Masofaviy ta’limda smart texnologiyalardan foydalanish

Аннотация

Ushbu maqolada masofaviy ta’limda SMART texnologiyalardan foydalan- ish haqidagi materiallar va ma’lumotlar tahlil qilingan. Shuningdek, maqolada SMART-sha- harlar, SMART-iqtisodiyot, SMART-jamiyat, SMART-ta’lim, SMART-universitetlar va boshqa- lar kabi inson hayotining turli sohalardagi SMART tushunchasining roli tahlil qilingan. Kalit so‘zlar: SMART, SMART-ta’lim, SMART-texnologiyalar, SMART konsepsiyasi. Кириш (Introduction). Ҳозирги замонда нафақат иқтисод ва сиёсатда, бал- ки тўла объектив жараён сифатида намоён бўлган таълимда ҳам глобаллашув анъаналарига эътибор берилмоқда. Бунга янги ахборот технологияларининг кенг тарқалиши ва яхши ўзлаштирилиши орқали эришилмоқда. Таълимни гло- баллаштириш йўлида ягона «ўқитиш тили»нинг мавжуд эмаслиги муаммоси турибди. Шунга кўра, ягона концепция доирасида турли таълим муассасала- рини мувофиқлаштириш учун махсус лойиҳалар ишлаб чиқилмоқда. Интернетда таълим порталлари ёрдамида нафақат электрон маълумот кур- слари, балки анъанавий ўқитиш имкониятлари каби бир қатор афзалликларга эга бўлган электрон ўқитиш тизимлари ҳам яратиш мумкин. - Мавзуга оид адабиётлар таҳлили (Literature review). SMART тушунча- си Питер Фердинанд Дрюкер (19.11.1909 - 11.11.2005) - австриялик америкалик олим; иқтисодчи, публицист, ўқитувчи, XX асрнинг энг нуфузли бошқарув на- зариётчиларидан бири билан боғлиқ. Питер Дрюкер 1954 йилда фанга SMART қисқартмасини киритди. Шунингдек, А.Карманов [6], А.Нестерова [7], И.Шу- бина [10], О.Долженко [5], Б.Элов [1], Г.Поллак, Б.Славин, А.Алетдинова каби олимлар SMART-технологиялар мавзусида тадқиқот олиб боришди. - Тадқиқот методологияси (Research Methodology). Мақола тайёрлаш жара- ёнида SMART тушунчасига оид илмий, оммабоп, педагогик, методик, дидактик адабиётларни қиёсий ўрганиш ва таҳлил қилиш, кузатиш, суҳбат, ташхислаш методларидан фойдаланилди. - Таҳлил ва натижалар (Analysis аnd results). SMART технологияларни тайёр- лаш технологияси қуйидагиларни ўз ичига олади: Global dunyoda ilm-fan va ta‘limdagi innovatsion rivojlanishning zamonaviy trendlari 15 dekabr, 2022 yil. 382 1)SMART технологияларни яратиш тартиби ҳақида вазифалар; 2)SMART технологиялар таркибига қўйиладиган талаблар; 3)ўқув фани ишчи дастурини яратиш услубиёти; 4)фан бўйича ўқув қўлланмаларини яратиш услубиёти; 5)фан бўйича практикумни яратиш услубиёти; 6)SMART технологияларни безашга қўйиладиган талаблар; 7)SMART технологияларни нашр этишга тайёрлаш тартиби ҳақидаги қоида- лар. Ушбу технологияни қўллаш натижасида ўрганувчилар сони сезиларли дара- жада ошади, ўқитишнинг самарадорлик даражаси ўсади. Ўқитишнинг масофавий шакли, айниқса, олий таълимда борган сари ўзини ишончлироқ намоён қилмоқда. Уни кундузги ўқиш шакли билан таққосланган- да ўқитишнинг масофавий шакли иқтисодий томондан қулайроқ. Бу, ўз навба- тида, ихтиёрий шахс нисбатан кам моддий харажатлар орқали касбга эга бў- лиши, малакасини ошириши, касбий фаолиятга йўналтирилиши, ўз билимини янги маълумотлар билан тўлдириши мумкин. Ўқитиш жараёни биринчи ўринда масофавий таълимда ўзининг ташкил эти- лишининг интерфаоллиги, яъни талаба ва ўқитувчининг алоқалари, талабалар- нинг ўзаро алоқалари билан, билимларнинг аниқ бир соҳасига эга эканлиги би- лан характерланади. Демак, масофавий ўқитиш жараёнида ўқитувчи ва ўқув- чининг ўзаро алоқаси масофавий ажралган ҳолда ўқитиш воситалари тўплами, жумладан, электрон маъруза, ресурс ёки курслар бўлади. Мустақил ўқиш ти- зимида ўқитувчи бўлмайди, у ўқувчининг мустақил фаолиятидир. Масофавий ўқитишнинг мустақил ўқиш тизимидан фарқи ана шунда. Мустақил ўқиш виде- окассетадаги автоном курслар, телевизион ва радиодаги курслар, компьютер дастурлари ва компакт дисклардаги дастурлар билан ишлашдир. Шу қаторга ўқитувчи ва талаба орасидаги кўрилмайдиган тармоқдаги дастурлар асосида ўқиш жараёни ҳам киради. Бу ҳолда “масофавий” атамасини қўллаш ноўрин, чунки бу ерда талабанинг ўргатувчи дастурлар, турли ташувчилардаги ахбо- рот таълим ресурслари билан мустақил ишлаши ҳақида гап боряпти. Талаба китоб, видеокассета ва тармоқдаги курс билан мустақил ишлаши мумкин. Ма- софавийлик тушунчаси эса ўқитувчи билан талаба масофа билангина ажра- тилиб турган ҳолдагина қўлланилади. Масофавий шакл бу ўқитишнинг сиртқи шаклининг аналоги эмас. Бу ерда сиртқи ўқиш шаклидан фарқли равишда улар махсус интернет технологиялари воситалари ёрдамида боғланадилар. Масофавий ўқитиш бу кундузги, сиртқи, экстернат шакллар қаторидаги ўқи- тишнинг янги шаклидир ва унга айнан ўқитишнинг мустақил тизими сифатида қараш лозим. Инсонни ўқитиш ва тарбиялашда қандай шаклдан фойдаланил- масин, у педагогика, дидактика ва хусусий услубиётнинг қонуниятларига мос келиши ва уларни ўзида мужассамлаштириши керак. Масофавий таълим ёки масофавий ўқитиш асосий ёки қўшимча бўлиши мумкин. Кейинги ҳолда биз масофавий педагогик фаолият ҳақида гапиришимиз мумкин(масофавий семи- нарлар, викториналар, анжуманлар, олимпиадалар, стажёр-тадқиқотчилар би- лан ишлашни ташкил этиш). Агар ўқитишнинг масофавий шаклига мустақил тизим сифатида қараладиган бў