Kasbiy kompetentlik sifatlari

Аннотация

Maqolada “kompetentlik” tushunchasi ta’lim sohasiga psixologik izlan- ishlar natijasida kirib kelganligi, o‘qituvchilarning innovatsion ta’lim muhiti talablari asosi- da pedagogik kompetentligini rivojlantirish davr talabi ekanligi yoritilgan. Quyida kasbiy kompetentlik negizida aks etuvchi sifatlarning mohiyatiga kisqacha to‘xtalgan. Kalit so‘zlar: kompetentlik, kasbiy kompetentlik, kasbiy kompetentlik sifatlari, ped- agogik kasbiy kompetentlik, individual rivojlantirish dasturi, pedagogning individual rivojlanish dasturi, o‘z-o‘zini rivojlantirish, pedagogning o‘z ustida ishlashi, pedagogning o‘z ustida ishlash bosqichlari, o‘z-o‘zini baholash. Президентимиз Фармони билан қабул қилинган “2017-2021 йилларда Ўзбе- кистон Республикасини ривожлантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйича “Ҳаракатлар стратегияси”да таълим сифатини тубдан ошириш, бўйича муҳим вазифалар белгилаб берилган. Мазкур вазифаларни амалга ошириш жараё- нида барча йўналишдаги фанлар бўйича давлат таълим стандартларини, ўқув дастур ва режаларини янгилаш, ўқитишни сифат ва мазмун жиҳатдан янада такомиллаштириш зарурдир. Ушбу муносабат билан Вазирлар Маҳкамаси то- монидан 2017 йил 6 апрелда “Умумий ўрта ва ўрта махсус, касб-ҳунар таъли- мининг давлат таълим стандартлари” тасдиқланди. [1,54.с]. Миллий таълим тизимига такомиллаштирилган Давлат таълим стандартла- рини биргина қарор ёки буйруқ бериш орқали жорий этиб бўлмайди. Бунинг учун таълим тизимидаги барча иштирокчилар биргаликда ҳамжиҳат бўлиб ишга киришишлари керак. Бу борада қандай муаммолар мавжуд бўлади? Мураккаб, машаққатли, кутилмаган ҳолатларга бой, аммо жамиятнинг зару- рий эҳтиёжи ҳисобланган таълим-тарбия тизимини янгича кўриниш ва янгича мазмунда амалга ошириш, дарс жараёнида инновацион педагогик ва ахборот технологияларини самарали қўллаш орқали таълим самарадорлигига эришиш давр талабидир. Таълим муассасаси битирувчиси ўз ҳаётида шахсий, ижти- моий, иқтисодий ва касбий муносабатларга киришиши, жамиятда ўз ўрнини эгаллаши, дуч келадиган муаммоларнинг ечимини ҳал этиши, энг муҳими ўз соҳаси, касби бўйича рақобатбардош бўлишини таъминлашда асосан, педагог кадрлар салоҳияти ҳал қилувчи омил ҳисобланади. Демак, жамиятдаги бар- ча янгиланишларни уйғунлаштириш учун шахсий етуклик билан бирга касбий компетентлик ҳам муҳим аҳамият касб этади. [2,38.с]. “Компетентлик” тушунчасининг моҳияти. Бозор муносабатларишаро- итидамеҳнатбозоридаустуворўринэгаллаганкучлирақобатгабардошлибў- STARS International University 363 лишҳарбирмутахассисданкасбийкомпетентликкаэгабўлиш,униизчилравишд- аоширибборишнитақозоэтмоқда.Хўш,компетентлик нима? Касбий компе- тентлик негизида қандай сифатлар аксэтади? Педагог ўзида қандай ком- петентлик сифатларини ёрита олишизарур. Айни ўринда шу ва шунга ёндош ғоялар юзасидан сўз юритилади. “Компетентлик” тушунчаси таълимсоҳасига психологик изланишларна- тижасидакирибкелган.Шусабабли компетентлик “ноанъанавий вазиятлар, кутилмаган ҳолларда мутахассиснинг ўзини қандайтутиши, мулоқотга ки- ришиши, рақиблар билан ўзаро муносабатларда янгийўлтутиши, ноаниқва- зифаларнибажаришда,зиддиятларга тўламаълумотлардан фойдаланишда, изчилривожланибборувчивамураккабжараёнларда ҳаракатланиш режасига эгалик”ни англатади. [3,28.с]. Инсон ҳаётига кириб келадиган ҳар қандай янгилик унда сергакликни, ҳат- токи норозиликни уйғотади. Шунга кўра, узоқ йиллар давомида анъанавий усуллар билан ишлаб келган педагоглар бугунги куннинг ўзидаёқ такомил- лаштирилган Давлат таълим стандартлари асосидаги ўқув жараёни талаб да- ражасида ташкил эта олмайдилар. Энг аввало, таълимда бирор бир ўзгари- шларни амалга ошириш учун аввал ўқитувчининг касбий онгини тубдан ўзгар- тириш керак. Педагогларимиз дарсларни янги такомиллашган стандарт асосида ташкил этиш учун, аввало, ўз фанига оид давлат таълим стандарти ва ўқув дастурини синчиклаб ўрганиши, янгидан нашр этилган дарслик билан танишиши, тақдим этилган ўқув дастури асосида тақвим режа тузиб олиши керак бўлади. Ком- петенциявий ёндашувга асосланган дарс ишланмаларида ҳам тегишли ўзга- ришлар қилиш лозим. Жумладан: дарснинг технологик харитасида дарснинг мақсади, жиҳозлари, ўқитиш технологияси ва ҳ.к.лар ўзгариши билан бирга- ликда ўқувчиларда шакллантириладиган таянч ва фанга оид компетенциялар аниқ ҳолда белгилаб олинади. Шу билан бирга педагог ўқувчиларда мазкур компетенциялар шаклланганлигини аниқлай олиш кўникмасига эга бўлиши керак. [3,28.с]. Жаҳоннинг ривожланган мамлакатларининг таълим тизимидаги илғор та- жрибаларни ўрганиш узлуксиз таълим жараёнига компетенцияли ёндашу- вни татбиқ этиш зарурлигини кўрсатди. Узлуксиз таълим жараёнига ком- петенцияли ёндашувни татбиқ этиш орқали қуйидаги вазифаларни амал ошириш: • Давлатимизнинг келгусида жамият, фан, ишлаб чиқариш ва шахснинг му- стақил ҳаётдаги муаммоларни ҳал этишга қодир ёшларга бўлган ижтимоий эҳтиёжини қондириш мақсадида ўқувчиларнинг ўзлаштирган билим, кўникма ва малакаларини янги кутилмаган вазиятларда ижодий қўллашга ўргатиш; • Таълим мазмунини муаммоли ўқув вазиятларни яратиш орқали ўргани