Социально-идеологические основы формирования философского мировоззрения Махатамы Ганди

Аннотация

The ideological basis for the formation of the worldview of Mahatma Gandhi is based on the ideas put forward by his predecessors. If we consider this period from a theoretical and ideological point of view, then one of the most important aspects of the doctrine inherent in the Indian national liberation movement is its religious content. In the process of the Indian national liberation movement, the task of modernizing and adapting religious and philosophical teachings to the demands of the movement with the aim of adapting them to current political problems was especially urgent. Issues of social inequality, casteism and national unity were examined. The first national enlightened thinker of India was Ram Mohan Roy, who played an important role in the birth of the national liberation movement in India. Dadabhai Naroji, one of the national thinkers of the second half of the nineteenth and early twentieth centuries, demanded the participation of Indians in the government and emphasized the need to create an Indian state as an Indian nation. Bonkimchondro Chottopaddhai believed that the main obstacle to the development of the country was the lack of common interests among the upper and lower layers of the population. The philosophical aspects of Hinduism were reflected in 212 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 4 the views of Swama Vivekanda, who promoted the idea of a common religion. Bal Gangadhar Tilak condemned the vices of poverty. Rabindranath Tagore called rural society "the support and mother of the people." The ideas put forward by these thinkers prompted Mahatama Gandhi to come to the forefront of the national liberation movement, forming the basis of his socio-ideological views. Keywords and expressions: Mahatma Gandhi, philosophy, national liberation, justice, Ram Mohan Roy, Dadabhai Naroji, Swama Vivekanda, Bal Gangadhar Tilak, Ananda Kumaraswamy, Rabindranath Tagore. Кириш: Маҳатма Ганди Ҳиндистон сиёсий майдонига қадам қўйган даврида – бу биринчи жаҳон уруши йилларида содир бўлди – ҳинд миллий ҳаракати деярли юз йил давом этган ривожланишнинг узоқ ва машаққатли йўлини босиб ўтган эди. Кўп миллатли улкан мамлакатнинг бир қатор туманларида ижтимоий-сиёсий ташкилотлар ва матбуот аллақачон мавжуд эди. 1885 йилда ташкил топган биринчи умумҳиндий ташкилот – Ҳин- дистон Миллий конгресси чорак аср фаолият кўрсатиб, кейинчалик Ганди раҳбарлиги остида миллий озодлик ҳаракатини бошқарди. ХIХ–ХХ аср бошларида Ҳиндистонда мустамлакачилик ва ижтимоий тенгсизликка қарши онгли равишдаги кураш қўзғалишининг илк аломатлари пайдо бўла бошлади. Маҳаллий ижтимоий-сиёсий ташкилотлар ва Миллий конгрессда мустамлакачилик тузумига қаршилик кўрсатишнинг йўллари ва усуллари масаласи бўйича мафкуравий ва сиёсий кураш авж олди, Ҳиндистоннинг келгусидаги ижтимоий ривожланиши тўғрисида турли хил фикрлар вужудга кела бошлади. Гандининг дунёқараши ва ғоявий-сиёсий фикрларнинг шаклланиши, асосан мустамлакачилик тузуми таназзулга юз тутган даврда содир бўлиб, Ҳиндистонда ушбу инқирознинг келиб чиқиш жараёнлари билан боғлиқ эди. Мақсад ва вазифа: Мақоланинг мақсади Ҳиндистонда мустақилликка эришишнинг ғоявий-сиёсий, ижтимоий- фалсафий фикрларнинг шакллани- шини тадқиқ этиш, Маҳатма Ганди фалсафий дунёқараши шаклланишидаги омилларни тадқиқ этиш, унинг ижтимоий-фалсафий қарашлари негизи қандай ғояларга таянишини таҳлил этиш. Мақоланинг мақсадидан келиб чиққан ҳолда қуйидаги вазифалар шаклланган: • Ҳиндистоннинг илк миллий-маърифатпарварлик ҳаракатларининг пай- до бўлиш генезисини таҳлил қилиш; • ХIХ асрда Ҳиндистондаги диний ислоҳотларнинг энг асосий ўзига хос хусусияти, бу диний универсализмдир, яъни диний таълимотлар бир- дамлигига эришиш масалаларини кўриб чиқилиши; • ХIХ асрнинг либерал ҳинд арбобларининг давлат бошқарувида иштирок этишлари ва Ҳиндистон учун аҳамияти қандай бўлганлигини тадқиқ қилиш; • Ижтимоий қарама-қаршиликлардан қутулишнинг ягона йўлини топиш жаРоёнларини таҳлил қилиш; • Гандининг ижтимоий-фалсафий қарашларнинг асосларини тадқиқ қилиш; 213 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 4 • Маҳатма Ганди ижтимоий-фалсафий фикрларининг янги давр ижтимоий жаРоёнлардаги аҳамиятини таҳлил қилиш; Усуллар: Тадқиқот жараёнида илмий билишнинг объективлик, холис- лик, Ҳиндистоннинг илк миллий-маърифатпарварлик ҳаракатларини объек- тив очиб берилди. Тарихийлик, Ҳиндистон мустақилликка эришиш жараё- нини тарих нуқтайи-назаридан таҳлил этилди. Мантиқийлик, Ижтимоий тенгсизлик, каста бўлинишлар ва демократик жаРоёнлар мантиқий жиҳатдан тадқиқ қилинди. Тизимлилик, Маҳатма Гандининг фалсафий концепцияси моҳияти ўзидан аввалги мутафаккирларнинг ғоялари асосида очиб бериш учун тизимлилик методидан фойдаланилди. Натижалар ва мулоҳаза: ХIХ асрнинг биринчи ярмида Ҳиндистонда ижтимоий миллий-мулкдорлар ҳаракати ташкил топиб, кейинги ўн йиллик- лар мобайнида ушбу ҳаракат халқдан йироқлигича қолади, халқ норозилиги эса, кўпинча, табиий офат сингари бостириб келинар эди. Мустамлакачилик шароитида