Development of resource management algorithms

Аннотация

Мақолада захираларни бошқариш моделлари асосида захираларни бошқариш процедураси ҳамда алгоритмлари ишлаб чиқилган. Корхона захираларини бошқариш алгортмини ишлаб чиқиш бўйича тавсиялар берилган. Калит сўзлар: Захираларни бошқариш моделлари, процедура, алгоритм, имитация моделлари Annotation: The article developed a procedure for managing stocks and algorithms based on stock management models. Recommendations for the development of an enterprise stock management algorithm are given. Keywords: stock management models, prosedura, algorithm, imitation models Ишлаб чиқариш корхоналарида технологик жараёнларни бажариш учун захираларга бўлган талабни аниқлаш, ўз вақтида етказиш, захиралар билан мунтазам таъминлаш ишлаб чиқариш самарадорлигини оширишнинг зарурий талаби ҳисобланади [1, 2]. Шу билан бирга ишлаб чиқариш корхоналари омборхоналарини захиралар билан керагидан ортиқ таъминланиши, корхона маблағларини музлатилишига, корхонанинг самарадорлигига салбий таъсир қилади [3-6]. Ҳозирги кунда ишлаб чиқариш корхоналарида захираларни оптимал хажмини аниқлашнинг замонавий ечимлари мавжуд бўлиб [4], жумладан захираларни бошқариш тизимларидан фойдаланиб келинмоқда [7-9]. Захираларни бошқаришда иккита моделдан фойдаланиш таклиф қилинади: 1. Белгиланган буюртма ҳажми 2. Белгиланган вақт оралиғи билан захирани тўлдириш. Захираларни бошқариш моделлари қуйидаги шартларни бажарилишини талаб қилади: – Мунтазам равишда захираларни истеъмол қилиш; – Захираларни буюртмаси ва тўлдирилишига белгиланган вақт; – Буюртмани бажаришда рухсат этилган кечикиш вақти. 148 «Актуальные вопросы развития инновационно- информационных технологий на транспорте» АВРИИТТ-2022 I-Республиканская научно-техническая конференция (Ташкент, 21-22 ноября 2022 года) Захираларни бошқаришнинг асосий моделларининг иккита модификацияси – захираларни маълум даражада тўлдиришнинг белгиланган частотасига эга модел, “минимал-максимал” модел – ўзгарувчан талаб шароитида ишлашга имкон беради, аммо асосий моделлар сингари улар ҳам аниқ ва қатъий белгиланган иш шароитлари билан боғлиқ [10-13]. Кўрсатилган модификацияларнинг биринчиси, захиралар етишмаслигидан йўқотишлар захирани яратиш ва сақлаш харажатларидан сезиларли даражада ошиб кетганда, иккинчиси – аксинча, захираларни яратиш ва сақлаш харажатлари камомад харажатларидан сезиларли даражада юқори бўлган тақдирда самарали ишлайди. Оралиқ вазиятларда ушбу моделларни амалга ошириш жуда қимматга тушади [3, 4]. Аксарият ташкилотлар захираларни бошқариш жараёнини ташкилот фаолиятининг ушбу шартлари учун мақбул тарзда амалга ошириш учун мўлжалланган янги, мулкий ёки корпоратив захираларни бошқариш моделларини ишлаб чиқишга мажбур [14, 15]. Бир қатор ташкилотлар амалиётини ўрганиш ва ихтисослаштирилган адабиётларни таҳлил қилишда кўрсатилгандек, захираларни оптимал бошқариш цикли, қуйидаги процедуралардан иборат: 1. Ташкилот стратегиясини амалга оширишда захираларнинг ролини баҳолаш. 2. Захираларнинг ҳолатини кузатиш. 3. Захиралар номенклатурасининг ABC ва XYZ таҳлили. 4. Захираларга бўлган эҳтиёжни прогноз қилиш. Эҳтиёж даражасини аниқлаш. 6. Захираларни тўлдириш учун оптимал буюртма ҳажмини ҳисоблаш. 7. Захирани тўлдириш учун буюртма ҳажмини аниқлаш. 8. Етказиб бериш шартларини мувофиқлаштириш. 9. Захираларни бошқариш алгоритмини ишлаб чиқиш. 10. Таъминот занжирида заҳираларни жойлаштириш. Юқоридаги процедуралар асосида қуйидаги алгоритм ишлаб чиқилди (1-расм). 1-расм. Захираларни бошқариш алгоритми 149 «Актуальные вопросы развития инновационно- информационных технологий на транспорте» АВРИИТТ-2022 I-Республиканская научно-техническая конференция (Ташкент, 21-22 ноября 2022 года) 2-расм. Захираларни шаклланиши умумий схемаси Шундай қилиб, захирани бошқариш алгоритмини ишлаб чиқиш тартиби қуйидаги босқичларни ўз ичига олади (1-жадвал): 1. Белгиланган буюртма ҳажми билан захирани бошқариш моделининг хатти-ҳаракатларини имитация қилиш. 2. Буюртмалар орасидаги белгиланган вақт оралиғи билан захирани бошқариш моделининг хатти-ҳаракатларини имитация қилиш. 3. 1 ва 2-босқичлар натижалари бўйича захиралар хатти-ҳаракатларини таҳлил қилиш. 4. Захирани бошқариш бўйича қарор қабул қилишнинг асосий ва қўшимча қоидаларини шакллантириш. 5. 4-бандда ишлаб чиқилган алгоритм асосида кўрсатмалар ёки техник шартларни ишлаб чиқиш. Ушбу босқичларнинг ҳар бири (охиргисидан ташқари) имитация моделлаштириш техникаси ёрдамида ишлаб чиқилган захирани бошқаришнинг классик моделларининг хатти-ҳаракатларини таҳлил қилиш натижаларига асосланган ҳаракатларни ўз ичига олади. 1-жадвал Захирани бошқариш алгоритмини ишлаб чиқиш босқичлари № Босқич номи Белгиланган буюртма ҳажми билан захирани бошқариш моделининг хатти- 1. ҳаракатларини имитация қилиш Буюртмалар орасидаги белгиланган вақт оралиғи билан инвентаризацияни 2. бошқариш моделининг хатти-ҳаракатларини имитация қилиш 3. 1 ва 2-босқичлар натижалари бўйича захиралар айланмасини таққослаш Захирани бошқариш бўйича қарор қабул қилишнинг асосий ва қўшимча 4. қоидаларини шакллантириш 4-бандда ишлаб чиқ