Преобразование глагольных фраз в современном китайском языке

Аннотация

This article is devoted to the paradigm of the formation of lexical units with the help of conversion, the basis of which are words related to part of the verb speech in modern Chinese. Conversion in linguistics is a type of transposition. If the transposition is associated with a change in the lexical-morphological environment and, as a result, the paradigm of the inflection, previously not inherent in the lexical unit, arises, and other syntactic signs also appear, then this kind of transposition is usually called morpho- logical transposition, that is, often referred to as conversion. Conversion is widespread in various languages of the world, and this phenomenon is interdependent on the following factors: a) what parts of speech this phenomenon relates to and what kind of derivation it refers to, b) which morphological paradigms are formed as a result of conversion. As a result of the conversion, words are formed that are similar in root, but different in relation to parts of speech. In many languages, issues related to semantic conversion models are still not fully researched. The article revealed six conversion models among words related to the speech part of a verb in modern Chinese, such as: [verb → noun], [verb → adjective], [verb → counting word], [verb → conjunction], [ verb → preposition] and [verb-noun-adverb]. In modern Chinese, in addition to substantiation, as one of the types of conversion, adverbization, verbalization and adjetivization are also widespread. Despite the widespread use of conversion, descriptions of this phenomenon in many scientific text- books and materials relating to the Chinese language, and studying the modern Chinese language in the framework of word formation, this phenomenon has not been studied in a separate foreshortening. Based on the research done, we can conclude that all types of conversions in the Chinese language contribute to the replenishment of the vocabulary of words and this phenomenon needs a separate study. Keywords and expressions: conversion, substance, affix, infix, perfix, interfix, adverbalization, verbalization, adjective, transposition Конверсия – сўз ясашнинг тури бўлиб, бунда сўз ясовчи восита бўлиб сўз парадигмаси хизмат қилади. Сўз ясалишида конверсия бу – махсус сўз ясаш аффиксларсиз сўз ясаш усулидир; транспозияни бир тури бўлиб, бир сўз туркумига оид бўлган сўз бошқа сўз туркумига ўтиши тушунилади, 85 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2020, № 1 бунда сўз шакли ўзгармайди. Масалан, немис тилидаги “leben” “яшамоқ” ва “das Leben” “ҳаёт”, инглиз тилдаги “salt” “туз” ва “to salt” “тузламоқ” каби сўзлар шулар жумласидандир. Конверсия аффиксиз сўз ясалиши сифатида аффиксацияга қарама-қарши қўйилади. Конверсияда сўз ясалиш воситаси сифатида морфологик парадигма иштирок этади. Сўзнинг янги синтактик функцияда иштирок этиши уни нафақат тегишли синтактик позицияда қўлланиши билан, балки тегишли сўз туркумига оид бўлган сўзларга хос функцияларни, янги морфологик кўрсаткични қабул қила олиши билан ҳам бирга ифодаланади. Шу сабабдан ҳам конверсия сўз ясалишнинг морфо- логик-синтактик усули сифатида ҳам намоён этади. Баъзи асарларда олимлар томонидан “конверсия натижасида тегишли омоним шакллари ҳосил қилади” деб берилади, чунки сўз асоси турли хил сўз туркумларига оид бўлади, масалан, инглиз тилидаги “round” сўзини кўриб чиқсак: “round the table” “стол атрофида” сўз бирикмасида “round” кўмакчи вазифасида, “a round table” “юмалоқ стол” сўз бирикмасида сифат вазифасида, “a round” “раунд” от бўлиб, “to round with” “қуршаб олмоқ” сўз бирикмасида “round” феъл вазифасида қўлланади. Аслида бунда омонимия ҳосил бўлмайди, чунки тегишли бирликлар семантик жиҳатдан ўҳшаш ва бир-бири билан фақат илдиз асоси билан боғланган1. Конверсия турли хил дунё тилларида кенг тарқалган, бунда мазкур ҳодиса а) қайси сўз туркумларини ўзаро боғлаши ва деривацияни қайси турига таяниши, б) конверсия натижасида қандай морфологик парадигмалар ҳосил бўлиши билан боғлиқ бўлади. Конверсия натижасида ҳосил бўлган сўзлар ўхшаш негизларга эга, аммо шакллари билан фарқ қилади. Турли тилларда конверсиянинг семантик моделлари тўғрисидаги савол ҳали етарлича ўрганилмаган. Конверсия (лот. “conversion”– “айланиш”, “ўзгариш”) сўзидан олинган бўлиб, сўзнинг фонетик ва морфологик жиҳатдан ўзгармай, бир сўз турку- мидан бошқа бир сўз туркумига ўтиши, шу йўл билан янги сўз ҳосил бўлиши тушунилади2. Н.Коротков бундай сўзларни поливалентли деб атай- ди3. В.Солнцев бундай бирликларни битта сўз эмас, балки иккита сўз – омонимлар4 деб ҳисоблашни таклиф қилди. В.Горелов сўзнинг турли пози- цияларда қўлланишини транспозиция деб атайди5. Е.Кубрякова сўз ясовчи характерга эга бўлган транспозицияни конверсия деб атайди: “Конверсия 1 Yarceva V.N. Bolshoy entsiklopedicheskiy slovar (Encyclopedic Dictionary), Moskva, 1990, p. 235. 2 Xojiev A. Tilshunoslik terminlarning izohli lug‘ati. (Glossary of linguistic terms), Tashkent, 2002, p.51. 3 Korotkov N. Osnovniye osobennosti morfologicheskogo str