ОСНОВАТЕЛЬ ВЕЛИКОГО ГОСУДАРСТВА

Аннотация

The article contains basic information about Amir Temur's birth, family, and his role in the political arena from childhood, building a great state, and the state management system. The advantages of his uniqueness in the structure and management of the state, his vigor in building a great state have been revealed. Key words: Barlos clan, brave and brave, energetic, demanding, "abundant treasure, unicorn, invincible army". ОСНОВАТЕЛЬ ВЕЛИКОГО ГОСУДАРСТВА Аннотация. Статья содержит основные сведения о рождении, семье и роли Амира Темура на политической арене с детства, построении великого государства и системе государственного управления. Выявлены преимущества его уникальности в устройстве и управлении государством, его энергичности в строительстве великого государства. Ключевые слова: род Барлос, отважный и отважный, энергичный, требовательный, «обильное сокровище, единорог, непобедимая армия». Buyuk sarkarda va yirik davlat asoschisi Amir Temuribn Amir Tarag`ay ibn Amir Barqul 1336-yil 9-aprelda Kesh viloyati Xo`ja Ilg`or qishlog`ida tug`ilgan. Uningotasi Amir Tarag`ay barlos urug`ining oqsoqoli sifatida faoliyat yuritgan. Onasi Takinaxotun Kesh yurtining obro`li bekalaridan bo`lgan. Amir Temurning ota onasi uning o`qib o`rganishi uchun zarur barcha sharoitlarni yaratib bergan. Amir Temur juda zukko va tirishqoqligi bilan o`zitengi bolalardan ajralib turgan. U yeti yoshida Kesh shahridagi madrasalardan birida tehsil oladi. U o`zitengibolalar bilan o`ynash o`rniga otasidan harbiy san’at sirlari va sipohiylikni o`rganadi. Amir Temur ilk bor harbiy faoliyatini viloyat amirlariga xizmat qilishdan boshlaydi. Xizmat faoliyati mobaynida u harbiy san’atda mohirligi, zukkoligi va uzoqni ko`ra bilishi bilan Qashqadaryo vohasi Kesh viloyatida dong taratgan. 1361-yil Mo`g`ulistonxoni Tug`luq Temur Amir Temurni Kesh viloyatiga dorug`a (hokim) hokim etib tayinlaydi. Shu kundan Amir Temur siyosiy maydonga kirib keladi. 1370-yil 10-aprelda Amir Temur Balx hukmdori Amir Husayn bilan bo`lgan jangda g`olib bo`ladi va Amir Husaynni qatl ettiradi. Amir Husayn davrida mamlakatda ichki siyosiy vaziyatlar qalts tus olgan edi. Ammo Amir Temur tashabbusi bilan ichki nizolarga yechim topildi, yangi inshootlar barpo etildi va eng asosiysi mamlakatda adolat va tartib o`rnatildi. Amir Temur Samarqand, Xorazm, Xuroson, Toshkent viloyati, Farg`ona vodiysi va boshqa qator shaharlarni 1 45 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2023 VOLUME 2 / ISSUE 3 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ birlashtirgan holda yagona markazlashgan davlatni vujudga keltirdi va buyirik davlatning poytaxti Movarounnahr etib belgilandi. Amir Temur o`z davlatida harbiy, ijtimoiy va iqtisodiy sohalarga alohida e`tibor qaratgan va bu sohalarni rivojlantirish uchun ko`plab say harakatlarni amalga oshirgan. Amir Temur tarixda ilk bor konstitutsiyaviy davlatga asosslogan. Amir Temur saltanatida davlat boshqaruvi ikki idoradan: dargoh va vazirlik (devon)dan iborat bo`lgan. Dargohni oliy hukmdorning o`zi boshqargan. Amir Temur mamlakatni boshqarishda islom qonun- qoidalariga asoslangan. Uning Qur`oni Karim va Hadisi Shariflarga munosabati oliy darajada bo`lgan. Sohibqiron Amir Temur davlatni ushlab turguvchi tayanchlarni “mo`lxazina, yagonashoh, yengilmaslashkar” deya belgilab olgan va u bu tayanchlarga tayangan holda o`z yurtini adolatli boshqargan. Buyuk sarkarda Sohibqiron Amir Temur ulkan va yengilmas armiyaga yetakchilik qilgan. U o`z lashkarlarini harbiy mashg`ulotlarini har tomonlama mukammal o`tishiga alohida e’tibor qaratgan. Sohibqiron askarlari hartomonlama ham aqlan ham jismonan yetukligi uchun hechbir jangda mag’lubiyatga uchramagan. Amir Temur mingdan ortiq janglar uyushtirgan va 27 davlatni o’ziga bo’ysindirgan. Faqatgina, 1365 yili 22 may kuni Mug’iliston xoni Tug’luq Temur Temurning o’g’li Ilyosxo’ja bilan bo’lgan jangda Amir Temur qo’shinlari mag’lubiyatga uchragan. Bu mag’lubiyatning asosiy sababchisi Amir Husayn edi. U jang maydonini urush tugamasidan nomardlarcha tark etadi va Temur qo’shinlari chekinishga majbur bo’ladi. Bu jang tarixda “Loy jangi “nomi bilan qolgan. Ammo sohibqiron uchun bu mag’lubiyat birinchisi va so’ngisi edi. Keyingi bo’lib o’tgan qator janglarda Amir Temur faqatgina zafar quchgan va dunyoning 1/3 qismini egallab olgan. U bosib olgan mamlakatiga hech qanday zarar yetgazmagan, aksincha u yerni yanada obodonlashtirib, aholi tinchligini ta’minlagan. Shuning uchun bo’lsa kerak dunyo aholisi Amir Temurni “Buyuk xaloskorimiz” deb biladi. Hozirda dunyoning ba’zi mamlakatlarida bizning bobokalonimiz Amir Temur xotirasiga atab haykallar o’rnatilgan. Buyuk sarkarda, markazlashgan davlat asoschisi Sohibqiron Amir Temur o`zining aqlufarosati, samiymiyligi, tom ma`nodagi chin insonligi bilan butun dunyo tarixida yorqin iz qoldirdi. Uning adolat va odillik bilan davlat boshqaruvi asosida juda ko`plab tarqoq mamlakatlar va fuqarolar birlashdi. Ba`zi tarixchilarning fikriga ko`ra Amir Temur har ikki o`ng va chap