Исторические и современные основы права международного здравоохранения

Аннотация

мазкур мақолада халқаро ҳуқуқнинг Шунингдек, инсонни соғлиққа бўлган ҳуқуқи, Қайта янги шаклланиб келаётган халқаро ҳуқуқи тизимининг кўриб чиқилган Европа ижтимоий Хартиясининг 11- янги тармоғи – халқаро тиббиёт ҳуқуқининг тарихий моддасида (1961), Инсон ва халқлар ҳуқуқлари бўйича ҳамда замонавий асослари ва жиҳатлари таҳлил Aфриka Хартиясининг 16-моддасида (1981) ва қиллинган. Бунда халқаро тиббиёт ҳуқуқининг асосий Иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳуқуқлар соҳасида институти – соғлиққа бўлган ҳуқуққа алохида урғу инсон ҳуқуқлари бўйича Aмериka Конвенциясига берилган, унинг келиб чиқиши, манбалари, юридик Қўшимча протоколнинг 10-моддасида (1988) ҳамда табиати ва аҳамияти ўрганилган ва аниқлаштирилган. қатор минтақавий инсон ҳуқуқлари бўйича шартнмалар Калит сўзлар: халқаро тиббиёт ҳуқуқи, соғлиққа билан ҳимояланган. Шу қаторда, соғлиққа бўлган бўлган ҳуқуқ, Барқарор ривожланиш мақсадлари, ҳуқуқи Инсон ҳуқуқлари бўйича комиссия томонидан, халқаро тиббиёт ҳуқуқи манбалари, инсон ҳуқуқлари, шунингдек, 1993 йилги Вена Декларацияси ва халқаро гуманитар ҳуқуқ. ҳаракатлар дастури ва бошқа халқаро ҳужжатларда эълон қилинган[1]. Аннотация: в статье анализируются исторические Тариҳга нигох ташласа, соғлиққа бўлган ҳуқуқ илк и современные основы и аспекты международного бора 1978 йилда Гаага халқаро ҳуқуқ Академияси медицинского права, новой ветви формирующейся томонидан "Соғлиққа бўлган ҳуқуқ – инсон ҳуқуқи системы международного права. При этом сифатида"[2].мавзусида халқаро семинарда кенг подчеркивается главный институт международного мухокама қилинганлиги ва инсон ҳуқуқи сифатила тан медицинского права - право на здоровье, изучаются и олиганлигига амин бўлиш мумкин. уточняются его происхождение, источники, правовая Хозирги кунда Иқтисодий, ижтимоий ва маданий природа и значение. ҳуқуқлар бўйича қўмитаси томонидан қабул қилинган Ключевые слова: международное медицинское Умумий изоҳ № 14, Иқтисодий, ижтимоий ва маданий право, медицинское право, цели в области ҳуқуқлари тўғрисидаги халқаро Пактнинг 12 моддасига, устойчивого развития, источники международного аниқроги “соғлиққа бўлган ҳуқуқ”га батафсил тафсир медицинского права, права человека, международное берилган ва “соғлиққа бўлган ҳуқуқ”ни тарифи гуманитарное право. келтирилган[3]. Шу кунгача ҳам соғлиққа бўлган ҳуқуқнинг аниқ Annotation: this article analyzes the historical and мазмуни ва таърифи атрофида кўплаб тафовутлар modern foundations and aspects of international medical юзага келган. law - a new branch of the emerging system of international Бриджит Тобес ҳам соғлиқни сақлаш ҳолати учун law. In this case, the main institution of international medi- жамиятни масъуллигини ошириш учун уринишлар cal law - the right to health - is emphasized, its origin, деярли ҳамма жойда ва барча асрларда амалга sources, legal nature and significance are studied and оширилган, деб қайд этади, ва ушбу уринишларнинг clarified. натижасида ХIХ-асрда илқ соғлиқни сақлаш бўйича Key words: international medical law, health law, Sus- қонунлари қабул қилинади, ва ХХ-асрда – соғлиққа tainable Development Goals, sources of international med- бўлган ҳуқуқ инсон ҳуқуқи сифатида тан олинади. ical law, human rights, international humanitarian law. Соғлиққа бўлган ҳуқуқ инсон ҳуқуқи сифатида ХIХ- асрда юзага келган соғлиқни сақлаш учун кўплаб Бугунги кунда инсон соғлиққа бўлган ҳуқуқ кўплаб давлатларда ижтимоий ҳаракатлардан келиб чиқади; халқаро шартномаларда эътироф этилган. Биринчи шу асрнинг охиридан бошлаб эса иқтисодий, ижтимоий навбатда, Инсон Ҳуқуқлари Умумжаҳон ва маданий ҳуқуқларни тан олиш ҳаракати юзага Декларациясининг 25-моддаси, 1-бандида шундай келади[4]. дейилган: "Ҳар бир инсон ўзи ва оиласи саломатлиги ХIХ-асргача олимлар томондан ҳам, расмий ва фаровонлиги учун зарур бўлган озиқ-овқат, кийим- ҳужжатларда ҳам соғлиққа бўлган ҳуқуқи камдан-кам кечак, уй-жой, тиббий ёрдам ва зарур ижтимоий тилга олинган. Бироқ, давлат ёки ҳеч бўлмаганда хизматлар, шу жумладан, фаровон ҳаёт даражаси жамиятнинг фуқаролар соғлиги учун жавобгарлик ҳуқуқига эга...". ҳисси хаттоки энг қадимги цивилизацияларда намоён Инсон ҳуқуқлари бўйича халқаро шартномалардан бўлган. Қадимдан ҳокимият аҳоли саломатлигини инсонни соғлиққа бўлган ҳуқуқига оид энг кенг яхшилаш чораларини кўрган. Жамиятнинг бундай қамровли норма Иқтисодий, ижтимоий ва маданий ҳаракатларининг жамланиши одатда "жамоат ҳуқуқлар тўғрисидаги халқаро Пактда келтирилган. саломатлиги" деб юритилган. Хаттоки, баъзан ҳозирги Пактнинг 12-моддаси, 1-бандига мувофиқ, иштирокчи- замон илмий адабиётларида ҳам "соғлиқни сақлаш давлатлар "Ҳар бир инсон жисмоний ва руҳий ҳуқуқи"[5] шунингдек," халқаро соғлиқни сақлаш саломатликнинг энг юқори даражасига эришиш ҳуқуқи[6]" тушунчасидан тез-тез фойдаланилади. ҳуқуқи"ни тан оладилар ва шу билан бирга ушбу Энг қадимги цивилизацияларни адабиётларида Пактнинг 12-модда, 2-бандида "Иштирокчи-давлатлар ҳам, соғлиққа бўлган ҳуқуқининг элементлари томонидан инсонларни соғлиққа бўлган ҳуқуқини тўла мавжудлигин