Образ феи (Пайрика) как одно из проявлений Аримана

Аннотация

The innovative component of the article lies in an in-depth study of the classification, description and functional analysis of the image of “Peri” in the Avesta. Peri qualifies in the Avesta a deceptive image that distracts a person from his true faith. Interestingly, the article substantiates the character of the peri, with its simultaneous ability to appear in front of a person in bodily, often in the guise of a beautiful girl. Details of cases of marriage of peri with the heroes of stories are given. All this is given in the article as “positive” image properties. However, the essence of the negative properties of peri is convincingly revealed. It is argued that the image of the Peri is one of the forms of manifestation of the source of all the evils of Ahriman. On specific examples, the facts of the use of images of evil peri in magic acts, forms and fortune telling with the aim of influencing the psyche of people are revealed. Keywords and expressions: zoroastrianism, Avesta, mifology, antropomorf, zoomorphic, Pari, Ahura Mazda, Axriman, Tishtriya, Yazat, Daive. Узоқ аждодларимиз ислом динини қабул қилгунларига қадар диний маънавий изланишнинг улкан йўлини босиб ўтганлар. Улар ибтидоий тасав- вурлардан бошлаб мураккаб диний, ахлоқий-фалсафий дунёқараш тизим- ларини ўзлаштириш даражасига кўтарилишган. Бу жараёнда Зардушт номи билан боғлиқ Мазда Ясна динининг ўрни алоҳида. Диннинг номини “пайғамбари” номи билан аташ анъанаси туфайли Мазда Ясна дини зардуш- тийлик деб атаб келинади1. Зардуштийликда етакчи ғоя Аҳура Маздани яккаю ягона парвардигор, яъни яратгувчи худо деб тан олишдан иборат эди. Худо ягона бўлса-да, Аҳура Мазда яратган деб, эътироф этилган турли маъбуд ва маъбудаларга ҳам эътиқод қилиш мумкинлиги зардуштийликда амалда кўпхудоликнинг сақланишига айланди. Ислом дини Оллоҳнинг яккалигини мутлақ ҳақиқат дея, ҳар қандай ширкка ўрин қолдирмагани сабабли зардуштийликдан устун келди. Қиёс орқали буни идрок этган халқимиз исломда барқарор бўлди 2. Зардуштийлик дунёни икки қарама-қарши, ўзаро душман қутб орқали тасвирлайди. Борлиқ эзгулик ва ёвузлик ўртасидаги дуалистик кураш майдони деб ҳисобланади3. Аҳура Мазданинг яратувчилик функцияси фақат 1Avеsto: Yasht kitobi. / M.Is’hoqov tarjimasi. – T.: Sharq, 2001. – B. 3-5. 2 Is’hoqov M. Zardusht mashaqqati va islom haqiqati. // Guliston, 2003. - №1. – B.29. 3 Boys Meri. Zoroastriytsi. Vеrovaniе i obichai. – M.: Nauka, GRVL., 1988. - 303s.Yana qarang: Makhmudova G. About natuve land of zoroastrianizm and Avesta. – USA, Kontinent, 2008. - 93 p. 194 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2020, № 2 эзгу дунёни яратишдан иборат ҳисобланган. Бироқ, реал ҳаёт фақат эзгуликдан иборат эмас. Яхшилик билан ёмонлик доимо юзма-юз. Шу сабабли зардуштийлик ёмонликни ёвузлик ахлоқий-фалсафий категорияси сифатида яхлит ҳодиса деб қараган. Ҳар қандай ёмонлик, унинг турли кўри- нишларидан қатъий назар эзгуликка душман деб қаралган. Ёмонликнинг моҳияти бир бўлгач, унинг сабабчиси ҳам бир бўлиши керак эди. Эзгулик Яхши ниятдан, эзгу ўйдан бошланар экан, демак ёвузлик ёмон ниятдан бошланади. Шу маънода зардуштийлик барча ёмонликларнинг бош саба- бини ёвуз руҳ Ахриман билан боғлади. У барча эзгуликларнинг зидди. Сон- саноқсиз ёвузликлар қиёфасида намоён бўлаверадиган бахил ва ғайр куч, ёмонликларининг умумий мужассами. Ахриман Аҳура Мазда яратган эзгу борлиқнинг Ҳақиқатлигини кўра олмайди1. Ўзининг ёвузлик қиёфаларини эзгу борлиқ Ҳақиқатига зид қўяр экан, унинг асосий қуроли - “Ёлғон”. Имон йўлидан одамларни чалғитиш учун Ахриман чексиз-чегарасиз алдамчи қиёфаларини ишга солади. Шунинг учун Авестада Ахриманнинг ёвузлик моҳияти Драуга (Дуруж), яъни “Ёлғон” деви сифатида таърифланади. Ёлғон (Дуруж) Арта (Аша) – Ҳақ (Ҳақиқат)га қарама-қарши қўйилади. Чексиз, поёнсиз курашлар оқибатида универсал қиёфаси Ёлғон бўлган Ахриман йўқ қилинади. Ҳақиқат ғолиб чиқиб, имон ва эзгулик дунёсининг йўллари ёвузликдан абадий пок бўлади2. Келажакка бундай ишонч билан қараш зардуштийлик динининг идеали ҳисобланади. Ёвузликларнинг умумий моҳиятини ўзида жамлаган Ёлғон (Дуруж) категорияси ҳақида, унинг ижтимоий, тарихий асослари ҳақида бир қатор мулоҳазаларни ўртага қўйиш мумкин3. Жумладан, юқорида таъкидлага- нимиздек, Авеста Аҳура Мазда яратган эзгу борлиқнинг ҳар бир унсурига қарама-қарши ёвузлик унсурларини Ахриманнинг турли қиёфалари деб кўрсатади. Зеро, яратиш функцияси фақат Аҳура Маздага хос бўлиб, Ахриманнинг кўринишлари бўлмиш барча ёвузликлар яратилмиш ҳодисалар эмас, балки биргина ёвуз моҳиятнинг турли кўринишларидир4. Ахриманнинг ёвузлик хоссалари унинг ҳасади, яхшиликни кўролмаслиги орқали юзага чиқади. Чунки Ахриман аввало, эзгуликни кўра туриб, бахил- лиги туфайли унга ҳасад қилади. Ибтидода Аҳура Мазда борлиқни фақат эзгулик мажмуи қилиб яратган бир пайтда, Ахриман ҳали йўқ эди. Олам фақат нурафшон эзгуликлардан иборат эди. Зулмат ҳали порлоқ борлиқнинг 1 Urazova R.T. “Avеsto”da yovuzlikning univеrsal qiyofasi. Ilmiy-tahliliy axborot. O’zbеkiston Rеspublikasi Vazirlar