Современное образование и развитиеAkmalova Nasiba Alisherovna, Aliyev A.L2025
Источники по истории становления парламентского движения в Туркестане
ТАРИХИГА ОИД МАНБАЛАР (Узбекистане: опыт и проблемы (1980-1990 гг). Автореферат. – Ташкент,) · Акбаров Р.Х. (Узбекистане: опыт и проблемы (1980-1990 гг). Автореферат. – Ташкент,)
Актуальные проблемы истории Узбекистана · 1988
Аннотация
Мақолада Туркистонда парламентчилик ҳаракати тарихига оид манбалар, уларнинг турлари: Давлат думаси стенографик ҳисоботлари, даврий матбуот материаллари, архив ҳужжатлари, “Туркестанский сборник”, мемуар манбалар, манбаларда муаммога оид маъумотларнинг қай даражада ёритилганлиги ҳақида маълумотлар келтирилган. Калит сўзлар: манбалар, парламент, Давлат думаси, стенографик ҳисоботлар, даврий матбуот, архив ҳужжатлари, Таъсис Мажлиси, Туркистон Мухторияти, депутат, фракция, Дума комиссияси. Аннотация: В статье представлены источники, связанные с историей парламентского движения в Туркестане, их виды: стенограммы Государственной Думы, материалы периодической печати, архивные документы, «Туркестанский сборник», мемуарные источники, сведения о том, в какой степени власти освещали проблема в исходниках. Ключевые слова: источники, парламент, Государственная Дума, стенографические отчеты, периодическая печать, архивные документы, Учредительное собрание, Туркестанская автономия, депутат, фракция, думская комиссия. Annotation: The article presents sources related to the history of the parliamentary movement in Turkestan, their types: transcripts of the State Duma, materials from periodicals, archival documents, "Turkestan Collection", memoirs, information about the extent to which the authorities covered the problem in the source. Key words: sources, parliament, State Duma, verbatim reports, periodicals, archival documents, Constituent Assembly, Turkestan autonomy, deputy, faction, Duma commission. 534 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана Россияда парламентчилик ғояси, унинг вужудга келиши ва бу борадаги ҳаракатлар тарихига оид манбалар озми-кўпми даражада ўрганилган. Бу борада муаммога оид қатор тарихий асарлар яратилган. Лекин ватанимиз ҳудудида шаклланган халқ вакиллик органлари шаклланиши ҳақида манбалар етарли даражада бўлмаган деб ҳисобланилганлиги учун тарихий комплекс тадқиқот олиб борилмаган. Шу сабабли бу борада тадқиқот олиб бориш долзарб ҳисобланади. Туркистонда парламентчилик ҳаракатларига оид манбаларни қуйидаги гуруҳларга бўлиш мумкин: 1. Давлат думаси стенографик ҳисоботлари; 2. Даврий матбуот материаллари; 3. Архив ҳужжатлари; 4. Мемуар манбалар. Иккинчи чақириқ Давлат думаси 1907 йил 20 февралда иш бошлаб, 2 июнга қадар фаолият кўрсатди. Думада жами 53 та мажлис, шу билан бирга, баъзан кечки мажлислар ҳам ўтказилган. Ушбу даврда Дума фаолияти стенографик ҳисоботларда кунма-кун ёритилган. Дума стенографик ҳисоботларини ёзиб борувчилар махсус тайёргарликдан ўтган. Улар Дума мажлисларида ҳар 5 дақиқада ўрин алмашиб турганлар. Ёзиб олинган ҳисоботлар махсус текширувдан ўтгандан кейингина расмийлаштирилган. Ҳисоботларда депутатлар исми-шарифлари, қайси фракция ёки гуруҳга мансублиги, тузилган доимий ва муваққат комиссиялар, Думада муҳокама қилинган масалалар юзасидан депутатларнинг чиқишлари ҳақида қимматли маълумотлар берилган [7, 8, 10, 28]. Айниқса, туркистонлик депутатларнинг Дума минбаридан қилган чиқишлари тадқиқот муаммоси учун қимматли манбалардан бири ҳисобланади. Тадқиқот давомида фойдаланилган Дума стенографик ҳисоботлари тузилишига кўра қуйидаги турларга бўлиш мумкин: 1) умумий стенографик ҳисоботлар; 2) махсус кўрсатмали стенографик ҳисоботлар; 3) қонунчилик билан боғлиқ бўлган стенографик ҳисоботлар. Умумий стенографик ҳисоботлар манбавий жиҳатдан муҳим аҳамиятга эга бўлиб, унинг умумий ҳажми 1158 саҳифани ташкил этади. Ушбу 535 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана стенографик ҳисоботда Давлат думаси иккинчи чақириғида ўлкадан сайланган вакилларнинг қайси пайтда депутат сифатида рўйхатдан ўтганлиги, Мусулмон фракцияси томонидан Думага берилган талабномалар, вакилларнинг қайси комиссия таркибига сайланганлиги, аграр масалага муносабат, ўлкадан сайланган европалик вакилларнинг Дума минбаридан қилган чиқишлари мазмуни ҳақидаги маълумотларни олишимиз мумкин [28: 25, 90, 346, 987, 1499-1504, 1570, 1754]. Махсус кўрсатмали стенографик ҳисоботлар тадқиқот учун энг муҳим манбавий аҳамият касб этади, чунки уларда туркистонлик вакилларнинг Думада қайси пайтда рўйхатдан ўтганлиги, ўлкадан сайланган маҳаллий ва европалик вакилларнинг қайси фракцияга мансублиги ва қайси комиссияларга сайланганликлари, қонунлар лойиҳаси муҳокамасидаги иштироки, кўчириш сиёсати, аграр масала муҳокамаси, Туркистонда лалми (Лалми ер - суғорилмайдиган, сувсиз, ёғиндан сув ичадиган; баҳори (ер ёки ғаллаҳақида) [56: 485] ва ўзлаштирилмаган ерлардан солиқ олишни тартибга солиш борасида маҳаллий ва европалик вакилларнинг Дума минбаридан сўзлаган нутқлари тўлиқ келтирилган [7: 20-21, 30-31, 90, 106, 160, 163, 218, 1030, 1037-1038, 1124, 1164, 1251-1252, 1478]. Қонунчилик билан боғлиқ бўлган стенографик ҳисоботларда Мусулмон фракциясининг кадетлар партияси билан ҳамкорлик, бошланғич мактабларда она тилида таълим олиш, кўчириш сиёсати, Туркистондаги лаълми ва ўзлаштирилмаган ерлардан олинадиган солиқ масаласига доир маълумотлар мавжуд
Доказательный фрагмент
«Мақолада Туркистонда парламентчилик ҳаракати тарихига оид манбалар, уларнинг турлари: Давлат думаси стенографик ҳисоботлари, даврий матбуот материаллари, архив ҳужжатлари, “Туркестанский сборник”, мемуар манбалар, ман…»
Образец извлечения
Демо-превьюМақолада Туркистонда парламентчилик ҳаракати тарихига оид манбалар, уларнинг турлари: Давлат думаси стенографик ҳисоботлари, даврий матбуот материаллари, архив ҳужжатлари, “Туркестанский сборник”, мемуар манбалар, ман… Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- sources, parliament, State Duma, verbatim reports, periodicals, archival documents, источники, периодическая печать, Duma commission, думская комиссия, faction, архивные документы, архив ҳужжатлари, Constituent Assembly, Дума комиссияси, даврий матбуот, стенографические отчеты, deputy, Учредительное собрание, стенографик ҳисоботлар, Таъсис Мажлиси, Туркестанская автономия, парламент, фракция, Давлат думаси, депутат, Turkestan autonomy, Государственная Дума, манбалар, Туркистон Мухторияти
Смежные источники
Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025