СОЗДАНИЕ АЛГОРИТМА РЕШЕНИЯ ЗАДАЧ ОПТИМИЗАЦИИ И ПРОГРАММНОГО ОБЕСПЕЧЕНИЯ

Аннотация

This article discusses the algorithm for solving optimization problems and the creation of software. This data has been analyzed. Keywords: optimization, software, database, target function, computing. Zamonaviy iqtisodiyot matematik tahlil va matritsa algebrasiga tayanadi, albatta bunda ularsiz iqtisodiy hodisalarni tavfsiflash murakkablashadi. Bugungi kunga kelib ushbu metodlar to’plamidan nafaqat matematik maktab iqtisodchilari, balki ilmiy tadqiqot olib boradigan har qanday nazariyotchilar ham foydalanadilar. Ba’zi muammolar shunchalik ko’p o’zgaruvchilarga egaki, bu murakkab masalalarni echishda matematika birdan bir yechimga aylanadi. Angliyalik iqtisodchi Alfred Marshallning ta’kidlashicha, miqdoriy jihatdan aniqlanishi va analitik tarzda ifodalanishi mumkin bo’lgan har qanday iqtisodiy hodisani matematik tadqiq qilish kerak. Kunlik hayotimizda uchraydigan aksariyat iqtisodiy masalalarni hal qilishda belgilangan maqsadga erishish yo’lida muqobil variantni topishga harakat qilamiz. Bu turdagi masalalar optimizatsiya masalalari hisoblanadi va ularni hal qilishda tabiiyki matematik usul lardan muntazam foydalanamiz. Ko‘pgina optimizatsiya masalalari maqsad funksiyasi yoki sifat kriteriysi (mezoni) deb nomlanuvchi qandaydir funksiyaning eng katta yoki eng kichik qiymatini topish masalasiga keltiriladi. Masalani qo‘yilishi va uni yechish usullari maqsad funksiyasi va u yuzasidan avvaldan to’plangan ma’lumotlarga bog‘liq. Shu kabi masalalarning aksariyatida maqsad funksiyasining ko’rinish murakkab yoki tajriba natijalariga binoan olingan bo’ladi. Bunday masalalarni yechish kompyuter texnologiyalari yordamida bir biridan murakkab matematik uslublarni qo’llash bilan bajariladi. Masalalarning murakkabligi funksiya argumentlarining soniga ham bog’liq. Shunga ko’ra bir o’lchovli masalalar yechimlari topiladi. Bozor iqtisodiyoti sharoiti korxonaning ichki imkoniyatlarini bozor talablariga 2 08 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ moslashtirishni talab qiladi. Buning uchun korxona yopiq iqtisodiy tizim emas, balki ochiq iqtisodiy tizim deb faraz qilinadi. Korxonaning ishlab chiqarishdan oladigan foydasi sotilgan mahsulotlar qiymatidan uni ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan xarajatlarning ayirmasi bilan aniqlanadi. Sof raqobat sharoitida resurslar va tovarlarning narxlari avvaldan ma’lum, belgilangan deb qabul qilingani uchun korxonaning foydasi faqat ishlab chiqarish hajmiga bog’liq bo’ladi, yani: Ф(Q) = PQ −TC(Q), Bu erda Ф(Q) – ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan foyda; Р – mahsulotning bozordagi narhi; Q – ishlab chiqarish miqdori; ТС(Q) – ishlab chiqarish bilan bog’liq bo’lgan harajatlar. Oily matematikaning klassik usullarini ajratib ko’rsatish shuni anglayadiki, ular faqat boshqa usullar doirasidagina qo’llanibgina qolmay, balki o’zlari yakka holda ham qo’llaniladi. Aksariyat iqtisodiy ko’rsatkichlarning o’zgarishining omili tahlili differensiallash va integrallash yordamida ham amalga oshirilishi mumkin. Matematik statistika usullaridan iqtisodiy tahlilda foydalanish keng tarqalgan. Bu usullar tahlil qilinayotgan ko’rsatkichlarning o’zgarishi tasodifiy jarayon sifatida deb tasavvur qilinadigan hollatlarda qo’llaniladi. Muqobil y echimni olish belgisi borasidagi barcha iqtisodiy-matematik usullar aniq va taqribiy usullarga bo’linadi. Agar usul algoritmi berilgan optimallik mezoni bo’yicha yoki u uzluksiz faqat yagona echimni toppish imkonini bersa, bu usul aniq usullar guruhiga kiritiladi. Agar echimni topishda statistik ma’lumotlardan foydalanilsa va masalaning echimini har qanday aniqlik darajasi bilan topish mumkin bo’lsa, foydalanayotgan usul taqribiy usullar guruhiga kiritiladi. Shuningdek taqribiy usullar guruhiga belgilangan optimallik mezoni bo’yicha yagona echim olish, kafolatlanmagan sharoitdagi usullarni ham kiritish mumkin. Shunday qilib, tavsiflashning faqat ikkita belgisidan foydalanib, barcha iqtisodiy-matematik usullarni to’rt guruhga bo’lish mumkin: • optimallashtiruvchi aniq usullar; • optimallashtiruvchi taxminiy usullar; • optimallashtirilmaydigan aniq usullar; • optimallashtirilmaydigan taxminiy usullar. Optimallashtiruvchi aniq usullarga optimal jarayonlar nazariyasi usullari, matematik dasturlashning ba’zi bir usullarini va operastiyalarini tadqiq qilish usullarini kiritish mumkin. Dasturiy taʼminot yoki Software bu komputerda maʼlum bir turdagi vazifani bajarish uchun ishlab chiqilgan vositadir. bu hisoblash texnikasi vositalari bilan ma’lumotlarni qayta ishlash tizimini yaratish va ulardan foydalanish uchun dasturiy va hujjatli vositalarni yig‘indisi tushuniladi. Aynan shu dasturiy taʼminotgina kompyuter — „quruq temir“degan atamani yoʻqqa chiqargan. Dasturiy vositalar Komputer tomonidan qoʻllaniladigan barcha dasturlar toʻplamidir. 2 09 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ingiliz tilida