Международные отношения США и Китая в Центральной Азии в период пандемии

Аннотация

This article attempts to clarify political views on the sudden appearance of a new type of coronavirus COVID-19 on the world stage, in particular, against the background of tense relations between the United States and China, aspirations of certain lobby groups to replace the green peril with the red-yellow threat in the paradigm of world politics. Discussions are expressed about the spread of the pandemic that has seeped into Central Asia; the degree of its influence on the relations of the states of the region with China which may prompt the establishment of new conditions of the world order in international relations and changes in state governance. An interesting point of the article is the attention paid to the diversity of the dynamics of the spread of COVID- 19 in countries bordering China, as well as the need to learn and exchange the best practices in minimizing the consequences of the pandemic. Keywords and expressions: United States, Central Asia, China, COVID-19, diplomacy. 141 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 Кириш. 2019 йилнинг охиридан бошлаб халқаро ва маҳаллий матбуотда Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилоти (ЖССТ) томонидан тожсимон вабо, инглизчадан Corona Virus Disease 2019 – COVID-19 коронавирус касаллиги ҳақида кенг ёритила бошланди. Аввал Хитойгагина тааллуқли сифатида талқин этилган мазкур хасталик ўтган вақт мобайнида сарҳадлар оша бутун дунё мамлакатларини қамраб олди. Мазкур мақола тайёрланаётган ҳолатга кўра ушбу касаллик 151 млн.дан ортиқ кишига юқиб, улардан 3,1 млн. кишининг ҳаётига зомин бўлди. Аммо хушхабар, касалланганларнинг 80 фоизидан ортиғи соғлиқларини қайта тиклашга муваффақ бўлганлар. Тарихда турли ҳисоб-китоб ва тахминларга кўра, чечак юқумли касал- лигидан 300 млн., испан гриппидан қарийб 50 млн. киши, ОИТСдан 25 млн, Эболадан эса 11 минг нафар киши вафот этган. Бирлашган Миллатлар Таш- килоти (БМТ)га 193 давлат аъзолигини инобатга оладиган бўлсак, касаллик ҳали етиб бормаган давлат қолмади ёхуд мавжудлиги айрим давлатлар томонидангина расман тан олинмади. ЖССТ мутасаддисининг ковид инсо- ният ҳаётидан “ҳеч қачон ўчиб кетмайди”,1 деган баёноти мазкур глобал чақириққа илмий ва амалий жиҳатдан кенг қамровли ёндашиш ва уни аниқроқ англашни тақозо этади. Пандемия, яъни давлат чегараларини ёриб ўтиб, зиён ва заҳмати бўйича замон ва макон билмас оммавий тус олган дарднинг миқёси шу қадарки, БМТ Бош котиби Антониу Гутерриш ўз ташкилотининг 75-йиллик тарихида соғлиқни сақлаш соҳасида “мисли кўрилмаган жаҳоншумул таназзулга рўбарў келмоқдамиз”,2 деб атади. Буюк Британия ва Шимолий Ирландия Қироличаси Елизавета II Иккинчи Жаҳон урушидан кейинги иккинчи бор миллатга ўзининг таскин ва сабрга чорловчи махсус фавқулодда мурожаат- номасини йўллади.3 Халқаро ташкилот ва кузатувчилар томонидан йўл, ҳаво транспорти ва сайёҳлик соҳаларидаги чекловлар боис вужудга келган иқти- содий фалажланиш минтақавий ва халқаро муносабатлар кўлами ва миқёси бўйича 1929-1933 йй.даги буюк депрессия ҳамда 2008 йилдаги халқаро молиявий рецессия инқирозлари даври билан муқояса қилиб, оқибатлари таскин этувчи бўлмаслиги ҳақида огоҳлантирдилар.4 Сиёсий таҳлил ва * Муаллиф мақолани тайёрлашда ўз фикр-мулоҳазаларини аямаган тақризчиларга, шу жумладан доц. Ш.Акмалов, проф. А.Ҳайдаров, проф. С.Шадмановага ўз миннатдорлигини изҳор этади. 1 Eddy, Melissa, et. al. Coronavirus ‘May Never Go Away,’ a Top W.H.O. Official Warns. The New York Times. May 13, 2020 www.nytimes.com/2020/05/13/world/coronavirus-world-news-updates.html 2 António Guterres: This is, above all, a human crisis that calls for solidarity. United Nations. Mar 19, 2020 www.un.org/en/un-coronavirus-communications-team/above-all-human-crisis-calls- solidarity Материал на русском языке. Глава ООН: «сплотившись, мы выиграем войну с коронавирусом». Новости ООН, 19.03.2020 https://news.un.org/ru/story/2020/03/1374702 3 The Queen Elizabeth II’s Coronavirus broadcast: 'We will meet again' – BBC. April 6, 2020 www.youtube.com/watch?v=2klmuggOElE 4 Gita Gopinath. The Great Lockdown: Worst Economic Downturn Since the Great Depression. IMFBlog. April 14, 2020. https://blogs.imf.org/2020/04/14/the-great-lockdown-worst-economic- 142 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 башоратлари билан машҳур “Стратфор” агентлигининг собиқ раҳбари Жорж Фридман эса “COVID-19 ядро уруши хавфи ёки глобал иқлим ўзгариши эҳтимолидан фарқли ўлароқ, тамаддунларни тубдан издан чиқариш таҳди- дини юзага келтириб, унинг истиқболдаги ривожи эса тиббий тадқиқотлар- нинг муваффақият ва мағлубиятига боғлиқ”,1 деб атади. Яқиндан бошлаб асоссиз фитна назарияларига сабаб бўлган Стив Жобснинг 2015 йилдаги иқрорига кўра, “эндиликда яқин ўн йилликлардаги 10 миллион инсон ҳаётига зомин бўлувчи энг йирик жаҳоншумул фалокат урушдан эмас, балки катта эҳтимол билан ўткир юқумли вирусдан бўлиши- ни, қурбонлар ракеталар эмас, микроблардан нобуд бўлишини башорат қилган эди. Чунки давлатлар ядровий қуролларга жуда катта пуллар сарф- лаб, эпидемияларни бартараф