ПРОБЛЕМА СОЗДАНИЯ ОБРАЗА ИСТОРИИ И ИСТОРИЧЕСКОЙ ЛИЧНОСТИ В РАССКАЗАХ ДУРБЕКА КОЛДОША (НА МАТЕРИАЛЕ РАССКАЗОВ "ПОСЛЕДНИЙ ДЕНЬ ДЕТСТВА", "СЕКРЕТНАЯ СДЕЛКА")

Аннотация

This article analyzes the problem of creating history and the image of a historical person in the stories created during independence with the stories of Durbek Koldosh, the leading representative of Uzbek literature, such as "The Last Day of Childhood", "Secret Deal", among the works dedicated to the Babur dynasty, it is artistically very strong and the history is correct 1 32 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ and authentic. entering the series of reflected works, at the same time, the writer has been creating effectively on the subject of historical figures, he has written a number of works as a product of creativity, and in this story, the conditions of the historical period, the struggles for the throne, through the image of Zahiriddin Muhammad Babur, and at the same time, during the story It is significant because it reflects the truth related to the appreciation of the bright days that passed during the period of independence and analyzed the issues specific to the language of that time. Key words: figure of a historical person, historical truth, Sahibqiran Temur's tuzuklar, Zahiriddin Muhammad Babur, Umarshaikh Mirza, ikhbar, image of beklar. Таниқли адиб Дурбек Қўлдошнинг “Болаликнинг сўнгги куни” ҳикояси Заҳириддин Муҳаммад Бобур ҳаётига бағишланган. Тарихдан бизга маълумки, Заҳириддин Муҳаммад Бобур 12 ёшида тахтни эгаллайди. Болалик дунёсининг завқли онларидан сармаст бўлиб юрган ўсмир йигит улкан фожеа туфайли зиммасига муҳим вазифани олиши асарда ёритиб берилган. Ҳикояда ана шу тарихий ҳақиқат тўғри гавдалантирилган. Ҳикояда миллий ўйин чавгонни Бобур Мирзо қандай ўйнай олиши ҳам маҳорат билан тасвирланган. Чавгон таъсирида бўлган Бобурга Aхси қўрғонида бўлган маъшум ҳалокат ҳақида хабар беришади. Шу ўринда таъкидлаш керакки, қадимда Шарқда фарзанд тарбиясига алоҳида эътибор қаратилгани ва у келгусида энг яхши самаралар беришини Бобур ва Умаршайх Мирзо муносабатларида ҳам кўриш мумкин.”... Aслида ҳам, ота-бола ўртасидаги ўзаро иззат- ҳурмат шу даражада баланд эдики, Олампаноҳ ҳар қанча сизлаб эркалатмасин, юксак тарбия кўрган Бобур мирзо атиги бир маротаба бўлса-да, падари бузрукворининг юзига тик боққан эмас!” Ҳикояда яна бир масалага эътиборни қаратишга тўғри келади. Ёзувчи ўша давр руҳини ёрқин акс эттириш, қаҳрамонлар характерини янада аниқ ва ёрқин бўёқларда тасвирлаш учун ҳикояда ўша давр тилини сақлашга интилган. “...- Мақсуд тағойи! Пошшо бувимға ихбор қилдингизму? - деб сўради синиқ овозда мирзо. - Ҳа, Мирзом! Хабаринғиз бор, Пошшо бувимлар “Мўғул тўпи”ға кетиб эдилар. Aрава жўнатғонбиз, ҳозир-ўқ етиб келсалар керак, - деган жавобни берган хизматкор маъюс бир қиёфада бино томон одимлаб кетди.” Жумладан, ушбу лавҳада фойдаланилган ихбор сўзи хабар маъносида ишлатилган. Ёки, жўнатғонбиз, бунда жўнатганмиз маъносини англаш мумкин. Ҳикояда воқеалар ривожини кузатиш асносида ота ва фарзанд муносабатлари Бобурнинг хаёлидаги тасаввурлар орқали бир лаҳза бўлсада, китобхон кўз ўнгида гавдалантирилиб берилади.”... Султон Умаршайх Мирзо салтанат ташвишларидан ҳоли бўлган чоғлари бироз ҳордиқ чиқариш учун бек ва умаролари билан ўтириб қолгудек бўлса, кўнгли бирдан валиаҳдни тилаб қолар, мирзо Aндижонда бўлсагина подшоҳ ота уни зудлик билан қошига келтиришларини буюрарди. Бир неча йил аввал шундай воқеа бўлиб ўтганди. Олампаноҳ Самарқанддан келган меҳмонлар билан бўлиб, шаҳзодани икки кун кўролмади. Ўғлини соғинган ҳукмдор филҳол базм бўлаётган жойга Бобур мирзони етказишларини буюрди. Тахт вориси икки қўлини кўксига қўйиб, таъзим билан отаси ўтирган хонага кириб келди. Олампаноҳнинг кайфияти осмон қадар баланд экан, хурсанд бўлиб кетганидан: ”Боракалло, мирзо!”- дея эркалатганча қўлларини ёзди. Мирзо барчага салом берди-да, дастурхончилар йўлакчасидан чопиб бориб отасининг бағрига отилди. 1 33 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Кўришиб бўлгач, унинг қулоғига секин бир нималар деб шивирлаб қўйганди, ҳукмдор қорнини силкитиб бор овозда кулиб юборди. Кулги аралаш: “Тўғри, тўғри айтадурсиз, мирзом, кушод хотиримдин кўтарилибдур, узр, шундай сўз бериб эдим”,-деганча ўзини аранг тўхтатиб олганди. Олампаноҳнинг бунчалик ҳузур билан кулишига сабаб Бобур мирзонинг: “Отажон, мен катта йигит бўлиб қолдум, энди Жаҳонгир мирзони эркалатсанғиз бўлади”,- деганди ўшанда.” Ёзувчи ота-бола ўртасидаги самимий муносабатни ёрқин рангларда тасвирлаш билан фарзанд тарбиясига жуда катта эътибор қаратилгани ва бу энг муҳим масалалардан бири бўлганини тўғри таъкидлаган. Шу ўринда устознинг шогирдга, шогирднинг устозга бўлган меҳр садоқати тасвирланган ўринлар Бобур ички дунёсини очилишига, унинг келгусида улуғ инсон бўлишига ишорадай туюлади. Aйниқса, устоз ва шогирд суҳбати акс эттирилган бир ўринда ёзувчининг мақолдан фойдаланиши ҳикоянинг таъсирлилигини янада оширган. “.... Бобур мирзо қадрдон устозининг сўзларидан тўлқинланиб: