O‘zbekiston iqtisodiy munosabatlar rivojida arab tilini o‘rgatishning ahamiyati

Аннотация

Maqolada yangi iqtisodiyotning asosini zamonaviy jamiyat ijtimoiy-iqti- sodiy rivojlanishining asosiy harakatlantiruvchi kuchi bo‘lgan inson kapitali tashkil etishi, mamlakatlar o‘rtasida kuzatilayotgan iqtisodiy, ijtimoiy, siyosiy aloqalar ham muayyan chet tilini o‘rganishga turtki bo‘lishi, arab tilini o‘qitishning juda katta ijtimoiy ahamiyati borligi, O‘zbekistonni arab davlatlari bilan iqtisodiy hamkorlik aloqalari, arab tilini o‘qitishda arab tili o‘qituvchisining kompetensiyasini shakllantirish nimalardan kelib chiqishi bilan bog‘liq bo‘lgan sharoitlar yoritilgan. Kalit so‘zlar: iqtisodiyot, jamiyat, taraqqiyot, inson kapitali, chet tili, ijtimoiy ahamiyat, hamkorlik, tashkilot, moliya, korporatsiya. Кириш. Дунёнинг етакчи мамлакатларининг ривожланиши янги иқтисодиёт - билимлар, инновациялар, глобал ахборот тизимлари иқтисодиёти, энг янги технологиялар ва венчур бизнесининг шаклланишига олиб келди. Янги иқти- содиётнинг асосини замонавий жамият ижтимоий-иқтисодий ривожланиши- нинг асосий ҳаракатлантирувчи кучи бўлган инсон капитали ташкил этади. Инсон капитали ролининг ўзгариши, унинг харажат омилидан ривожланиш- нинг асосий маҳсулдор ва ижтимоий омилига айланиши янги ривожланиш парадигмасини шакллантириш заруратини келтириб чиқарди. Мамлакатлар ва жаҳон ҳамжамияти ривожланишининг янги парадигмаси доирасида инсон капитали миллий бойликда (ривожланган мамлакатларда 80% гача) етакчи ўринни эгаллади. Инсон капитали - инсон ва умуман жамиятнинг хилма-хил эҳтиёжларини қондириш учун фойдаланиладиган билим, кўникма ва малакалар мажмуидир. У кенг маънода иқтисодий ривожланишнинг интенсив самарали омили бў- либ, тараққиётнинг маҳсулдор омилидир. Мамлакатлар ўртасида кузатилаётган иқтисодий, ижтимоий, сиёсий алоқа- лар ҳам муайян чет тилини ўрганишга туртки бўлмоқда. Муайян мамлакатга сиёсий ёки иқтисодий қарамлик бу мамлакат тилини иш ўринлари учун осон кириш учун муҳим воситаси ва ресурсга айлантиради . Хусусан республи- камиз таълим тизимининг халқаро миқёсда интеграциялашуви, тайёрлана- ётган мутахассисларнинг жаҳон меҳнат бозоридаги рақобатбардошлигини «Yangi O‘zbekiston: Moliyaviy hisobotning xalqaro standartlarini joriy etishda muvaffaqiyatli 406 xalqaro tajriba» 16 dekabr, 2022 yil. таъминлаш талаба ва ўқитувчидан бўлғуси мутахассислардан хорижий тил- ларни мукаммал ўрганишини талаб қилмоқда. Агар хорижий тилларни билиш учун инсон капитали керак бўлса, араб ти- лини билиш инсон капитали учун қуйидаги сабаблар орқали намоён бўлади: биринчидан, араб тили бизда тарихий ривожланганлигини кўришимиз мум- кин. Бизнинг ҳудудимиз учун араб тилини ўрганишга бўлган қизиқиш ортиб бормоқда. Тадқиқот методологияси. Араб тилини ўқитишнинг жуда катта ижтимоий аҳамияти борлигини кўришимиз мумкин, чунки барча аҳоли Қуръони Карим- ни ўқишни исташи, бунга яқин бўлиши, жумладан Ўзбекистон Президенти Шавкат Мирзиёев 2017 йил 1 сентябрда “Ҳазрати Имом” мажмуасида дав- лат, жамоат ва диний соҳа ходимлари билан бўлган учрашувда Дин ишлари бўйича қўмита, Ўзбекистон мусулмонлари идораси ва Ислом цивилизацияси маркази биргаликда республикада оммавий суратда ва турли босқичларда Қуръон қироати мусобақаларини ўтказиш бўйича топшириқ берганлигидан ҳам кўришимиз мумкин . Мусулмон олимлар араб тилига оид илмларни мутлақо мустақил тарзда, бошқа тилларга боғламаган ҳолда яратганлар. Масалан, рус филологияси- ни ташкил қилувчи грамматика, стилистика, адабиётшунослик каби илмлар XVIII, XIX, ҳатто XX асрларда, Арасту яратган тизимлар асосида шакллана бо- шлаган бўлса, араб филологиясини ташкил қилувчи илмлар VIII, IX асрларда шаклланган ва X асрдаёқ камолга етган эди . Маълумки, Ўзбекистон ва араб мамлакатларини географик жиҳатдан яқин- лик, умумий тарих, дин ва маданият бирлаштирган. Ўтмишда араб дунёси ва Марказий Осиё мамлакатлари ягона маданий-цивилизацион ва иқтисодий маконга кирганлар. Бу ҳозирги кунда ҳам уларнинг ўзаро алоқаларида муҳим аҳамият касб этади. Дунё мусулмонларини бирлаштириб турувчи муқаддас қадамжоларнинг Саудия Арабистонида жойлашгани ҳам бунга ёрдам бера- ди. Ўзбекистоннинг араб давлатлари билан муносабатларини шартли ра- вишда икки даврга ажратиш мумкин: 90-йиллардан – 2017 йилгача ва 2017 йилдан бугунги кунгача. Мамлакатнинг биринчи Президенти Ислом Каримовнинг араб мамлакатла- ридаги ташрифларида эришилган қатор давлатлараро келишувлар Ўзбеки- стон Республикасининг араб давлатлари билан ҳозирги ўзаро муносабатла- рини фаоллаштиришда асос бўлиб хизмат қилди. Хусусан, Қувайтга (2004 й.), Мисрга (2007 й.), БААга (2008 й.), Уммонга (2009 й.) ташрифлар шулар жумласидандир. Умуман олганда, 2007 йилдан бошлаб араб-ўзбек муносабатларида бироз жонланиш кузатилди. 2011 йил июнда Тошкентда Ўзбекистон-Саудия Ара- бистони ҳукуматлараро комиссиясининг 3-чи йиғилиши бўлиб ўтди. Тадбир доирасида бизнес-форум ташкил этилди ва инвестицияларни ўзаро рағбат- лантириш тўғрисида протокол ва битим имзоланди. 2012 йил апрелда Саудия Маслаҳат кенгаши (парламент) раиси Абдулла Аш-Шайх бошчилигидаги де- легациянинг Ўзбекистонга ташрифи уюш