Otm talabalariga xorijiy tilini o‘qitishda interferension qiyinchiliklarni bartaraf etish

Аннотация

Maqolada ingliz tilini o‘qitishga integratsiyalashgan yondashuvni amalga oshirishda muallifning tajribasi keltirilgan. Mualliflar integrativ yondashuvning asosiy usullarini: umumiy ilmiy, axborot, mahsuldor-amaliy, muammoli-qidiruv va tadqiqot, ijodiy va chet ellik talabalarni o‘qitish jarayonida tillararo va mintaqaviy aralashuvni bartaraf etishda ularning imkoniyatlarini batafsil ko‘rib chiqadilar. Kalit so‘zlar: integrativ yondashuv, kompetensiyani shakllantirish, ona tilining aralashuvi, tillar, madaniyatlararo kompetensiya, qiyosiy tahlil. Кириш. ОТМ талабаларига инглиз тилини ўқитишда интерференцион қийинчиликлар тадқиқот ишида алоҳида инобатга олинди. Хусусан, тех- ника йўналиши учинчи босқич талабаларига инглиз тилини ўқитиш жара- ёнида юзага келган муаммоларга ҳамда уларни бартараф қилиш масала- си мазкур параграфда баён қилинади. Интерференция тушунчаси лотин тилидан олинган бўлиб, “салбий таъсир”, “номаълум кўчиш”, “тўсқинлик қилиш”, “ғов бўлиш” маъноларини англатади. Интерференцион қийинчи- ликлар тилни ички ва тиллараро, лингвистик қийинчиликлар, билим, кў- никма, малакаларни эгаллашда салбий натижага бориш ҳолатларида юзага келади. Интерференцион қийинчиликлар бир неча гуруҳларга бўлинади. Биринчидан, инглиз тилида талаффуз қилишда келиб чиқадиган тил ички қийинчиликлари. Иккинчидан, инглиз тилида матн, газета, журнал ва дав- рий нашрларни ўқиб, уларнинг маъносини тушунишда келиб чиқадиган қийинчиликлар. Учинчидан, мутахассисликка оид атамаларнинг инглиз ти- лидаги таржималарини тушунишда ҳамда қила олишда юзага келадиган тиллараро қийинчиликлар. Тўртинчидан, оғзаки фикрни ифодалашда на- моён бўладиган тўсиқлар. Бешинчидан, ёзма фикрни ифодалашда келиб чиқадиган қийинчиликлар. Олтинчидан, грамматик қоидаларни тушунишда она тилиси муаммо туғдирадиган қийинчиликлар, яъни талаба инглиз ти- лида баъзи грамматик қоидаларни ўрганишда ўз она тилида уларни ўр- ганмаганлигига ва бутунлай ўзбек/рус тилларида бундай қоидалар мавжуд бўлмаганлигига гувоҳ бўлади. Масалан, аниқ ва ноаниқ артикллар (Definite- the, indefinite-a,an), айрим саналадиган ва саналмайдиган отлар (Countable STARS International University 195 and uncountable nouns), баъзи равишлар (Adverbs) ва айрим предлоглар (Prepositions) шулар жумласидан. Интерференцион қийинчиликлар инглиззабон олимлар томонидан тур- лича атамалар билан ишлатилади: hidden problems, challenges, problems, issues, barriers, difficulties to understanding, difficulties in reading/ in listening/ in speaking/ in writing/ lack of pronounciation/lexical source, obstacles. Натижа ва таҳлил.Тадқиқот ишининг амалий натижалари хусусида фикр юритар эканмиз, учинчи босқич талабаларининг инглиз тилини ўқитишда бир қанча интерференцион қийинчиларга дуч келганлигига гувоҳ бўлдик. Улар “Technical English” дарслик мажмуаси, “Английский язык для студентов обучающихся по специальности” номли ўқув қўлланма ўқув мавзулари ҳамда машқлари бўйича тавсифланди. Учинчи курслар “Technical English” дарслиги- нинг еттинчи бўлими (Unit7.Services)дан инглиз тилини ўрганишни бошлаша- ди. Ушбу бўлим 3 та кичик мавзудан иборат: Technical support, Reporting to clients, Dealing with complaints. Биринчи мавзуда “What have you had with computers? What were your solutions?” саволи билан талабаларга мурожаат қилинади. Ўқитувчининг ушбу саволига талабалар дастлаб компьютер саводхонлиги бўйича қандай муам- моларга дуч келганлигини инглиз тилида баён қилиши ҳамда муаммоларга конструктив ечим бериши талаб қилинади. Бироқ талабалар оғзаки фикрни ифодалашларида нутқий муаммолар мавжудлиги туфайли компьютерлар би- лан боғлиқ бўлган муаммоларга ечим беришда қийналишди. Мазкур барерани бартараф қилиш учун тадқиқот доирасида кейс лингвотехнологияcидан фой- даланиш тавсия қилинади. Тинглаб тушуниш бўйича Лиза исмли IT мутахасси- сининг жамоаси билан компания интернетига боғланиш муаммоси ҳақидаги маълумоти ҳамда интернет билан боғлиқ муаммоларни бартараф қилиш бўй- ича Лизанинг диалогли топшириқлари берилган (3,4,6-exercises). Аудио топ- шириқлар талабаларга эшиттирилганда, уларнинг матнни тушунишдаги қий- инчиликлари мавжудлиги аниқланди. Сўнгра талабалар берилган машқларда сўралган маълумотларни инглиз тилида тўлдиришда ҳамда саволлар мазму- нини тушунишда муаммоларга дуч келишди. Мазкур муаммони бартараф қи- лиш учун талабаларга инглиз тилининг турли акцентларда долзарб мавзулар- даги оддий подкастлар “English as a Second Language (ESL) Podcast - Learn English Online” онлайн платформасидаги матнларни тинглаш тавсия қилинди1. Ушбу қийинчиликни бартараф қилишда умумдидактик принцип дифференца- ция – турли нутқий вазиятларни тушуниш принципига таянилди. Иккинчи мавзу “Reporting to clients” номланиб, осмонўпар биноларнинг мустаҳкамлиги ҳақида иллюстратив ўқув топшириғи баён қилинган. Ушбу топшириқда талабалар осмонўпар бинолар хавфсизлиги хусусида берилган лисоний бирликларни талаффуз қилишда муаммолари мавжудлиги аниқлан- ди. Уларни бартараф қилиш учун умумдидактик принцип ҳисобланмиш им- митация қилиш принципига бин