Maktabgacha ta’lim tashkilotida pedagog-tarbiyachilar faoliyatini tashkil etishning pedagogik masalalari

Аннотация

Ushbu maqolada har bir pedagog-tarbiyachi pedagogik mahoratga ega bo‘lishi, o‘z faoliyatida pedagogik texnologiyalarni qo‘llay olishi, o‘zining kasbiy odobi va bilimi bilan tarbiyalanuvchilar, ota-onalar va hamkasblarining hurmatiga sazovor bo‘lishi, pedagogik ijodkorlikning asosiy mohiyati, pedagog-tarbiyachi faoliyatining maqsadi va xarakteri bilan bog‘liqligi masalalari asoslab berilgan. Kalit so‘zlar: pedagogik faoliyat, pedagogik ijodkorlik, mas’uliyatlilik, kasbiy odob, kasbiy axloq, pedagogik layoqat, pedagogik mahorat, boshqaruvchilik salohiyati. Жаҳонда мактабгача таълим ташкилоти нафақат болаларни мактаб таъли- мига тайёрлаш, балки мустақил ижтимоий ҳаётга тайёрлашнинг муҳим бўғи- ни сифатида эътироф этилмоқда. Малакали кадрлар тайёрлаш соҳасидаги давлат сиёсати шахсни интеллектуал ва маънавий-ахлоқий жиҳатдан тарби- ялаш, унинг ҳар томонлама ривожланган шахс сифатида намоён бўлишига эришишни назарда тутади. Мазкур ижтимоий талабнинг амалга оширилиши ҳар бир фуқаронинг билим олиш, ижодий қобилиятини намоён этиш, интел- лектуал жиҳатдан ривожланиши ҳамда муайян касб йўналиши бўйича меҳнат қилиш ҳуқуқини кафолатлайди [1. С. 45]. Мактабгача таълим узлуксиз таълим тизимининг бошланғич бўғинидир. Бу боланинг соғлом, ривожланган шахси- ни шакллантиришни таъминлайди, ўрганишга бўлган иштиёқини уйғотади, тизимли ўрганишга тайёрлайди. Мактабгача таълимнинг мақсади – болалар- ни мактабга тайёрлаш, боланинг соғлом, ривожланган, эркин шахсини шакл- лантириш, унинг қобилиятларини очиб бериш, ўрганишга, тизимли ўрганиш- га интилишини ривожлантириш [2. С. 89]. Сўнгги йилларда педагогика олий ўқув юртларида педагог-тарбиячиларни тайёрлашни яхшилашга қаратилган кўпгина ишлар амалга оширилди. Чунончи, бўлажак педагог-тарбиячиларнинг касбий тайёргарлигини ривожлантириш, уларга ихтисосликка оид фанларни чуқур ўргатиш, педагогик маҳоратни эгаллашлари учун зарур шарт-шароит- STARS International University 165 ларни яратиш, назарий билимларни амалиётда қўллаш кўникмаларини риво- жлантиришга бўлган эътибор кучайди. Шунингдек, бўлажак педагог-тарбия- чиларда педагогика, психология, методикага оид фанларни ўқитиш кўлами кенгайди[3. С. 86]. Бўлажак педагог-тарбиячилар, биринчи навбатда, жисмонан ва руҳан соғлом бўлиши, сўзларни тўғри ва яхши талаффуз қила олиши, мулоҳазакор, вазмин бўлиши лозим. Шунингдек, бўлажак педагог-тарбиячи болаларни се- виши, улар билан ишлашга мойил, мулоқотга киришувчан, хушмуомала, куза- тувчан, мустақил фикрли, талабчан бўлиши зарур. Бундай касбий сифатларга эга бўлган талаба-ёшлар олий ўқув юртини битиргач, мактабгача таълим таш- килотларида педагог-тарбиячи сифатида самарали фаолият кўрсата олади- лар[4. С. 102]. Мактабгача таълим ташкилотида муваффақиятли ишлаши учун ҳар бир пе- дагог-тарбиячи педагогик маҳоратга эга бўлиши ва ўз фаолиятида педагогик технологияларни қўллай олиши лозим. Педагогик маҳорат соҳиби оз меҳнат сарф қилиб, юқори натижаларга эришади [5. С. 275]. Педагогик лаёқат бўлажак педагог-тарбиячилик фаолиятига тайёрланиш жараёнида пайдо бўлади ва ривожланади. Педагогик лаёқат педагогик мала- кадан фарқ қилади. Малака машқ қилиш, амалиёт даврида ҳосил бўлиб, педа- гогик лаёқат педагогик фаолият жараёнида намоён бўлади [6. С. 255]. Педагог-тарбиячи касбий ахлоқ меъёрларини чуқур ўзлаштирган бўлиши, уни ўзининг кундалик фаолиятида қўллай олиши, дунёқараши ва ахлоқий тажрибаси билан қиёслай билиши лозим. Педагогик такт педагог-тарбиячи ахлоқининг амалий ифодасидир. Педагог-тарбиячининг касбий ахлоқи унинг ўз тарбияланувчиларига берган таълим-тарбияси натижаларида ифодалана- ди. Педагогик ахлоқнинг асосий тушунчалари умуминсоний ва миллий ахлоқ меъёрларига мос келади [7. С. 166]. Педагогик ахлоқда инсонпарварлик, адо- латлилик, виждонлилик, ҳалоллик, эзгулик кабилар устувор аҳамиятга эга. Педагог-тарбиячи учун масъулиятлилик ҳам муҳим ўрин тутади. Педагог-тар- биячи ўзининг касбий одоби ва билими билан тарбияланувчилар, ота-оналар ва ҳамкасбларининг ҳурматига сазовор бўлади. Педагогик фаолият ўз моҳи- ятига кўра ижодий характерга эга. Маълумки, инсон олдида муайян муаммо тургандагина у ижод қилишга эҳтиёж сезади [8. С. 366]. Педагог-тарбиячи фаолияти ана шундай ижодкорликни талаб қилади. Педагогик ижодкорлик- нинг асосий моҳияти педагог-тарбиячи фаолиятининг мақсади ва характери билан боғлиқ. Педагогик фаолият таълим олувчилар шахси, дунёқараши, эъ- тиқоди, онги, хулқ-атворини шакллантиришдек умумий мақсадга қаратилган кўплаб педагогик масалаларни ечишдан иборат ҳаракатдир [9. С. 99]. Педа- гог-тарбиячи фаолиятидаги ижодкорлик ана шу масалаларни ечиш усуллари, уларни ҳал қила олиш йўлларини қидириб топишда намоён бўлади. Педагогик ижодкорликнинг манбаи педагогик тажрибадир. Педагогик та- жриба – муаммоли вазиятларни қўя олиш ва уларни тарбияланувчилар билан ҳамкорликда ечишда намоён бўлади. Бунда ҳар бир педагог-тарбиячи таълим технологияларидан унумли фойдалана олиши зарур [10. С. 104]. Интерфаол методлардан олий педагогик таълим жараёнида фойдаланиш профессор-педагог-тарбиячиларла