СТРУКТУРА ТРЕНИРОВОЧНЫХ ЦИКЛОВ БЕГУНОВ НА КОРОТКИЕ ДИСТАНЦИИ.

Аннотация

The present dissertation paper is devoted to the optimization of training loads, improving morphological indications by direct distributions of special preparation loads and general preparation of highly qualified runners who can run for short distance. Keywords: innovative technologies, periods of a long-term training process, adapted cycle of pre-competition training, volume, intensity and direction of training, speed, fast strength, fast endurance in athletes. Кўп йиллик машғулот жараёни аниқ ифодаланган циклик хусусиятга эга. Бу цикл шундайки, йирик машғулот цикллари мусобақа тизими билан вақт жиҳатдан мос келади, уларнинг энг асосийларига оптимал тайёргарликни таъминлаш қонуниятларига мувофиқ ҳолда тузилади. Машғулот цикллари шундан иборатки, улар айланма шаклида навбатма- навбат келадиган машғулот жараёни бўлимлари ҳамда босқичларининг (машғулотлар, босқичлар, даврлар) нисбатан якунланган тизимни – такрорланадиган кетма– кетлигидир. Циклларда бутун машғулот жараёни тузилади – уларнинг оддий бўғинларидан тартиб, то йирик кўп йиллик тренировка босқичларигача тузилган бўлади. Шунга мувофиқ кичик цикллар ёки микроцикллар (хусусан, ҳафталик), ўрта ёки мезоцикллар (улар одатда бир ойлик бўлади), катта ёки макроцикллар (хусусан, йиллик ёки ярим иллик) ажратилади. 5 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Цикллар машғулот жараёнини тартиблаштиришнинг универсал шакли ҳисобланади, боз устига спорт амалиётида уларнинг тузилмаси спорт мусобақаларига тўлақонли тайёргарлигини амалга ошириш қонуниятларига боғлиқ. Бундай циклли тузилма асосини тушуниш – демак, спорт машғулотини ташкил қилишнинг умумий тартибини асосисидир. Спорт – машғулоти ва мусобақа фаолиятини ташкил этишда цикллилик айнан шунга қаратилган воситалар мажмуасидир. (Н.Г.Озолин, М.А.Годик ва бошқалар). Муаллифнинг фикрича, биринчи босқичда махсус тайёргарлик спорт формасининг ўзига хос шарт шароитларини яратади, махсус тайёргарликнинг алоҳида таркиблари ривожланишини, танланган спорт тури техникаси ва тактикаси таркибига кирувчи кўникма ҳамда малакаларнинг эгалланиши ва қайта ҳосил бўлишини таъминлайди. Танлаб йўналтирилган махсус – тайёргарлик машқлари асосий васиталар бўлиб хизмат қилади. Мусобақа машқларининг яхлит турлари биринчи босқичда анча чекланган ҳажмда ва асосан, олдинда турган мусобақа ҳаракатларини моделлаштириш ёки қисқартирилган мусобақа фаолияти шаклида қўлланилади (масалан, стайерларда – мусобақадагига нисбатан қисқароқ масофага югуриш учун уриниш, кўпкурашчида – кўпкураш дастурининг айрим турлари). Мусобақа ҳаракатларининг олдинги машғулот макроциклида қандай эгаллаган бўлса, худди шу кўринишда ҳаддан ортиқ қайта такрорлаш бу ерда мақсадга мувофиқ эмас, чунки бу эски малакаларни фақатгина мустаҳкамлаб спорт маҳоратининг янги даражасига кўтарилишини чеклаб қўйиш ҳам мумкин эканлигини (Петров П.К.2002й) такидлаб ўтган. Спортчиларни йиллик тайёргарлиги қуйдаги даврларга бўлинади. 1. Тайёргарлик даври. 2. Мусобақа олди даври. 3. Мусобақа даври. 4. Ўтиш даври. Машғулотнинг тайёргарлик даври. Машғулот даврларининг муайян муддатларига мусобақалар тақвими жиддий таъсир кўрсатади. Машғулот жараёни мусобақалар муддатини ҳисобга олган ҳолда режалашти-рилиши керак. Мусобақалар тақвимининг тузилиши мусоба-қалар даврларининг қурилишига айниқса таъсир қилади, лекин қисман машғулотнинг бошқа даврлари давомийли-гини чеклайди. Иккинчи томондан, спорт тақвими машғулот жараёнининг объектив зарур тарзда даврлаштирилганлиги-дан келиб чиқиб тузилиши лозим, мусобақаларнинг маълум равишда гуруҳланиши шунинг билан изоҳланади. Тайёргарлик даврида машғулотнинг асосий вазифалари. Умумий жисмоний тайёргарлик (УЖТ)ни Махсус жисмоний тайёргарлик (МЖТ)ни такомил-лаштириш. Енгил атлетиканинг танланган турига татбиқ қилган ҳолда куч, тезкорлик ва бошқа жисмоний сифатларни янада ривожлантириш. Ахлоқий ва иродавий фазилатларни шаклланиши. Техникани такомиллаштириш. Тактикани қўллашни такомиллаштириш. Енгил атлетиканинг танланган тури назарияси ва усулияти, шунингдек, гигиена ва ўз-ўзини назорат қилиш соҳаларидаги даражасини ошириш. Бу вазифалар енгил атлетикачиларнинг тайёргарлиги ҳамда ихтисослигига қараб у ёки бу даражада ҳал қилинади. Юқорида кўрсатиб ўтилганидек, тайёргарлик даври: умумтайёргарлик ва махсус 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 4 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ тайёргарлик босқичларига бўлинади. Уларнинг биринчисида УЖТ ва техникани ўзлаштиришга, иккинчисида махсус тайёргарликка катта эътибор қаратилади. Бироқ қўйилган вазифалардан келиб чиқиб, босқичларнинг умумий йўналиши алмаштирилиши мумкин. Масалан, жисмонан яхши тайёргарлик кўрган баръерчилар, улоқтирувчилар, лангарчўп билан сакровчилар биринчи босқичдаёқ техника устида кўпроқ шуғулланиш- лари мумкин, лекин жисмоний тайёргарлигида камчилик-лари бўлган енгил атлетикачилар эса унга алоҳида аҳамият беришлари зарур. Агар бу борада силжишлар сези