Роль средств массовой информации в системе источников истории периода независимости

Аннотация

В статье описывается роль СМИ в жизни общества в Республике Узбекистан. Регулирует деятельность отрасли, регистрацию и нормы, установленные законодательством. Также исследуется становление и развитие СМИ на новом этапе. Ключевые слова и фразы: Законодательство, газеты, журналы, радио, телевидение, Интернет, журналист, информационное пространство, общественные организации, органы местного самоуправления, СМИ. Annotation: The article describes the role of the media in society in the Republic of Uzbekistan. Regulates the activities of the industry, registration and the norms established by law. The formation and development of the media at a new stage is also studied. Key words and phrases: Legislation, newspapers, magazines, radio, television, Internet, journalist, information space, public organizations, local authorities, the media. Ўзбекистоннинг давлат мустақиллигига эришиши, янги жамиятга ўтиш даврида сиёсий ислоҳотларнинг амалга оширилиши, Ўзбекистонда ҳуқуқий демократик давлат қурилиши, фуқаролик жамиятининг шакллантирилиши, иқтисодий ислоҳатларни чуқурлаштиришга доир тадбирлар, мамлакатда ижтимоий-сиёсий барқарорликнинг таъминлаш омиллари, маънавий-руҳий покланиш ва миллий қадриятларнинг тикланиши ҳамда Ўзбекистоннинг жаҳон ҳамжамиятидан муносиб ўрин олиши мустақиллик даври оммавий ахборот воситаларида кенг ёритилган. Шунинг учун ҳам тарихий жараёнларни мумкин қадар тўлароқ қамраб олиш, уни жамлаш, маълум бир 640 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана тартибга солиш, қолаверса, ана шу жараёнларни кенг қамровли ўрганиш зарурати вужудга келади. Бугунги шиддатли давр мустақиллик даври тарихини оммавий ахборот воситалари материаллари асосида ҳолисона ўрганишни, тадқиқ этишни, илмий ва назарий хулосалар чиқаришни талаб этмоқда. Мамлакатимизда истиқлолнинг илк йилларидан демократик ҳуқуқий давлат қуриш ва кучли фуқаролик жамиятини барпо этиш йўлида кенг кўламли ислоҳотлар амалга оширилди. Жумладан, ахборот ва сўз эркинлигини таъминлаш, ушбу соҳани либераллаштириш Ўзбекистонда демократик, ҳуқуқий давлат ва кучли фуқаролик жамиятини барпо этишнинг муҳим устувор йўналиши сифатида белгиланди. 1990 йил Ўзбекистонда 9 нашриёт бўлган бўлса, бугун уларнинг умумий сони 112 тага еткан. Яратилаётган имкониятлар туфайли матбаа корхоналарининг сони ҳам йил сайин ортиб борди. Масалан, 1990-2016 йиллардаги босмахоналар сони 149 тадан 1719 тага етгани бунинг ёрқин исботидир. Ўзбекистон Республикасининг "Оммавий ахборот воситалари тўғрисида"ги Қонуни ва уни аниқлаштирувчи, ижтимоий фаолиятнинг бу соҳаси билан боғлиқ махсус қонунлар таҳририят фаолият кўрсатишининг ва у чиқарадиган оммавий ахборот воситасининг асосий йўналишлари ва жиҳатларини белгилаб беради. Жумладан: - таҳририят ва унинг босма нашрининг ҳуқуқий мақомини, уларни таъсис қилиш шартларини, уларнинг давлат органлари ва жамиятнинг бошқа тузилмалари билан муносабатларини; - таҳририят фаолиятининг субъектларини ва уларнинг ўзаро муносабатларини; - журналистнинг ҳам таҳририят жамоаси аъзоси, ҳам газетадаги мақолаларнинг муаллифи сифатидаги ҳуқуқий мақомини ва таҳририят раҳбарлари билан муносабатларини; 641 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана - таҳририят ва унинг журналистининг босма нашр ўқувчилари доираси билан муносабатларини [1: 3]. Ахборот соҳасидаги ўзгаришлар, давлат томонидан амалга оширилаётган қўллаб-қувватлаш чоралари мамлакат босма оммавий ахборот воситаларининг ривожланишига ижобий таъсир кўрсатди, уларнинг сони мустақиллик йилларида бир неча баравардан кўпроқ ошди. Мустақиллик йилларида Ўзбекистонда босма ОАВлар бозори жадал суръатлар билан ривожланди. Ўзбекистон даврий нашрлари бозорида қуйидаги бозор таклифларини ажратиб кўрсатиш мумкин: - ижтимоий-сиёсий нашрлар; - иқтисодиёт, молия ва бизнес соҳасидаги нашрлар; - қишлоқ хўжалиги ва фермерлик масалалари бўйича нашрлар; - таълим ва фан масалалари бўйича нашрлар; - тиббиёт ва саломатлик бўйича нашрлар; - кўнгилочар нашрлар ва дайжестлар; - хотин-қизлар учун нашрлар; - спорт матбуоти; - сатирик нашрлар; - кечки газеталар; - сиёсий партиялар ва ҳаракатларнинг нашрлари; - миллий тиллардаги газета ва журналлар (қорақалпоқ, қозоқ, тожик, корейс ва бошқа тилларда). Кўнгилочар нашрлар ўртасида рақобат айниқса кучлидир. Ўқувчиларни кўпроқ жалб этиш учун бир неча ўнлаб нашрлар кескин рақобатга киришади. Уларнинг ҳаммаси хусусий нашрлардир, уларнинг қизиқиши – фойда олишдан иборат. Шу сабабли улар ўз маҳсулотларини фаол олдинга суришга, уларни реклама қилишга, мослашувчан нарх сиёсатини ўтказишга ҳаракат қиладилар. Фермерлар учун нашрлар, ижтимоий-сиёсий нашрлар ўртасида рақобат даражасининг пастлиги сармоя жалб этишни талаб қилиди [3: 112]. 642 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2005 йил 16 ноябрдаги “Ўзбекистон мустақил босма оммавий ахборот воситалари ва ахборот агентликларини қўллаб-қувватлаш ва ривожлантириш жамоат фонд