Осуществление принципа свободы ассоциации в законодательстве Узбекистана

Аннотация

мақолада Халқаро меҳнат тўғрисидаги декаларцияси 2-бандига мувофиқ аъзо- ташкилотининг тўрт фундаментал принципларидан давлатлар фундаментал принципларни ўзида бири – бирлашиш эркинлиги ва жамоа музокараларини мужассам этган конвенцияларни Ташкилотга олиб боришга бўлган ҳуқуқни акс эттирувчи аъзоликлари жиҳатидан, уларни ратификация нормаларнинг аҳамияти, уларнинг Ўзбекистон миллий қилмаган бўлсалар ҳам бажариш мажбуриятини қонунчилигига имплементацияси ўрганилган. ХМТ оладилар [2]. назорат органи Конвенция ва тавсияларни қўллаш Бирлашиш эркинлиги, уни таъминлаш масаласи бўйича экспертлар қўмитасининг халқаро нормаларни нафақат меҳнаткашларга балки иш берувчиларга ҳам қўллаш бўйича тавсияларини амалга ошириш йўллари бевосита тегишлидир. Конвенцияга мувофиқ таҳлил қилинган, бирлашиш эркинлиги нормаларини меҳнаткашлар ва иш берувчилар, ҳеч бир қўллаш бўйича хорижий давлатлар тажрибаси чеклашларсиз, ташкилот таъсис этиш ва фақат ушбу қиёсланган. ташкилотнинг қоидаларига бўйсунган ҳолда, ўзлари Таянч сўзлар: принцип, конвенция, вакиллик танлаган ташкилотга олдиндан рухсат олмасдан органи, бирлашиш ҳуқуқи, имплементация, жамоа қўшилиш ҳуқуқига эга. музокаралари Мазкур ҳуқуқнинг таъминланиши қандай аҳамият бор деган саволга қуйидагича жавоб беришимиз Аннотация: в статье исследован значение норм, мумкин: биринчидан, меҳнаткашлар ва иш отражающий один из четырех основополагающих берувчиларнинг кучли ва мустақил бирлашмалари принципов Международной организации труда – сво- меҳнат бозорини самарали тартибга солишнинг асосий бода объединения и ведение коллективных перегово- воситаларидан бири бўлиб хизмат қилади; ров, их имплементация в национальное законодатель- иккинчидан, меҳнаткашлар ва иш берувчилар ство Узбекистана. Проанализированы пути реализации ўртасида ижтимоий мулоқотни кучайтириш, юзага рекомендаций надзорного органа МОТ Комитета экс- келиши мумкин бўлган низоларни олдини олиш пертов по применению конвенций и рекомендаций, функциясини бажаради; учинчидан, меҳнат сравнивается опыт зарубежных стран по применению шароитларини яхшилаш, муносиб меҳнатни норм о свободе объединения. таъминлаш ва умуман инсон ҳуқуқларин амалга Ключевые слова: принцип, конвенция, представи- оширишда кўмакдош бўлувчи фуқаролик жамияти тельный орган, право на объединения, имплемента- институт вазифасини бажаради. ция, ведение коллективных переговоров. Мазкур фикрларимизнинг исботини Ўзбекистон Республикасининг Меҳнат кодекси, Ўзбекистон Annotation: the article examines the meaning of Республикасининг Касаба уюшмалари, уларнинг norms that reflect one of the four fundamental principles of ҳуқуқлари ва фаолиятининг кафолатлари тўғрисидаги the International labor organization-freedom of Association қонунида ҳам кўришимиз мумкин. Хусусан, касаба and collective bargaining, their implementation in the уюшмаси ишлаб чиқариш ва ноишлаб чиқариш national legislation of Uzbekistan. The article analyzes соҳаларидаги фаолият турига кўра ўз аъзоларининг ways to implement the recommendations of the ILO меҳнат ҳуқуқлари ва бошқа ижтимоий-иқтисодий Supervisory body, the Committee of experts on the ҳуқуқларини ҳамда қонуний манфаатларини ҳимоя application of conventions and recommendations, and қилиш учун муштарак манфаатлар билан боғланган compares the experience of foreign countries in applying фуқароларнинг жамоат бирлашмасидир. Ходимлар, the norms on freedom of Association. олий ва ўрта махсус, касб-ҳунар таълими Keywords: principle, convention, representative body, муассасаларида таълим олаётган шахслар ҳамда иш right of association, implementation, collective bargaining. билан таъминланган бошқа шахслар ҳеч қандай тафовутсиз ва олдиндан рухсат олмай туриб, ихтиёрий Бирлашиш эркинлиги ва жамоавий музокараларни равишда касаба уюшмаларини тузиш ҳуқуқига, олиб боришга бўлган ҳуқуқни амалда тан олиш шунингдек касаба уюшмаларига уларнинг уставларига принципини таъминлашга қартилган 1948 йил 9 риоя этиш шарти билан кириш ҳуқуқига эгадир [3]. июлдаги “Бирлашмалар эркинлиги ва касаба Конвенциянинг 3-моддаси 2-қисми меҳнаткашлар уюшмаларига бирлашиш ҳуқуқини ҳимоя қилиш ва иш берувчилар бирлашмаларининг мустақиллигини тўғрисида”ги 87-сонли конвенция ҳамда 1949 йил 1 таъминлашга хизмат қилувчи қоидаларни июлдаги Жамоа музокараларини ташкил этиш ва мустаҳкамлаган. Давлат органлари бирлашиш юритиш ҳуқуқи принципларини қўлланиши тўғрисидаги ҳуқуқини чекловчи ёки унинг қонуний амалга 98-Конвенциялар қабул қилинган [1]. оширилишига қаршилик қилувчи ҳар қандай Мазкур конвенция Халқаро меҳнат конференцияси аралашувдан тийилиши керак. томонидан қабул қилинган бўлиб, 21 моддани ўз ичига Бугуни кунда ХМТ маълумотига кўра жаҳон олади. Унинг 1-моддасидаёқ мазкур ҳужжатни амалиётида меҳнаткашлар ва иш берувчиларнинг ратификация қилган ва унга нисбатан кучга кирган муайян вакиллик ташкилотларини таъсис эътишни давлатларга конвенцияда келтирилган қоидаларни чекловчи ҳолатлар деярли учрамайди. Бироқ мазкур бажариш мажбуриятини юклайди. Фикримизча, мазкур даражага эришгунг