Talabalarda g‘oyaviy- mafkuraviy kompetentlikni rivojlantirish muammosining falsafiy- pedagogik adabiyotlarda o‘rganilishi

Аннотация

Mazkur maqolada talabalarning g‘oyaviy-mafkuraviy bilimini rivoj lantirish muammosining falsafiy-pedagogik adabiyotlarda o‘rganilishi yoritib berilgan, muallif to- monidan nazariy materiallarni tahlil etish asosida “ta’lim-tarbiya”, “g‘oya-mafkura”, “immu- nitet-mafkuraviy immunitet” tushunchalari mohiyatini ochib bergan. Tayanch so‘zlar: g‘oyaviy-mafkuraviy kompetensiya, kasbiy tayyorgarlik, ta’lim-tarbiya, g‘oya, mafkura, immunitet, mafkuraviy immunitet, intellektual yoshlar, intellektual salohiyat. “Миллий ғоя: асосий тушунча ва тамойиллар” фани доирасида ғоя инсони- ят тараққиётининг ҳаракатлантирувчи омили сифатида, бунёдкор ғояларда гуманистик тенденцияларнинг ифодаси, мафкуранинг функциялари, Ўзбеки- стон мустақиллигини мустаҳкамлашда миллий ғоя ва мафкуранинг роли, ин- соният тарихида ғоя ва мафкуралар намоён бўлишининг асосий босқичлари, ахлоқ ва мафкура, дин ва мафкура, санъат ва мафкура мутаносиблиги, ғоявий тахдидларнинг йўналишлари мафкуравий фаолият, глобаллашув шароитида талаба-ёшларда ғоявий мафкуравий иммунитетни ривожлантириш вазифала- ри, жамият барқарорлигини таъминлашнинг ижтимоий-ғоявий асослари, та- факкур ўзгариши ва маънавий-маърифий янгиланишда миллий ғоянинг роли, миллий ғояни ривожлантиришнинг институционал тизими каби мафкуравий масалалар ўрганилади. Талабаларда ғоявий-мафкуравий компетентлиликни ривожлан-тиришнинг назарий билимлари ва амалиётда қўллай билиш ҳолатига назар ташлар экан- миз, таълим-тарбия, иммунитет ва мафкуравий иммунитет тушунчаларига тўхталиб ўтиш керак. Таълим соҳасида бўлаётган ҳар бир ислоҳотлар жамиятимиз равнақига ижобий таъсир қилишига шубҳа йўқ. Мамлакатнинг интеллектуал салоҳия- тини ошириш - давлат таълим стандарти талабларига жавоб бера оладиган, етук, рақобатбардош кадрлар тайёрлашда муҳим омил ҳисобланади1. 1 Мирзиёев Ш.М. “Эркин ва фаровон, демократик Ўзбекистон давлатини биргаликда барпо этамиз” (Ўзбекистон Республикаси Президенти лавозимига киришиш тантанали маросимига бағишланган Олий Мажлис палаталарининг кўшма мажлисидаги нутқи). – Т.: Ўзбекистон, 2016. – 56 б. STARS International University 315 Миллий тараққиётнинг янги тарихий даврида келажак авлоднинг маъана- вий қиёфасида акс этувчи сифатлар, жисмоний, касбий, интеллектуал лаёқат- лилик, шунингдек, миллий, умуминсоний хусусиятлар “озод ва обод Ватан, эр- кин ва фаровон ҳаёт” барпо этиш жараёнида асосий шахсий кўрсаткичларни ифодалайди. Президентимиз Шавкат Мирзиёев маъруза ва нутқларида жамиятни педа- гогизaциялаш шароитида ғоявий-мафкуравий тарбия жараёнига комплекс ён- дашиш лозимлиги, ижтимоий институтлар ҳамкорлигини тизимли йўлга қўйиш муҳимлигига алоҳида эътибор қаратди, яъни: “Ўзини жамиятимиз, ёшларимиз маънавияти, ғоявий-мафкуравий тарбияси учун масъул деб билган инсонлар – бу маҳалла ёки диний ташкилотлар бўладими, ҳуқуқ-тартибот идоралари хо- димлари ёки катта таъсир кучига эга ижодкор зиёлилар бўладими – уларнинг барчаси айниқса фаол бўлишлари лозим”1. Бугунги кунда мамлакатимизда ёшлар тарбияси давлат сиёсати даражасига кўтарилган экан, бунинг негизида келажагимиз бунёдкорлари бўлган ёшларни ҳар тамонлама билимли интеллектуал салоҳиятга эга, мамлакатимизда олиб орилаётган ижтимоий, иқтисодий, сиёсий ва маънавий соҳалардаги ислоҳот- ларга дахлдорлик ҳисси билан яшайдиган баркамол шахс қилиб тарбиялаш мақсад қилиб қўйилган. Интеллектуал ёшлар – Ватанимиз келажаги атамасига изоҳ берилганда мамлакатимизда амалга оширилаётган ислоҳотларга ўзининг илми, билими, ақли ва идроки билан қонунларимизга ҳурмат руҳида тарбия кўрган, жа- миятимиздаги олиб борилаётган ислоҳотларга бефарқ бўлмасдан ташаб- бускор ғоялари билан жамият тараққиётига таъсир эътувчи ёшлар назарда тутилади. Интеллектуал ёшлар мамлакатимизнинг миллий мафкурасида акс этган та- мойилларнинг мазмун – моҳиятини ҳам чуқур англаган ҳолда юрт тинчлиги, Ватан равнақи, халқ фаровонлиги, комил инсон, миллатлараро тотувлик, дин- лараро бағрикенглик, ижтимоий ҳамкорлик ғояларининг мазмун-моҳиятини тўлақонли тушуниши лозим. Зеро, ўз даврида улуғ аллома Абу Наср Форобий таъкидлаганидек: “Инсоннинг моҳияти ҳақиқий бахт-саодатга эришув экан, инсон бу мақсадни ўзининг олий ғояси ва истагига айлантириб, бу йўлда бар- ча имкониятлардан фойдаланса, у бахт-саодатга эришади” 2. Жамиятимиз ривожининг ҳозирги босқичида ёшларнинг маънавий соҳада- ги фаоллиги уларнинг ўз актив ҳаётий позициясини онгли ва ижодий равишда амалга оширишидан иборатдир. Бундай позиция - юртимизда озод ва обод Ватан, эркин ва фаровон ҳаёт қуриш сиёсатининг моҳиятини билишни, ижти- моий ҳодисаларга теран муносабатни, жамият тараққиётининг устувор вази- фаларини чуқур ўрганишни, яъни назария билан амалиётни моҳирона қўшиб олиб боришни, меҳнатга фаол муносабатни, юксак эътиқод ва ахлоқий фази- латларни намоён этишни англатади. Тарбия-ижтимоий аҳамиятга молик эҳтиёжларни шакллантиради. У нафақат хулқ-атвор меъёрлари тўғрисида билимларни эгаллаб, рағбатланиш ёки жа- зодан қутилиб қолиш учун уларга амал қилишни, балки уларни хатти-ҳаракат- 1 Ўзбекистон Республикаси Презид