Реформы в области экологии в Узбекистане за годы независимости

Аннотация

Ушбу мақола мустақиллик йилларида респубикада экология ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида олиб борилаётган олиб борилатган сиёсий ислоҳотлар ва амалий ишларнинг натижаси, республиканинг ижтимоий-экологик ҳолатини кўтаришда устувор аҳамиятга эга бўлган баъзи бир масаларни давлат томонидан қўллаб-қувватлашни давом эттириш каби жиҳатларни ўз ичига олади. Калит сўз ва иборалар: Атроф-муҳит, фенол, формалдегид, аммиак, атмосфера, экологик хавфсизлик, экологик экспертиза, пестицид, концепция, экологик қонунлар. Аннотация: В данной статье описаны результаты политических реформ и практической работы, проведенной в сфере экологии и охраны окружающей среды в республике за годы независимости, такие аспекты, как продолжение государственной 654 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана поддержки некоторых вопросов, имеющих приоритетное значение в улучшении социально-экологическое и экономическое состояние республики. Ключевые слова и фразы: Окружающая среда, фенол, формальдегид, аммиак, атмосфера, экологическая безопасность, экологическая экспертиза, пестицид, концепция, экологическое законодательство. Annotation: This article describes the results of political reforms and practical work carried out in the field of ecology and environmental protection in the republic over the years of independence, such aspects as continued state support for certain issues that are of priority importance in improving the socio-ecological and economic condition of the republic. Key words and phrases: Environment, phenol, formaldehyde, ammonia, atmosphere, environmental safety, environmental expertise, pesticide, concept, environmental legislation. Бугунги кунда айрим мамлакатларда юз бераётган табиий офатлар- тоқшинлар, ўрмон ёнғинлари, давоси йўқ янги касалликлар каби экологик талофатлар табиатни инсонларга қайтараётган жавоби дейишимиз мумкин. Инсонларни атроф-муҳитга шафқатсизларча муносабати ва бунинг натижаси ўлароқ, экологик муаммолар, инқрозларнинг юзага келиши минтақавий ва глобал миқёсдаги сиёсий зиддиятларни, ижтимоий-иқтисодий беқарорликни юзага келтирмоқда. Мамлакатимизда ҳам амалга оширилаётган экологик сиёсатнинг натижаси мамлакатимизнинг кўплаб ҳудудларида экологик вазиятнинг барқарорлашуви, унинг қатор зоналарида эса атроф-муҳитнинг ифлосланиш даражасининг камайишига олиб келди дейиш мумкин. Фенол концентрацияси пасайиши Олмалиқ, Бухоро, Самарқанд, Чирчиқ, формалдегид – Чирчиқда, аммиак – Олмалиқ ва Андижон шаҳарларида кузатилган [1]. Бундан ташқари, Ўзбекистон Республикасининг “Атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш тўғрисида”ги Қонуни талабларини амалга ошириш мақсадида 1996 йилдан буён республикамизда ҳар йили икки босқичли “Тоза ҳаво” [2] ойлиги ўтказилмоқда. Мазкур тадбирни ўтказишдан асосий мақсад ифлослантирувчи манбалар устидан давлат назоратини ўрнатиш, автотранспорт воситаларининг атроф табиий муҳитга ва аҳоли саломатлигига салбий таъсирини камайтиришдан, атмосфера ҳавосини муҳофаза қилиш масалаларига кенг жамоатчилик диққатини жалб этиш, фуқаролар ва 655 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана корхоналарнинг табиатни муҳофаза қилиш қонунлари талабларига риоя қилишларига эришишдан иборат. Маказий Осиё республикалари Президентлари имзолаган Олма-ота декларациясида 1998 йил Марказий Осиё минтақасида атроф-муҳитни муҳофаза қилиш йили деб эълон қилнди [3]. Ваҳоланки, Оролбўйи муаммолари, экологик вазият кескин деб баҳоланаётган Чирчиқ-Ангрен, Фарғона-Марғилон, Навоий ва бошқа саноат зоналари [4] атроф-муҳитини яхшилаш муаммолари ҳамон долзарблигича қолмоқда эди. Бу ўз навбатида, шу минтақалар бўйлаб йирик саноат зоналарининг фаолияти билан уларнинг атроф-муҳитга таъсири ортганлиги сабабли боғланиши табиий. Республикада сўнгги йиллар давомида экологик хавфсизликни таъминлаш ва атроф-муҳитни муҳофаза қилиш соҳасида, жумладан, экологик ҳолатни яхшилаш, аҳоли турмуш даражаси ва сифатини ошириш учун қулай шароитлар яратиш, хусусан, ер-сув, атмосфера ҳавоси мусаффолигини сақлаш, маиший чиқиндиларни йиғиш, сақлаш, ташиш, утилизация қилиш, қайта ишлаш ва кўмиш тизимини янада такомиллаштириш йўналишларида кенг қамровли ислоҳотлар амалга оширилда. Ўзбекистоннинг мустақил ривожланиш йилларидаги экологик сиёсати натижасида атроф-муҳит сифати яхшиланди. Шу даврда, атмосферага ифлослантирувчи моддаларнинг ташланиши 2,1 мартага, ифлосланган чиқинди сувлар ҳажми 2 баробарга камайди. Ўсимликларни ҳимоя қилишнинг биологик усуллари пестицидлардан фойдаланишни 5 маротабага [5] қисқартириш имконини яратди. Республикамизнинг бозор муносабатларига ўтиш даврида, табиатни ҳимоялаш фаолиятининг марказлаштирилган молиялаштириш ҳолати сезиларли даражада қисқариб бориши туфайли экологик муаммо маълум бир қийинчиликлар билан ҳал этилади. Кейинги йилларда экологик хавфсизликни таъминлаш бўйича муҳим ташкилий, ҳуқуқий ва ижтимоий- иқтисодий чора-тадбирлар ишлаб чиқилди ва амалга оширилмоқда. Атроф- 656 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуаль