К содержанию
РецензированоRU2018

На арабском языке qṭṭm lwʿfm (абсолютный)

НОСИРОВА МАЛИКА

Востоковедения · 2018

Аннотация

The article discusses the condition of using “maf’ul mutlaq” (ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ) and opinions of orientalists. Keywords and expressions: masdar, object, absolute object, accusative case. Араб тили грамматикасини ўрганиш жараёнида бир масала эътибори- мизни жалб этди. Бу ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ “мафъулу мутлақ”, яъни “тушум келишиги- даги масдар” мавзуси. Мафъуллар араб грамматикасида 5 хил бўлади.: 1) ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ, 2) ﻪﺑ لﻮﻌﻔﻣ, 3) ﻪﻴﻓ لﻮﻌﻔﻣ, 4) ﻪﻝ لﻮﻌﻔﻣ, 5) ﻪﻌﻣ لﻮﻌﻔﻣ. Буюк тилшунос Маҳмуд Замахшарий ﻮﺤﻨﻝا ﻰﻓ ﻞﺼﻔﻤﻝا асарида و ﻖﻠﻄﻤﻝا لﻮﻌﻔﻤﻝا" "ﺎﺳﻮﻠﺟ تﺪﻌﻗ و ﻦﻴﺘﺑﺮﺿ ﺖﺑﺮﺿ و ﺎﺑﺮﺿ ﺖﺑﺮﺿ :ﻮﺤﻧ,رﺪﺼﻤﻝا ﻮه – яъни ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ масдар билан ифодаланади. Бундай сўзлар қуйидаги ҳолатларда ишлатилади: 1) таъкидлаш; 2) иш-ҳаракатнинг неча марта такрорланганлигини билди- риш учун; 3) бирор-бир аниқловчи билан келиб, иш-ҳаракатнинг қай тарзда бажарилганлигини билдириш учун”1. Аммо Собиқ совет даври шарқшунослари бу мавзуни бироз бошқачароқ шарҳлашади. Уларнинг баъзилари ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣни ўз-ўзини тўлдирувчи (само- дополнение), баъзилари ҳолат ҳолининг махсус кўриниши (особый тип образа действия), яна бировлари мутлақ объект (абсолютный объект) ёки равиш ҳолининг махсус кўриниши деб тушунтирадилар: 1. А. А. Ковалёв ва Г. Ш. Шарбатовлар ўз дарсликларида шундай ёзиша- ди: “Абсолютный масдар – это обстоятельство образа действия, выра- женное масдаром, образованным от этого же глагола и поставленным в подавляющем большинстве случаев в винительный падеж, неопределенное состояние. Например: ﺎﺑﺮﺿ ﻰﻨﺑﺮﺿ – он избил меня (он бил меня боем)”2. Яъни “мутлақ масдар – масдар билан ифодаланган ҳолат ҳолидир. У феъл-кесимнинг ўзагидан ясалган бўлиб, аксарият ҳолларда тушум келиши- гида, ноаниқ ҳолатда бўлади. Масалан: ﺎﺑﺮﺹ ﻰﻨﺑﺮﺿ – у мени урди (у мени зарб билан урди). 11987. ﺮﺼﻤﺑ فرﺎﻌﻤﻝا راد. .ﻮﺤﻨﻝا ﻰﻓ ﻞﺼﻔﻤﻝا . ىﺮﺸﺨﻣﺰﻝا دﻮﻤﺤﻣ 2 Ковалев А., Шарбатов Г. Учебник арабского языка. – М.: Наука, 1998. – С. 379. 12 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2018, № 2 Муаллифлар ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ (мафъули мутлақ)ни равиш ҳоли деб аташган. Биз биламизки, равиш ҳоли иш-ҳаракатнинг қай тарзда бажарилганлигини билдиради. Юқоридаги мисол (ﺎﺑﺮﺹ ﻰﻨﺑﺮﺿ)да эса бу нарса йўқ. 2. Э. Т. Талабов ўз китобида ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣга шундай таъриф беради: “Мут- лақ масдар асли равиш ҳоли бўлиб, у феъл-кесимнинг ўзидан ясалган ва ноаниқ шаклда тушум келишигига қўйилгандир. Масалан: ﺎﺑﺮﺿ ﻪﺘﺑﺮﺿ – уни роса урдим”1. Бу мисолни “уни роса урдим” деб таржима қилган бўлсалар-да, ﻪﺘﺑﺮﺿ ﺎﺑﺮﺿда бундай маъно йўқ. 3. Б. М. Гранде “Курс арабской грамматики в сравнительно-историческом освящении” китобида шундай дейди: “Имя действия, также однократности и имя способа действия в винительном падеже арабские авторы называют “абсолютным объектом”. Употребляется он в следующих случаях: 1) Для усиления (ﺪﻴآﺄﺘﻠﻝ) и подчеркивания значения глагола. Например: ﺎﺑﺮﺿ ﻪﺑﺮﺿ – (букв. “Он его бил битьем”) или اﺮﻴﺳ رﺎﺳ – (букв. “Он шел хож- дением), яъни феълнинг маъносини кучайтириш ва таъкидлаш учун ишлатилади. Бироқ бу келтирилган мисолларда таъкид (подчеркивание) бор, аммо кучайтириш (усиление) йўқ. 2) Для выделения (عﻮﻨﻠﻝ или ﺰﻴﻴﻤﺘﻠﻝ) и выражения отличительного признака данного действия. Например: اﺪیﺪﺷ ﺎﺑﺮﺿ ﻪﺘﺑﺮﺿ или ﻼیﻮﻃ اﺮﻴﺳ تﺮﺳ , яъни ажратиб кўрсатиш ва мазкур ҳаракатнинг ўзига хос белгисини ифодалаш учун. Аммо бу мисолларда ажратиб кўрсатиш маъноси йўқ. 3) При перечислении нескольких действий, в том случае вместо имени действия употребляется имя однократности. Например: و ﺔﺑﺮﺿ ﻪﺘﺑﺮﺿ ﻦﻴﺘﺑﺮﺿ ﻰﻨﺑﺮﺿ– Я ему нанес один удар, а он меня дважды ударил2. Бу ерда ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ (мафъул мутлақ) “имя однократности” дейилган. “Имя однократности” – масдарми ёки масдар эмасми? Агар “имя однократ- ности” масдарнинг махсус шакли бўлса, ҳаммаси масдарлардан ясаладими? Буни ҳам ўйлаб кўриш керак. Мавзуга қайтсак, Б. З. Холидов “Учебник арабского языка” китобида “Оно усиливает значение действия, определяет его качество и степень проявления. Например: ﻼﺘﻗ ﺺﻠﻝا سرﺎﺤﻝا ﻞﺘﻗ – сторож убил вора насмерть. Яъни “У иш-ҳаракат маъносини кучайтиради, сифатини ва амалга ошириш даражасини аниқлайди. Масалан: ﻼﺘﻗ ﺺﻠﻝا سرﺎﺤﻝا ﻞﺘﻗ – қоровул ўғрини ўлдирди”3, деб айтади. Б. З. Холидов домланинг фикрлари Замахшарийнинг фикрларига яқинроқ. Аммо у киши мафъули мутлақни “Самодополнение”, яъни “ўз-ўзини 1 Талабов Э. Араб тили дарслиги. – Т.: Ўзбекситон, 1993. – Б. 224. 2 Гранде Б. М. Курс арабской грамматики в сравнительно-историческом освоении. – М.: Вост. лит, 1998. 3 Холидов Б. З. Учебник арабского языка. – Т.: Ўқитувчи, 1981. – С. 259. 13 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2018, № 2 тўлдирувчи” деб атаган ва қуйидаги таърифни берган: “Самодополнение – это дополнение в форме винительного падежа, выраженное масдаром того же корня и обычно той же породы, что глагол-сказуемое”. “...Самодополнение может иметь при себе согласованное или изафетное определение”. Например: اﺪیﺪﺷ ﺎﺒﻀﻋ ﺐﻀﻏ – он разгневался сильно. دﻼﺠﻝا بﺮﺿ بﺮﺿ – он ударил так, как ударяет палач (букв. ударом палача). Яъни, феъл-кесимнинг ўзаги ва бобидан ясалган масдар билан ифода- ланади” дейилган. Ам

Доказательный фрагмент

«The article discusses the condition of using “maf’ul mutlaq” (ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ) and opinions of orientalists.»

Образец извлечения

Демо-превью

The article discusses the condition of using “maf’ul mutlaq” (ﻖﻠﻄﻣ لﻮﻌﻔﻣ) and opinions of orientalists. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.

DOI не указан
Цитирований
0
Тип
Журнал
Страна
Узбекистан
Ключевые слова
and expressions: masdar, object, absolute object, accusative case, абсолютный объект, масдар, винительный падеж, мафъул мутлақ, тушум келишиги, мафъуллар, дополнения, masdar
Спросить CiteX об этой работе

Смежные источники