доронинанинг фикрича, инвестиция тушунчаси қонунчилик ҳужжатларига асосан маҳаллий ҳокимият ва инвестицияни амалга ошириш ўртасида тенг томонидан хорижий мулк тортиб олинса [6, 140 б]. белгилар мавжуд бўлиб, ўзида юридик ҳаракатларни Бугунги кунда халқаро инвестицион низолар амалга оширилиши ҳамда моддий ёки пул кўринишида арбитраж орқали ҳал этиш тартиби миллий капиталларни ҳаракатидир [2]. қонунчиликда ёки халқаро инвестициявий битимларда И.В. Ершованинг таъкидлашича, инвестиция бу акс эттирилмоқда, бунда томонлар низоларни ҳал тадбиркорлик соҳаси объектларига улуш қўшиш этиш механизмларини жумладан, низолар қабул ҳисобига фойда ёки бошқа даромадларни олиш қилувчи давлатнинг суд органларида, хорижий мақсадида моддий бойликлар йиғиндиси тушунилади давлатнинг миллий судларида ёки халқаро тижорат [3]. арбитражларида кўриб чиқилиши мумкин белгиланади. Шу билан бирга, инвестиция муносабатларида Шунингдек, Ўзбекистон Республикасининг 2019 йил 25 халқаро инвестицион низолар ва уларни ҳал этиш декабрдаги “Инвестициялар ва инвестиция фаолияти масалалари халқаро иқтисодий ҳуқуқда ўзига хос тўғрисида”ги ЎРҚ-598-сонли қонунининг 63-моддасида ўринни эгаллаб, унга нисбатан ҳуқуқий баҳо бериш инвестициявий низоларни Ўзбекистон ҳамда низоларни қонунчиликка асосланган ҳолда ҳал Республикасининг тегишли суди томонидан ҳам, этиш бугунги куннинг долзарб масалаларидан арбитражда ҳам кўриб чиқилиши мумкинлиги кўрсатиб биридир. Машҳур ҳуқуқшунос олим ўтилган [7]. М.М. Богуславскийнинг таъкидлашича, инвестицион Халқаро ҳуқуқда инвестицион низоларни ҳал этиш низолар назарияда икки турга ажратиб ўрганилади: масаласи 1965 йилги Вашингтон ва 1985 йилги Сеул биринчиси, халқаро амалиётда хорижий инвестор ва конвенцияларида, шунингдек, халқаро икки ва кўп инвестицияларни қабул қилувчи давлат ўртасидаги томонлама инвестициявий битим ҳамда шартномалар тортишувлар деб тушуниладиган инвестицион доирасида кўриб чиқилади. Инвестициявий низолар низолар; иккинчиси, қўшма корхона иштирокчилари юзага келган тақдирда томонлар низоларни ихтиёрий ўртасидаги низолар, қўшма корхона равишда Халқаро марказда (ICSID) кўриб чиқиш учун иштирокчиларидан бирининг низолари [4]. юборишлари ҳам мумкин. 1965 йил 18 мартдаги 8