Сведения об истории ислама в Корее в средневековых мусульманских источниках

Аннотация

The article deals with the first historical processe on the spread of Islam in the Korean peninsula. It were used the medieval Muslim sources described the socio- political, cultural and geographical environment of the peninsula and the modern English versions of ancient Korean chronicles. Keywords and expressions: Fan-Fang, Unified Shilla, Ibn Khurdadbih, Ibn Rustah, Ibn al-Nadim, Abu'l Fida, Ibn al-Bakuwi, General Survey of Roads and Kingdom, Learnings and General Survey, Quanzhou, Hangzhou. Мусулмонларнинг Корея яримороли билан дастлабки алоқалари санаси ҳақида аниқ маълумот бўлмаса-да, бу хусусда айрим корейс манбаларида Корея яримороли ва мусулмонлар ўртасидаги алоқалар XI асрдан бош- ланганлиги таъкидланган, араб манбаларида эса мусулмонларнинг ушбу яриморол билан муносабатлари Бирлашган Силла (661–935) подшолиги даврида бошланганлиги қайд этилган. Денгизчиликка доир солномалардан маълум бўлишича, мусулмонлар шар- қий денгизларда эркин сузиб, VIII асрдаёқ Хитойда “хорижликлар тураргоҳи” – “Фан-Фанг” номли ўз жамоаларини таъсис қилишган. Фан-Фангда қози ва шайхлар юқори нуфузга эга бўлиб, уларнинг мавқеини ҳисобга олган ҳолда, Хитой ҳукумати уларга жамоани ислом таълимоти ва урф-одатлари бўйича бошқариш имкониятини берган. Хитой хотин-қизларига уйланиш орқали улар аста-секин ўлкага ўрнашиб боришган. IX аср ўрталарида Хитойга ташриф буюрган Сулаймон ал-Тожир ва Абу Зайид каби араб саёҳатчилари қолдирган 74 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2018, № 3 маълумотларга кўра, ўша даврда Хитойнинг жануби-шарқий қирғоқ бўйи ҳудудларида 100 мингдан ортиқ мусулмон яшаган1. Шунингдек, Корея ҳам айни пайтда Тан Хитойи билан яқин алоқаларни йўлга қўйган бўлиб, Силла қироллиги ўзининг узоқ кутилган яриморолни марказий ҳукумат остида бирлаштириш режасини Тан империяси ёрдами асосида амалга оширган эди. Натижада, кенг қамровли сиёсий, иқтисодий ва маданий алоқалар сабабли мамлакат гуллаб-яшнади. Юқорида зикр қилин- ган мусулмон жамоалари ташкил топган Хитойнинг жануби-шарқий қисми Корея яриморолидан бир неча кунлик масофада жойлашган эди. Шу жиҳат- дан, савдо мақсадида Хитойга келган корейс тижоратчилари иш юзасидан мусулмонлар билан муомалада бўлишган. Ўз навбатида, мусулмон савдогар- лари Хитойдаги корейс ҳамкасблари кўмагида Корея яриморолида ўз савдо йўналишларини кенгайтиришга эришишган. Албатта, икки томон ўртасида- ги алоқаларда тижорат асосий омил бўлса-да, айни пайтда, исломий мада- ният белгиларидан баъзилари Корея яриморолига кириб келган. Ушбу давр- га оид маълумотларни IX–XVI асрларда ҳаёт кечирган мусулмон олимла- рининг тарих ва география бўйича битган асарларида учратиш мумкин бўлиб, уларда Ибн Хурдазбиҳ, Абул Фазл ва бошқалар Силланинг географик жойлашуви ва маданий муҳити ҳақида ёзиб қолдиришган. Бу борада мусулмонларнинг Корея яримороли билан илк алоқалари тарихи хусусида араб ва форс тилларида Силла тўғрисида ёзилган библио- график2 манбаларни алоҳида қайд этиш жоиз. Шуни таъкидлаш керакки, ўрта асрларда Ҳиндистон ва Эрон ҳақидаги географик билимларни қамраб олган ҳолда мусулмон дунёсида география фани энг илғор соҳалардан бирига айланган эди. Зотан, янги ҳудудларни кенгайтириш, қуруқлик ва ден- гиз орқали мавжуд савдо йўлларини тартибга солиш ҳамда ибодат хусусида Маккаи Мукаррама жойлашган йўналишни аниқлаш зарурати мусулмон- ларга мазкур соҳа бўйича изланишни тақозо этган. Айтиб ўтиш жоизки, мусулмон олимлари томонидан берилган Шимолий Африка, Марказий Осиё ва Ҳиндистон тўғрисидаги географик маълумот ва тавсифларнинг аниқлиги замонавий география ютуқлари асосида тасдиқланмоқда. Айни пайтда, му- сулмон географлари тарафидан ислом дунёсига қўшни бўлган ҳамда маданий ва иқтисодий алоқаларга эга Хитойни географик жиҳатдан ўрганиш фаол амалга оширилган бўлса, бунга параллел равишда, Корея яриморолида кечаётган воқеалар ҳам эътибордан четда қолмаган. Мусулмон географларининг Корея яримороли (Силла) ҳақидаги маълу- мотларида у ерни “Хитойнинг шарқи” деб тавсифлаб, Чин юртидаги мусул- монлар ўрнашиб қолган Гуанчжоу, Цюаньчжоу, Ханчжоу ва Янчжоу каби шаҳарлар билан бир параллелда жойлашганлигини қайд этишган. Ибн 1 Lee Hee-Soo, History of Korea-Islamic Relations (Korean). – Seoul: Mundeoksa Press, 1991. – P. 79–80. 2 Библиография – босма асарларнинг илмий тавсифи ва батартиб кўрсаткичларини тузиш, улар ҳақида ахборот тайёрлаш, уларни тарғиб қилиш билан шуғулланувчи соҳа. 75 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2018, № 3 Хурдазбиҳ, Ибн Рустаҳ, Ибн ал-Надим, Абул Фидо, Ибн ал-Бакувий каби олимлар эса Силлани умумий шаклда Хитой шарқидаги юрт эканлиги тўғри- сида хабар қолдиришган. Масалан, Ибн Хурдазбиҳ (ваф. 886 й.)1 “Китаб ал- масалик вал-мамалик” (Йўллар ва подшоҳликлар ҳақида китоб) асарида қуйидагиларни ёзган: “Силла Қансу2дан Хитойнинг энг чекка нуқтасига қадар бўлган ҳудудда жойлашган заминдир”3. Ибн Рустаҳ (ваф. 913 й.)4 “Ки- таб ал-аълақ ал-нафисаҳ” (“Қимматбаҳо нарсалар китоби”) асарида қуйида- гиларни келтирган: “Хитойнинг энг чекка қисмида олтинга тўлиб-тошган Силла