Регламентация института частного обвинения в уголовно-процессуальном законодательстве некоторых стран Европы и США

Аннотация

мақолада Европанинг айрим белгиланган. мамлакатлари ва АҚШ жиноят-процессуал Англияда полиция терговини (дастлабки иш қонунчилигидаги хусусий айбловга оид жиноят юритув) полиция, оммавий таъқиб дирекцияси, ишларини юритиш тартиби ва хусусиятлари билан коронерлар, хусусий шахс ва ташкилотлар, бошқарув боғлиқ нормалар қиёсий таҳлил қилинган, амалга органлари амалга ошириши мумкин [2]. Яъни айбловни оширилган таҳлил асосида мамлакатимиз жиноят амалга оширадилар. Хусусий айбловни ажратиш учун процессида хусусий айблов институтини Англия қонунчилигидаги жиноятлар ва уларнинг такомиллаштиришга оид тавсиялар баён этилган. таснифланишига оид қоидаларга эътибор қаратиш Таянч сўзлар: жиноят-процессуал қонун, хусусий зарур. Тарихан Англияда жиноятлар уч гуруҳга тризн айблов, ярашув, жабрланувчи, хусусий айблов (хиёнат) (энг оғир), фелония (оғир) ва мисдиминор институтини қўллаш хусусиятлари, жиноят иши (унча оғир бўлмаган)га ажратилган. Ҳозирда хиёнат қўзғатишни рад этиш, жиноят ишини тугатиш, хусусий деб ҳисобланадиган жиноятлар (1945 йилдан) ҳам айблов институтини такомиллаштириш. фелонияларга киритилади. Мисдиминорларга биздаги ижтимоий хавфи катта Аннотация. в статье сравнительно анализируется бўлмаган жиноятлар ва айрим маъмурий нормы уголовно-процессуального законодательства ҳуқуқбузарликларга ўхшаш қилмишлар киради. Ушбу некоторых стран Европы и США связанные с порядком тоифа ишларнинг барчаси хусусий айбловга доир и особенности производства дел частного обвинения, ишлар ҳисобланади[3]. и излагаются рекомендации по совершенствованию Фелониялар билан боғлиқ ишларда эса одатда института частного обвинения в отечественном уго- қонунда кўрсатилган тартибда, ҳокимият органи ловном процессе. кўрсатмаси ёки бошқарув органи ташаббусига кўра Ключевые слова: уголовно-процессуальный за- полиция, оммавий таъқиб дирекцияси томонидан кон, частное обвинение, примирение, потерпевший, айблов амалга оширилади. особенности применения института частного обвине- Умуман Англияда жиноят турлари алоҳида ния, отказ в возбуждении уголовного дела, прекраще- қонунлар билан белгиланмаган, жумладан умумий ния уголовного дела, совершенствование института ҳуқуққа кўра жиноят деб баҳоланадиган ва частного обвинения. статутларда жиноят сифатида аниқ таърифланган жиноий қилмишлар (жиноятлар) ажратилади. Англияда Annotation. the article comparatively analyzes the қотиллик, босқинчилик каби жиноятлар умумий ҳуқуққа norms of the criminal procedural legislation of some Euro- кўра жиноят деб ҳисобланади, яъни қонун ҳужжатида pean countries and the United States related to the proce- аниқ тавсифланмаган. Жиноятларни кўриб чиқиш dure and features of the production of private prosecution тартибига кўра эса қуйидагича таснифланади: cases, and outlines recommendations for improving the 1) айблов ҳужжатига кўра тергов қилинадиган institution of private prosecution in the domestic criminal жиноятлар (асосан прецедент жиноятлари); process. 2) соддалаштирилган тартибда кўриб чиқилиши Keywords: criminal procedure law, private prosecu- мумкин бўлган жиноятлар (фақат статутларда tion, reconciliation, victim, features of the application of the белгиланади). Бундай жиноятлар сони ошиб бормоқда; institute of private prosecution, refusal to initiate criminal 3) аралаш (гибрид) жиноятлар. proceedings, termination of criminal proceedings, im- Шунингдек, қамоқ билан боғлиқ ва қамоқ билан provement of the institute of private prosecution. боғлиқ бўлмаган жиноятлар ҳам ажратилади. Қамоқ билан боғлиқ жиноятларга: 5 йилдан ортиқ озодликдан Европада Англия қонунчилигига кўра жиноят маҳрум этиш жазоси тайинланиши мумкин бўлган ва процесси алоҳида қонунлар билан белгиланмаган, оғир жазо белгиланган жиноятлар тегишли, қолганлари яъни процессуал фаолият умумий (суд прецеденти) ва эса қамоқ билан боғлиқ бўлмаган жиноятларга статут [1] ҳуқуқига асосланиб юритилади. Ҳозирда киритилади. Англияда 300 дан ортиқ статутлар мавжуд. Масалан: Англияда хусусий айбловга оид ишларда расман 1971 йилдаги “Судлар тўғрисида”ги қонун, 1984 судга қадар иш юритуви мавжуд эмас, хусусий шахс йилдаги “Полиция ва суд далиллари ҳақида”ги қонун, ўзи тергов олиб бориши ёки бировга (адвокат) шунингдек 1795 йилдаги “Хиёнат ҳақидаги ҳужжат” ҳам топшириши, шунингдек хусусий қидирув бюросига амал қилади. Англияда жиноят процесси асосан мурожаат қилиши мумкин. Хусусий айбловга оид суддаги жараёнлардан иборат, бўлиб дастлабки иш ишларда айбловчи айбловдан воз кечиши ишни юритуви (суднинг фаол иштирокида амалга тугатишга асос бўлади. Бошқа жиноят ишларида ҳам оширилади), ишни судга бериш, суд муҳокамаси ва айбловчилар судда айбловни амалга оширадилар ва апелляция тартибида иш юритиш каби босқичларни уларнинг айбловдан воз кечишлари ишни тугатишга ўзига қамраб олади. Судгача иш юритиш қисман асос бўлади. тартибга солинган. Англияда жиноят процесси Англияда хусусий айбловга оид ишларни тортишувга асосланган, яъни айблов томон талабига юритишнинг алоҳида тартиби белгиланган бўлмасада, 58 2020 №3 ♦ ЎЗБЕКИСТОН ҚОНУНЧИ