Ta’limda ijtimoiy- gumanitar fanlarni o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar va didaktik vositalardan foydalanish

Аннотация

Maqolada oliy ta’lim tizimida ijtimoiy-gumanitar fanlarni o‘qitishning o‘ziga xos jihatlari bayon qilingan. Fanlarni o‘qitishda zamonaviy texnologiyalar va didaktik vositalardan foydalanish, mustaqil ta’limni tashkil etish va innovatsion yon- dashuvning ahamiyati ochib berilgan. Kalit so‘zlar: oliy ta’lim,nazariya, metod, metodologiya, uslub, modulli tizim, in- novatsion texnologiyalar, mustaqil ta’lim, didaktik material, test, ijodiy yondashuv, elektron topshiriqlar. Таълим жараёнида ёшларга иқтисодий, сиёсий, маънавий, ғоявий таъ- лим-тарбия ва билим бериш, уларни ҳар томонлама етук, баркамол инсон қи- либ тарбиялаш муҳим аҳамият касб этади. Бунда барча фанлар қатори ижти- моий-гуманитар фанлар – тарих, фалсафа, диншунослик, педагогика, психоло- гия кабилар муҳим ўрин тутади. Бугунги кунда ушбу фанлар олдида турган муҳим вазифа – ёт ғоя ва маф- куралардан ҳоли бўлган, янгича жаҳон талабларига жавоб берадиган таълим тизимини янада такомиллаштириш, жамиятимизда ва дунёда содир бўлаётган ижтимоий-сиёсий, маънавий-маданий ўзгаришларни ёшлар онгига етказиш кабилардан иборат. Республикамизда ёшлар тарбияси, уларнинг ижтимоий-сиёсий билим да- ражаси, маънавий ва жисмоний камолоти, айниқса, маънавий тарбияси маса- лалари 2022-2026 йилларга мўлжалланган янги Тараққиёт стратегиясида ҳам илмий-назарий ва методологик жиҳатдан асослаб берилган. Жумладан, унда жисмонан соғлом, руҳан ва ақлан ривожланган, мустақил фикрлайдиган, ва- танга содиқ, қатъий ҳаётий нуқтаи назарга эга ёшларни тарбиялаш ва улар- нинг ижтимоий фаоллигини ошириш муҳим масала сифатида белгиланган. Бу- гун дунёда содир бўлаётган глобал ўзгаришлар, мафкуравий хуружлар, че- гарабилмас айрим бузғунчи ва ёт ғояларнинг ёшлар онгига салбий таъсири, диний экстремизм, терроризм, турли радикал оқимларнинг ноқонуний фао- лияти барчамизни доимо сергак, ҳушёр бўлишга, айниқса, ёшлар маънавий тарбиясига алоҳида эътибор беришга ундамоқда. Шу боис мамлакатимизнинг STARS International University 307 ижтимоий-иқтисодий тараққиёт йўлида собитқадам ривожланишида, амалга оширилаётган кенг кўламли ислоҳотларнинг ғоявий асосларини шаклланти- ришда, ёшларни комил, ватанпарвар инсонлар қилиб тарбиялашда ижтимо- ий-гуманитар фанларнинг ўрни катта. Бу борадаги Президентимиз Ш. Мирзиёевнинг 2017 йилнинг 15 июнь куни юртимиз жамоатчилиги вакиллари билан бўлиб ўтган “Ижтимоий барқарор- ликни таъминлаш, муқаддас динимизнинг софлигини асраш – давр талаби” ҳамда 2017 йил 30 июнь куни юртимиз ёшларининг IV қурултойидаги “Жисмо- ний ва маънавий етук ёшлар – эзгу мақсадларимизга етишда таянчимиз ва суянчимиздир” мавзусидаги анжуманларда қилган маърузаларида алоҳида белгилаб берилган. Олий таълим тизими олдида турган муҳим вазифалардан бири – нафақат мутахассислик фанларидан талабаларга билим бериш, балки жамият ижтимо- ий-сиёсий ҳаётида, дунёда содир бўлаётган ўзгаришларни улар онгига етка- зиш ўз маънавий-ахлоқий дунёқарашига эга ёшларни тарбиялаш, китоб ўқиш- га қизиқтириш, улар ўртасида китобхонлик маданиятини ҳамда янгича ду- нёқарашни шакллантиришдир. Бу эса ижтимоий-гуманитар фанларни янгича асосда ўқитишни ҳамда янада такомиллаштиришни долзарб масала сифатида кун тартибига қўймоқда. Ҳозирги шиддатли ўзгаришлар даврида ижтимоий-гуманитар фанларни ўқитиш борасида амалга оширилаётган ишлар талаб даражасида эмас. Кела- жакда мазкур йўналишда кўплаб вазифаларни амалга ошириш зарур. Бу ўқув дастурларини маъно ва мазмун жиҳатидан қайта кўриб чиқиш ва ўқув қўллан- маларнинг ғоявий мазмунда бугунги кун ва янгиланишлар талабларига жавоб берадиган мутлақо янги авлодини яратишни тақозо этади. Педагогикада шундай ҳикмат мавжуд, яъни: “Ўртача ўқитувчи мавзуни га- пириб беради, яхши ўқитувчи тушунтиради, зўр ўқитувчи мавзуни тушунти- риш билан бирга, уни кўрсатиб ҳам беради, буюк ўқитувчи эса ўқувчиларни мавзуга қизиқтиради”. Демак, ҳар бир фан ўқитувчиси дарс ўтиш жараёнида нафақат гапириши, тушунтириши, кўрсатиб бериши, балки талабани фанга қи- зиқтириши лозим. Бугунги кунда ижтимоий-гуманитар фанларни ўқитишда инновацион технологиялар ҳам муҳим аҳамият касб этмоқда. Жумладан, у ўқитувчига кўплаб имкониятларни беради ва улар қуйидагилар билан тавсифланади. Яъни: -ўз касбий фаолиятини тизимли таҳлил этиш; -ўзгаришлар ва фаолиятга танқидий муносабатда бўлиш; -ўз касби бўйича янгиликлардан хабардор бўлиб туриш; -ўз ғоя ва мақсадларини касбий фаолиятда мужассамлаштиришга интилиш; -педагогик янгиликларни таҳлил қилиш ва баҳолаш; -келгусидаги фаолиятининг аниқ мақсадини шакллантириш, уни амалга ошириш ва самарали баҳолаш кабилардир. Ўқитувчининг инновацион фаолияти – янгиликларни таҳлил қилиш ва баҳо- лаш, келгусидаги фаолиятининг аниқ мақсадини шакллантириш, уни амалга ошириш имкониятидир. Бунда ижтимоий-гуманитар фанлар тараққиётининг ўзига хос хусусиятлари ва уларни ўқитишнинг муҳим аҳамият касб этиши ҳамда устувор йўналишларини очиб бериш, фанларни ўқитишдаги инноваци- Global dunyoda ilm-fan va ta‘limdagi innovatsion rivojlanishning zamonaviy trendlari 15 dekabr, 2022 yil. 308 ялар ва илғор