Эвфемизмы, связанные с понятием «женщина» в китайской и узбекской лингвокультуре

Аннотация

This article is devoted to the study of euphemisms related to the concept of "woman" in Chinese and Uzbek linguoculture. Sometimes people encounter situations when communicating with others where they cannot say what they want directly or use phrases in their own sense, putting their interlocutors at a disadvantage. Euphemisms applied to find out solution of such complicated situations. Euphemisms are words and expressions, which are replaces forbidden, improper to say, rude lexicon that contradict moral norms in its own polite way. Euphemisms reflects the psychology, worldview, customs, traditions, myths and beliefs of a people. The article examines the euphemisms associated with the concept of "woman" in Chinese and Uzbek linguoculture in such thematic groups as "woman's age", "pregnancy", "morals" and "appearance". The general and specific aspects of euphemisms expressing the concept of "woman" in Chinese and Uzbek linguoculture are compared and their place in language and culture is shown. Changes of way of thinking and worldview of Chinese and Uzbek peoples at certain times, growth of the role of women in the socio-political life, role as mother, housewife moreover as a active member of society with equal rights with men explained through euphemisms. In both nationalities have been found cognitive traits of women such as oriental abashment, pudency, humbleness and chastity, which is reflected in euphemisms. The study of euphemisms associated with the concept of “woman” in Chinese and Uzbek linguoculture is important in solving the current issue of gender equality. The examine of euphemisms makes it possible to deeply study and understand the mentality of a people, to form a complete picture of its national culture, values, customs, traditions, moral criteria, the national character of a native speaker and the relationship between the language and culture. Along with this, knowledge of euphemisms avoids misunderstandings and difficulties arising in the process of intercultural communication, eliminates pragmatic obstacles, and ensures successful and effective communication. Keywords and expressions: euphemism, woman, concept, linguoculture, expression, meaning, age, pregnancy, morality, appearance. Қадимги Хитой фалсафасида бутун олам икки қарама-қарши: “ин” (阴 yīn) салбий (аёл) ва “ян” (阳 yáng) ижобий (эркак) қутбларга ажратилган. Яъ- ни, “ян” ва “ин” бутун борлиқдаги қарама-қаршиликлар образини ифода- лаган. Масалан: аёл-эркак, ўғил-ота, хотин-эр, қарол-ҳукмдор ва ҳ.к. Энг қадимги маданиятлардан бири бўлган Хитой маданияти жамият ривожланишининг барча босқичларида одамлар ўртасидаги муносабат- ларнинг поғонали тизимини сақлаб қолди. Ушбу тизимда Хитой аёли пастки ўринлардан бирини эгаллади. Қадимги даврларда хатто қизалоқларга исм қўйилмасдан улар “бир, икки, уч”, деб чақирилган. Одатда, ҳукмрон тузумга боғлиқ ҳолда жамиятдаги аёлларнинг мақоми ҳам ўзгариб турган. Ўрта Осиёдаги давлатларнинг (скифлар, хунлар, кўк турклар, уйғурлар) барчасида аёл жуда катта ҳақ-ҳуқуқларга эга бўлган. Масалан, скифлар давлатида ҳар бир аёлнинг эркаклардек жангчи ва аскар қилиб тайёрлаш анъанаси мавжуд бўлган. Скифлик кўчманчи аёллар эркаклар билан бирга жангга кирган. Хунлар даврида ҳам эркак ва аёл ажратилмаган, аксинча, аёл 129 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2020, № 2 эркакни тўлдирган, унинг тенги ҳисобланган. Бирон бир иш аёлнинг ишти- рокисиз битмаган. Ҳатто ҳоқоннинг фармойиши фақат “Ҳоқон амр қилади- ларки...” деб бошланган бўлса, у кучга кирмаган. Хорижлик элчиларнинг қабул қилиш маросимида ҳоқон билан бирга, унинг рафиқаси, албатта, иштирок этган. Айрим ҳолларда маликанинг ўзи ҳам элчиларни қабул қила- верган. Масалан, хунлар ва хитойликларнинг тинчлик ҳақидаги биринчи шартномаси Танриқут хоннинг қатуни томонидан имзоланган. Ўзбек халқ оғзаки ижодининг дурдоналаридан бўлган “Ойсулув” достони ва “Тўмарис” афсоналаридан маълумки, аёллар қабила ва уруғга ҳукмдор эдилар, улар барча ижтимоий-сиёсий, хўжалик, оилавий масалаларни ҳал қиларди1. Патриархал яшаш тарзига ўтилгач, аёлларнинг жамиятдаги мақоми ўзгарди ва улар фақат рўзғор ишлари ҳамда бола тарбияси билан шуғулландилар. Ҳозирги кунда аёлнинг жамият ижтимоий-сиёсий ҳаётидаги ролининг ортиб бориши аёл ҳақидаги тасаввурларнинг ҳам ўзгаришига олиб келди. Бу ўз навбатида, “аёл” концепти билан боғлиқ бўлган замонавий лингвомаданий тадқиқотларни олиб борилишига кенг йўл очиб берди. Бинобарин, хитой ва ўзбек лингвомаданиятларида “аёл” концепти билан боғлиқ эвфемизмларни тадқиқ этиш бугунги гендер тенглиги масаласини ҳал этишда муҳим аҳамият қасб этади. Хитой ва ўзбек лингвомаданиятидаги эвфемизмларни аёлнинг ёши, турмушга чиқиши, ҳомиладорлиги, ахлоқи ва ташқи кўриниши сингари мавзуий гуруҳларга ажратиб ўрганиш мақсадга мувофиқдир. Аёлнинг ёши билан боғлиқ эвфемизмлар Одатда, хитойлик аёллар учун ёш мавзуси унчалик ҳам “қўрқинчли” мавзу саналмайди. Бироқ сўнгги йилларда хитойлик аёллар ҳам “қари кўриниш”ни хоҳлашмайди. Аёлларнинг ёши билан боғлиқ