Musiqa darslarida qo‘llaniladigan interfaol metodlarning mohiyati

Аннотация

Maqolada musiqa madaniyati fani darslarida zamonaviy texnologiyalarni texnologiya qo‘llash, turli innovatsion texnologiya texnologiyalardan va didaktik ashyolar- dan samarali foydalanish haqida fikr yuritilgan. Kalit so‘zlar: musiqa tinglash, qo‘shiq kuylash, musiqiy-didaktik o‘yin, innovatsiyalar, maktab, texnologiya. Ta’limning samaradorligini oshirish uchun shaxsning ta’lim markazida bo‘lishini va yoshlarning mustaqil bilim olishlarini ta’minlash uchun bilimlarni mustahkam egal- lashdan tashqari zamonaviy pedagogik texnologiyalarni va interfaol usullarni biladi- gan hamda ulardan o‘quv va tarbiyaviy mashg‘ulotlarni tashkil etishda foydalanish ko‘nikmasiga ega o‘qituvchilar kerak. Buning uchun barcha fan o‘qituvchilarini yangi pedagogik texnologiyalar va interfaol usullar bilan qurollantirish va olgan bilimlarini o‘quv-tarbiyaviy mashg‘ulotlarda qo‘llash malakalarini uzluksiz oshirib borish lozim. Ushbu o‘quv faoliyatini tashkillashtirish shakli bir qator murakkab muammolar bi- lan bog‘langan.Ulardan bir nechtasiga to‘xtalib o‘tamiz. Eng avvalo, bular faol ish ko‘nikmalariga odatlantirish bo‘yicha, talabalarning haqiqiy vaqt manbalarini va ulardan unumli foydalanishni aniqlash bo‘yicha, butun bir oliy maktabning o‘quv jarayonida talabalar o‘quv bilish faoliyati va ilmiy ishlarini muvofiqlashtirish bo‘yicha aniq uslublarning mavjud emasligidadir. O‘quv yurtlarida mutaxassislarni tayyorlash jarayonida talabalarning faol faoliyati asosiy o‘rinni egallaydi. Ta’kidlab o‘tish joizki, uzoq vaqtgacha ularning faol faoli- yati muammosi maktablarda o‘quv jarayoniga muvofiq ravishda hal etilib kelingan. O‘quv yurtlarida muammoni o‘quv jarayoniga muvofiqlashtirish kechroq hal etildi. Rivojlantiruvchi ta’lim mohiyatini ifodalashda biz shaxsning aqliy, irodaviy va his- siy sifatlari ijtimoiy o‘zaro bog‘liq va individual ifodalanishi hisoblanadi degan ho- latdan kelib chiqdik. Bu shuni anglatadiki, shaxsning bunday xususiyati, ya’ni ijodiy mustaqillik, ta’lim va tarbiya jarayonida shakllanib boradi. Muammo tadqiqotining zamonaviy holati ijodiy mustaqillikning amaliyroq bo‘lgan tarkiblari: motivatsiyali, mazmuniy-harakatli va irodaviy tarkiblari to‘g‘risida ta’kidlashga imkon beradi. Bar- cha tarkiblar o‘zaro bog‘liq va o‘zaro aloqada hamda haqiqiy o‘quv jarayonida ularni ajratib tashlash mumkin emas. Sanab o‘tilgan tarkiblarni bo‘lishni tadqiq qilinuvchi Global dunyoda ilm-fan va ta‘limdagi innovatsion rivojlanishning zamonaviy trendlari 15 dekabr, 2022 yil. 296 tushunchaning mohiyatini chuqurroq o‘rganish maqsadida shartli ravishda o‘tkazish mumkin. Rivojlantiruvchi faol faoliyatning ikkinchi tarkibi bo‘lib, mazmuniy harakat hisob- lanadi. U talabalarning yetakchi bilim va bilim olish yo‘llarini o‘z ichiga oladi. Bilimlar- ni to‘ldirish uchun shakllangan qat’iy intilish va faoliyatning yangi yo‘llarini egallash faqatgina agarda talaba ularni mustaqil topish ko‘nikmasiga ega bo‘lsa, aniq yetak- chi bilimlar tizimiga ega bo‘lgan shartdagina bo‘lishi mumkin. Yetakchi bilimlarga yangi bilimlarni egallash uchun asos bo‘ladiganlar taalluqli bo‘ladi va fanning o‘zida negiz hisoblanadi. Bilimni egallash bu nafaqat tushunish va eslab qolish emas, balki amaliy vazifalarni yechish uchun qo‘llay olish, bilimni va faoliyat yo‘lini yangi holatga o‘tkaza olishdir. Mazmuniy harakat tarkibining asosiy qismi bilim olish yo‘llari: aqliy, umumiy va maxsus tashkil etuvchi qismlar hisoblanadi. Aqliy yo‘llarga shunday fikrlash harakat- lari, ya’ni taqqoslash, solishtirish, tahlil va umumlashtirishlar taalluqli bo‘ladi. O‘quv faoliyatida talabalarning mustaqilligi o‘quv mehnat ko‘nikmalarini shakl- lantirish bilan bog‘liq. Oxirgi umumiy ko‘nikma tarkibiga quyidagilar: mustaqil ishni rejalashtira olish, uning tejamli tashkillashtirilishi, mustaqil nazorat qilishning amalga oshirilishi va belgilangan sur’atda ishlay olish kabilar kiradi. Agarda talaba bilimlarni egallash jarayonida, shuningdek, ularni qo‘llash bosqic- hida qiyinchiliklarni yenga olishni o‘rganish shartida talabalarda ijodiy mustaqillikni shakllantirish mumkin.Irodaviy jarayon faoliyat bilan uzviy bog‘liqlikda bo‘ladi, “iro- da boshlanmasi insonning harakat qilishga bo‘lgan ilk istagi kabi ehtiyojdan kelib chiqadi”. Bundan kelib chiqadiki, mustaqil faoliyatning motivatsiyali va mazmuniy harakat tarkiblari irodaviy jarayonlar bilan mustahkam bog‘liqlikda bo‘ladi. Faol faoliyatni tashkil etishda o‘qituvchining vazifasi hisobga olinsa, talabalar mustaqil ishini tashkillashtirishda ularning ehtiyojlarining hisobisiz ham tuzib bo‘l- maydi. Shunga bog‘liq ravishda savol tug‘iladi: talabalarning o‘zlari qay darajada shaxsiy mustaqil ishlari bilan qoniqqanlar? Oxirgi yillar tadqiqoti har bir uchinchi talaba mustaqil ishning tashkillashtirilishi, uning natijalari, o‘qituvchi bilan qaytar aloqa, nazorat bilan bog‘liq ishlardan qoniqmaganliklarini ko‘rsatmoqda. Talabalarning faol faoliyatni tashkillashtirishning ijobiy jihatlari sifatida ular tomo- nidan shaxsning ijodiy o‘zini o‘zi ko‘rsa