РОЛЬ ТРЕНЕРОВ И ПСИХОЛОГОВ В ПСИХОЛОГИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКЕ ФУТБОЛИСТОВ

Аннотация

This article highlights the role of coaches and psychologists in the psychological preparation of players. Throughout the article, various tables and analyzes are used to reveal the topic. Key words: physical training, result, players, skilled players. Долзарблиги. Ҳозирги кунда жамиятимизда соғлом турмуш тарзини шакиллантириш, ёшларни спорт билан мунтазам шуғилланиши учун давлатимиз томонидан кўплаб шарт-шароитлар яратилмоқда. Шу жумладан футбол спорт турига ҳам жуда катта имкониялар яратилиб келинмоқда. Бунда, футболдаги ҳар бир жиҳатга ёндошилганда, техника-тактика, спортчиларнинг жисмоний тайёргалиги билан бир қаторда психологик тайёргарлик ҳам энг долзарб мавзу бўлиб қолмоқда. Ўйин олди ва ўйин давомида футболчиларнинг психологик томонлама оқсаши, уларга мативация етишмаслиги, ўйинчи жамоадошлари ва рақибларига ҳаттоки ҳакамларга ҳам спортчига хос бўлмаган ҳатти ҳаракатлар қилаётканини кузатмоқдамиз. Мисол учун, Ўбекистон про лигасининг сўнгги тури [1] доирасида Нефтчи ва Турон жамоалари ўйинида юз берган тартибсизликни келтирсак бўлади. Муросасиз кечган бахс якунида футболчолар ва мухлисларнинг ҳакамларга бўлган тажоввузкор ҳаракатларини кўришимиз мумкин. Ваҳоланки, бу жараёнларни жой-жойига қўйиш учун футболчи устида писхологик тайёргарлик ўтказиш учун психологларнинг асосий вазифаси ҳисобланади. Мақоланинг долзарблиги шундаки, футболда мураббий ва психологларнинг тутган ўрни қай даражада юқорилиги, психолог кадрлани етишмаслиги, уларга бўлган эҳтиёжни қондирилмаётканлиги туфайли юзага келаёткан муаммоларга амалий тавсия бериш. 376 ISSN: International scientific journal 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2022 VOLUME 1 / ISSUE 1 Ишнинг мақсади. Ўзбекситон клубларида психологларни ўрини ва аҳамиятини ўрганишдан иборат. Вазифалари: 1. Мавзуга оид кўплаб адабиётлардан фойдаланган ҳолда, футболда психолог ва мураббийларнинг вазифаси ва мақсадларини ёритиш; 2. Футбол клубларида психолог кадрларни етишмаслиги, уларга бўлган эҳтиёжни қондирилмаётканлиги туфайли юзага келаёткан муаммоларни бартараф этишда амалий тавсия беришдан иборат; Футболчиларнинг психологик тайёргарликда мураббий ва психологларнинг ўрнини кўплаб адабиётлар ёрдамида ўрганиб чиқдик [2]. Жамоадаги спортчиларнинг психологик мулоқоти масалалари кўплаб олимларни қизиқтиради (И.П.Волков, Г.Д.Горбунов, В.П.Некрасов ва бошқалар). Ҳар бир ўйинларидан сўнг мусобақа иштирокчиларининг муваффақиятли ва муваффақиятсиз чиқишлари таҳлил қилинади. Маълумки, «жамоа» спортида муваффақият кўплаб психологик кўрсаткичларга боғлиқ: ўзаро тушуниш, жамоавий иш, ўзаро ёрдам. Шахслараро муносабатлар алоҳида ўрин тутади. Ягона жамоанинг жипслигига ягона мақсад — ғалабага эга бўлиш орқали эришилади. Спортчилар машғулотларда бирга кўп вақт ўтказадилар, шунинг учун муносабатлар тизими бундай жамоада бўлишдан қониқиш ҳиссини келтириши керак. Жамоада шахслараро муносабатларнинг шаклланишига мураббийнинг фаолияти катта таъсир кўрсатади. Жамоани тўғри танлаш ва раҳбарнинг нафақат тактик ва техник кўникмаларни, балки барча гуруҳ аъзоларини ўзаро тушунишни ўргатиш қобилияти, мусобақаларда ғалаба ва муваффақият гаровидир. Футболда психология — спорт машғулотлари, ўйинлар, мусобақаларга тайёргарлик, клуб ичидаги ўзаро муносабатлар, ижтимоий тадбирларда иштирок этиш жараёнида ақлий фаолият қонуниятларини ўрганадиган йўналиш. Унинг вазифаси касбий фаолият самарадорлигини ошириш учун муаммоларни аниқлаш ва уларни ҳал қилишдир. Бу соҳа билан махсус тайёрланган спорт психологи шуғулланади. Бу касб нисбатан яқинда пайдо бўлган, ундан олдин барча вазифаларни мураббий бажарган. Футболда психологлар қуйидаги вазифаларга эга; 1. Ўйин давомида ўзини кўрсатмоқчи бўлган энг фаол футболчини ўз манфаати йўлида эмас, балки клубда ишлашга мажбурлаш. Футбол — бу жамоавий ўйин, ўз мақсадига эришиш учун ундан чиқиб кетишнинг иложи йўқ. Масалан, футболчи тўпни қўйиб юбормаслиги керак, чунки унинг ўзи гол уришни ва ажралиб туришни хоҳлайди. Агар позиция бошқа ўйинчига дарвозага киришга имкон берса, у уни узатиши шарт. 2. Барча ўйинчиларни маълум бир ўйинчининг муваффақиятидан манфаатдор бўлишга мажбурлаш, ҳатто у майдонга тушмаса ҳам. Бу жамоанинг бирлашиши деб аталади. Футболда психологлар қуйидаги мақсадларга эга; 1. Спортчи шахсининг психологик диагностикаси (темперамент, характер, асаб тизимининг ҳолати, доминант ва ҳозирги психологик кўрсаткичлар, машғулотлар пайтида, ўйинларда ва кундалик ҳаётда хатти-ҳаракатлари, спорт мотивацияси, қадриятлари, махсус кўникмалари, қобилиятлари, билимлари). Олинган маълумотларга асосланиб, спортчи билан ишлашнинг махсус дастури танланади. 377 ISSN: International scientific journal 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2022 VOLUME 1 / ISSUE 1 2. Ўйинчининг спорт-психологик компетенциясини шакллантириш. Жумладан, мустақил машғулот пайтида фойдали бўладиган махсус кўникма ва билимларни ўзлаштириш, соҳада шахсий қарор қабул қилиш. 3. Ўйинчининг ресурсларини амалга оширишни таъминлаш. Яъни жисмоний, тактик-техник, функционал ва психологик. 4. Футболчининг ш