Культурная и публичная дипломатия в наше время

Аннотация

Мақолада глобаллашув тизимидаги маданият, оммавий ва мада- ний дипломатия сингари тушунчалар, шунингдек рақамли замонада уларни амалга оширишнинг айрим жиҳатлари, шу жумладан рақамли технологиялар ёрдамида амалга ошириладиган ҳамда оммавий дипломатиянинг унсурларидан бири бўлган маданий дипломатиянинг халқаро муносабатларга таъсири ҳақида сўз юритилади. Элиталар ва келгусида қандай чора-тадбирлар амалга оширилганлиги ўртасидаги боғликлик алоҳида тилга олинади. Глокализация ҳодисаси, яъни глобаллашув шароитларида маданий ўзига хосликлар ва миллий қадриятлар модификацияга тортилиши ҳақида ҳам сўз боради. Таянч сўз ва иборалар: Оммавий дипломатия, “Оммавий дипломатия 2.0”, маданият, глобаллашув, глокализация, маданий дипломатия, рақамли технология- лар, Хитой, АҚШ, Конфуций институти, “юмшоқ куч”. Аннотация. В статье рассматриваются такие понятия как культура в системе глобализации, публичная и культурная дипломатия, а также некоторые аспекты их осуществления в цифровую эпоху, в том числе влияние культурной дипломатии, реали- 295 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2020, № 2 зуемой с использованием цифровых технологий и являющейся одним из элементов публичной дипломатии, на международные отношения. Отдельно упоминается связь между решением элит и тем, какие меры были приняты в дальнейшем. Также отме- чается феномен глобализации, то есть культурных особенностей и национальных ценностей, подверженных модификации в условиях глобализации. Опорные слова и выражения: Публичная дипломатия, «Публичная дипломатия 2.0», культура, глобализация, глокализация, культурная дипломатия, цифровые технологии, Китай, США, Институт Конфуция, «мягкая сила». Аннотация. The article describes such concepts as culture in the system of globali- zation, public and cultural diplomacy, as well as some aspects of their implementation in the digital age, including the impact of cultural diplomacy carried out using digital technologies and being one of the elements of public diplomacy on international relations. The link between the decision of the elites and what measures were taken in the future is mentioned separately. It is also noted about the phenomenon of glocalization, that is, cultural character- istics and national values that are subject to modification in the context of globalization. Keywords and expressions: Public Diplomacy, Public Diplomacy 2.0, culture, globaliza- tion, cultural diplomacy, digital technology, China, USA, Confucius Institute, soft power. Кириш. Маданий дипломатия оммавий дипломатиянинг ажралмас унсури бўлган ҳолда олдиндан айтилиши мумкин бўлган халқаро муносабатларни барпо этишнинг муҳим воситасидир ва бунга рақамли технологиялар кўп жиҳатдан имкон яратмоқда. Буни барча мамлакатлар ҳам тушуна олаётгани йўқ, шундай бўлсада, давлатлар турли ҳамжамиятлар билан мулоқотни йўлга қўйиш борасида катта саъй-ҳаракатлар қилмоқда ҳамда мазкур йўналишнинг муҳимлигини эътироф этмоқда. Бу шунингдек “юмшоқ куч” унсури ҳам бўлиб, буни мумтоз кучдан узилган ҳолда қўллаш самарасиз чиқади. Маданият концепция сифатида инсон эътиборини тамаддун деб аталмиш улкан ҳодисанинг биологик, ирқий ва ҳиссий бўлмаган асосларига эмас, балки ҳаёт фаолиятининг барча соҳаларидаги унинг қадриятлари, техникаси ва ғояларга эътибор қаратади. Соддароқ қилиб айтганда, маданият биз ўрганаётган инсоний хатти-ҳаракатларнинг бир қисмидир. Ушбу маънода маданий антропо- логия ҳар қандай бошқа илмий фандан кўпроқ тарзда инсон хатти-ҳаракати ва онги негизида айнан маданий асослар қарор топганлигини аниқлаган. Маданият муҳимдир, чунки у ҳамжамиятнинг қадриятлари ва атрофдаги олам тўғрисидаги тасаввурларини акс эттиради ҳамда уни тушуниб етиш турли мамлакатларнинг халқларига бир бирларини яхшироқ тушунишда ёрдам беради, яъни маданий ўзаро ҳаракат давлатлар ўртасидаги ўзаро тушунишнинг ажралмас унсуридир. Ўз навбатида, маданий глобаллашувни маҳсулотлар ва ғояларнинг ўзаро ҳаракати таъсири остида бутун жаҳонда бизнинг кундалик ҳаётимизни маданий ўз-ўзини намоён этишининг стандартлашувини акс эттирувчи ҳодиса дея аташ мумкин. Симсиз коммуникацияларнинг, электрон тижорат, оммавий маданият ва халқаро туризмнинг самарадорлиги ва кўп жиҳатдан жозибадорлиги билан хас- пўшланаётган глобаллашув бутун-бутун ҳамжамиятларнинг ҳаётини кўп жиҳатдан ўхшаш ва бир турлиликка ўхшатиб қўядиган универсаллашув йўнали- 296 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2020, № 2 шидаги қандайдир тренд сифатида кўриб чиқилмоқда. Шундай бўлса-да, бундай қараш энг камида мубоҳасали қарашдир. Гарчи ҳақиқатан ҳам бир турлиликка қандайдир интилиш кузатилаётган бўлса-да, бундай қарашлар жаҳоннинг ягона маданиятига ҳатто салгина қандайдир ўхшашликни ярата олишдан ўта узоқдир. Бу ерда глобаллашувнинг ёрқин вакили – тез овқатланишнинг бутун жаҳонда машҳур тармоғи “Макдональдс” ибратли мисол бўла олади. “Макдональдс”нинг ресторанлар безаклари ва бошқа аломатлари бир турли бўлиб кўринса-да, Мумбай, Токио, Нью-Йорк ва Олмаотадаги менюлари бир-биридан кескин фарқ қилади1. Ҳинди