От мировой истории до национальной истории два разных эффекта для: внутренний / внешний – исторический / Современный [Post Scriptum: подлинная актуальность истории Узбекистана медиевистический взгляд на проблемы]

Аннотация

Мақолада Ўзбекистонда сўнгги йилларда ўзгариб бораётган тарих фанидаги тенденциялар ҳамда тарихий тадқиқотлар ва тарих таълимидаги асосий муаммолар таҳлил этилган. Бундан ташқари, мамлакатимизда жаҳон тарихини ўқитиш бўйича илгари сурилган турли фаразлар бўйича муаллифнинг шахсий позицияси билдирилган. Масаланинг моҳияти Марказий Осиё алломаларининг шахсиятига оид лотин тилли манбалардаги, шунинг баробарида, алломалар асарларининг лотинча таржималарига доир миллий адабиётлардаги хатоликлар асосида ойдинлаштиришга ҳаракат қилинган. Калит сўз ва иборалар: тарих, тарихий тадқиқотлар, тарих таълими, Ўзбекистон тарихи, миллий тарих, жаҳон тарихи, гуруҳлар, тенденциялар, хатолик ва англашилмовчиликлар, ал-Хоразмий, ал-Фарғоний, ал-Форобий, Ибн Сино, лотин тилли манбалар. Аннотация: В статье анализируются основные проблемы исторических исследований и исторического образования, а также тенденции в исторической науке меняющиеся в последние годы в Узбекистане. Кроме того, автор выразил свою личную позицию по различным гипотезам, выдвинутым относительно преподавания всемирной истории в стране. Суть вопроса обоснована на основе ошибок в латиноязычных источниках, касающихся личностей центральноазиатских ученых, и, следовательно их произведений, в национальной литературе по латинским переводам. Ключевые слова и фразы: история, историческая наука, историческое образование, История Узбекистана, национальная история, Всемирная история, группы, тенденции, ошибки и несуразности, аль-Хорезми, аль-Фергани, аль-Фараби, Ибн Сина, латинские источники. Annotation: The article analyzes the main problems of historical research and historical education, as well as trends in historical science changing in recent years in Uzbekistan. In addition, the author expressed his personal position on various hypotheses put forward regarding the teaching of world history in the country. The essence of the issue is justified on the basis of errors in Latin-language sources concerning the personalities of Central Asian scientists, and, consequently, their works, in the national literature on Latin translations. Key words and phrases: history, historical science, historical education, History of Uzbekistan, national history, World history, groups, trends, mistakes and absurdities, al- Khorezmi, al-Fergani, al-Farabi, Ibn Sina, Latin sources. Ўтган давр мобайнида юртимизда барча соҳалар қаторида илм-фаннинг ривожлантиришга ҳам катта эътибор қаратилиб, эътирофга лойиқ ишлар 85 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана амалга оширилмоқда. Айниқса, сўнгги йилларда давлатимиз раҳбари Ш.М.Мирзиёев ташаббуси билан олиб борилаётган ислоҳотлар илм-фан ва таълим тараққиётининг янги босқичини бошлаб берди. Бу борада, олий таълимда илм-фанни янада ривожлантириш, уни академик илм-фан билан интеграциялашувини кучайтириш, олий таълим муассасалари профессор- ўқитувчиларининг илмий-тадқиқот фаолияти самарадорлиги ва натижадорлигини ошириш, иқтидорли талаба-ёшларни илмий фаолият билан шуғулланишга кенг жалб этиш, жаҳоннинг етакчи илмий ва таълим муассасалари билан яқин ҳамкорлик алоқалари ўрнатиш энг асосий вазифалар этиб белгиланган. Соддароқ қилиб айтганда, ўз қадри ва обрўсини йўқотган олимлик рутбаси бугунги кунда давлат раҳбарининг бевосита ташаббуси билан бошқа соҳалардан кўра юқори ўринга қўйилмоқда. Чунки, иқтисодни юксалтириш ва халқ фаровонлигига пахта режасини бажариш учун ўқитувчи-ю шифокорни бирдек сафарбар қилиш орқали эмас, балки илм-фанни ривожлантириш ва ҳар бир ишга илмий жиҳатдан ёндашиш билангина эришиш мумкинлигини тарихий тажрибанинг ўзи тасдиқлаб берди. Бугун, тарихчиларимиз орасида Ўзбекистонда тарих фани қандай бўлиши, тарихий тадқиқотларнинг йўналишлари ва тарих қандай ўқитилиши кераклиги борасида турли қарашлар илгари сурилмоқда. «Ўзбекистон Республикасида тарих фани соҳасини 2030 йилгача ривожлантириш концепцияси» атрофида бўлаётган муҳокамалар бунинг яққол мисолидир. Айни муҳокамалар ва уларда иштирок этаётган тарихчиларнинг позицияларига эътибор қаратилса, ҳозирги кунда юртимизда тарихчилар бир қарашда кўз илғамас кўринишда турли гуруҳларга ажралиб бормоқда. Аслида, бу гуруҳланиш табиий жараён бўлиб, миллий тарихни яратиш масаласи атрофида юз бермоқда. Шунинг учун ҳам мажозий маънодаги бу «ажралиш» ҳар қандай соҳанинг тараққиёт босқичида кузатилувчи йўналишларда кечмоқда. Бизнингча, улар қуйидагилардан иборат: 86 Actual problems of the history of Uzbekistan / Актуальные проблемы истории Узбекистана - концерваторлар – эски мактаб вакиллари; - неоконцерваторлар – совет даври анъаналарига таянувчи, лекин замонавий тадқиқот методикасини қабул қилиб бораётганлар; - либерал-рефарматорлар – тарихий тадқиқотлардаги ва умуман тарихга бўлган анъанавий қарашларни замонавий хорижий тажриба билан синтезлаширишга, маҳаллий илмий изланишлар савиясини халқаро даражага яқинлаштиришга ҳаракат қилаётганлар; - Ўзбекистон тарихини, у бевосита узвий боғлиқ бўлган Марказий Осиё ва жаҳон тарихидан ажратиб олиб, уни Ў