Jamiyatda huquqiy madaniyatni shakllantirishda huquqiy ta’limning tutgan o‘rni

Аннотация

Ushbu maqolada huquqiy madaniyat va uning tarkibiy qismi hisoblangan inson huquqlari madaniyati, demokratik, huquqiy davlatni qurish va uni yana-da mustahkamlash ko‘p jihatdan, fuqaroviy-huquqiy ta’limni, shu jumladan inson huquqlari bo‘yicha ta’lim jarayonining o‘rni masalasiga e’tibor qaratilgan. Jumladan, yuksak huquqiy madaniyat demokratik jamiyat poydevori hamda huquqiy tizim yetukligining ifodasidir. U jamiyatdagi turli xil hayotiy jarayonlarga faol ta’sir ko‘rsatuvchi, fuqarolarning, barcha ijtimoiy guruhlarning jipslashuviga ko‘maklashuvchi, jamiyatning yaxlitligi hamda batartibligini ta’minlovchi va qonunni hurmat qilish huquqiy jamiyatning, siyosiy va huquqiy tizimlar samarali faoliyat ko‘rsatishining asosiy talablaridan biri hisoblanadi. Huquqiy madaniyat — umumiy madaniyatning ajralmas tarkibiy qismi. Insonlar ongida shunday ishonch qaror topishi kerakki, huquqiy bilimlarga ega bo‘lgan va ularni amaliyotda tatbiq eta oladigan kishigina madaniyatli va bilimli deb hisoblanishi mumkin. Jamiyat va davlat taraqqiyotining hozirgi holati huquqiy munosabatlar barcha ishtirokchilarining huquqiy madaniyatini, huquqiy savodxonligini har tomonlama oshirishni talab qilmoqda. Huquqiy madaniyat huquqiy bilim, huquqiy e’tiqod va izchil amaliy faoliyat majmui sifatida jamiyat va davlat oldida turgan vazifalarning muvaffaqiyatli hal etilishini ta’minlaydi. Kalit so‘zlar: huquqiy madaniyat; inson huquqlari; demokratik davlat; huquqiy tizim. Бугун ҳеч бир соҳа глобаллашув жараёнларидан холи бўлмагани сингари, ҳуқуқий фанларнинг келгусидаги тараққиёти ҳам кўп жиҳатдан глобаллашув жараёнларининг таъсирига боғлиқ бўлади. Юксак ҳуқуқий маданият демокра- тик жамият пойдевори ҳамда ҳуқуқий тизим етуклигининг ифодасидир. У жа- миятдаги турли хил ҳаётий жараёнларга фаол таъсир кўрсатувчи, фуқаролар- нинг, барча ижтимоий гуруҳларнинг жипслашувига кўмаклашувчи, жамиятнинг яхлитлиги ҳамда батартиблигини таъминловчи ва мустаҳкамловчи омилдир. Қо- нунни ҳурмат қилиш ҳуқуқий жамиятнинг, сиёсий ва ҳуқуқий тизимлар самара- ли фаолият кўрсатишининг асосий талабларидан бири ҳисобланади. «Юксак ҳуқуқий маданият - мамлакат тараққиёти кафолати» деган концеп- туал ғоя1 асосида тизимли ва кенг қамровли ҳуқуқий тарғибот тадбирларини ташкил қилишни назарда тутувчи Жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалти- 1 Президентнинг 2019 йил 9 январдаги ПФ-5618-сон Фармонига мувофиқ STARS International University 169 риш концепцияси ишлаб чиқилди ва тасдиқланди1. Вазирлар Маҳкамасининг 12.05.2022 -йилдаги 259-сон қарори билан 2022-2023- йилларда жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалтириш бўйича чора-тадбирлар дастури тасдиқлан- ганлиги муҳим аҳамиятга эга бўлмоқда. 2022-2023- йилларда жамиятда ҳуқуқий маданиятни юксалтириш бўйича чора-тадбирлар дастури қуйидагиларни назарда тутади: оилада ва таълим муассасаларида ҳуқуқий тарбияни шакллантириш ва ҳуқуқий маданиятни юксалтириш бўйича амалга ошириладиган чора-тадбир- лар: - нотинчлик ва зўравонликнинг болалар тарбиясидаги салбий оқибатлари ҳақида маълумот етказиш ва уларнинг олдини олиш; - олий таълим муассасалари ҳамда кадрларни қайта тайёрлаш ва малака- сини ошириш ўқув марказларида инсон ҳуқуқлари, аёллар ҳуқуқлари, бола ҳуқуқлари ўқув курсларини ташкил этиш; - ижтимоий ҳимояга муҳтож аҳоли қатламларига имтиёзлар ва моддий ёр- дам бериш масалалари бўйича ахборот-тарғибот ишлари ва бошқалар; Ҳуқуқий маданият ва унинг таркибий қисми ҳисобланган инсон ҳуқуқла- ри маданияти, демократик, ҳуқуқий давлатнинг ажралмас қисми ҳисобланар экан, Ўзбекистон Республикасида демократик ҳуқуқ давлатни қуриш ва уни янада мустаҳкамлаш кўп жиҳатдан, фуқаровий-ҳуқуқий таълимни, шу жум- ладан инсон ҳуқуқлари бўйича таълим қай даражада ташкил этилганлигига боғлиқдир. Чунки, инсон ҳуқуқлари маданияти, инсоннинг шаъни, қадр-қиммати ҳамда инсон шахсига оид қадриятларни ўрнатиш бўйича тизимли, босқич- ма-босқич ва тўҳтамайдиган саъй-ҳаракатлар ҳисобланар экан, инсон ҳуқуқлари соҳасидаги таълим, бу – таълим инсон ҳуқуқлари бўйича билим ва кўникмаларни сингдириш ва нуқтаи-назарни шакллантириш; бу билимлардан ҳабардор қилиш, уларни ўқитиш ва тарқатиш йўли билан инсон ҳуқуқлари бўйича умумий маданиятни яратишг тизим ва мақсадга йўналтирилган саъ- й-ҳаракат ҳисобланади[1.5]. Инсон ҳуқуқлари соҳасида таълим қуйидагиларга қаратилган: - инсон ҳуқуқлари ва асосий эркинликларига ҳурматда бўилиш муноса- батини мустаҳкамлаш; - инсон шахсини ҳар томонлама ривожлантириш, фуқароларда инсон шаъни, қадр-қиммати ҳиссини шакллантириш; - эркаклар ва аёлларнинг ва барча миллатлар, туб аҳоли, ирқий, миллий, этник, диний ва тил гуруҳлари ўртасида ўзаро тушуниш, бағрикенглик, тен- глик ва дўстлик муносабатларига ёрдам бериш; - барча инсонлар учун жамиятнинг ижтимоий-сиёсий ва маданий ҳаёти- да самарали иштирок этишига имкониятларни таъминлаб бериш; - тинчликни қўллаб-қувватлаш бўйича халқаро ва миллий ташкилотлар фаолиятига кўмаклашиш2. Инсон ҳуқуқлари соҳасида таълимнинг асосий мақсадлари қуйидагилар ҳисобланади: 1 https://www.norma.uz/qonunchilikda_yangi/jami