Современные стратегические направления развития идей и ценностей демократии в Узбекистане

Аннотация

The article analyzes the essence, definition, theory and paradigms of cultural diplomacy, international relations, "soft power", theoretical and conceptual foundations of the history of diplomacy, features of models of cultural diplomacy of leading foreign countries and its implementation in Uzbekistan. On this basis, methodological approaches to the study of the history of cultural diplomacy are discussed. Keywords and expressions: Cultural diplomacy, public diplomacy, digital diplomacy, international relations, «soft power», foreign policy, geopolitics, Central Asia, foreign cultural policy, public diplomacy. Кириш. Ўзбекистон Республикаси 1991 йилда мустақилликка эришгач тарихий тараққиётида янги босқичга қадам қўйди. Ҳозирги глобаллашув шароитида мамлакатимиз халқаро ҳуқуқнинг мустақил субъекти сифатида жаҳон ҳамжамиятига қўшилиб, сифат жиҳатидан янгича халқаро муносабат- лар ўрната бошлади. Ушбу мураккаб шароитларда Ўзбекистоннинг ташқи сиёсати, энг аввало, минтақа даражасида ҳам, дунё миқёсида ҳам тинчлик ва 163 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 2 хавфсизликни сақлаш, миллий давлатчиликни ривожлантириш, иқтисодиёт, фан ва маданиятни ўзгартиришга қаратилди. Республикамизнинг ташқи сиёсати мамлакатимизнинг миллий манфаат- лари билан боғлиқ бўлиб, Ўзбекистон халқининг жаҳондаги барча халқлар билан алоқалар ўрнатишга ва уларни чуқурлаштиришга интилишларини ифодаламоқда. Ўзбекистоннинг геосиёсий мақоми ва миллий-тарихий анъаналари боис, давлат ташқи сиёсатининг устувор йўналишларидан бири маданий алоқа- ларни, яъни маданий дипломатия деб аталувчи феномен асосидаги муноса- батларни йўлга қўйиш ва ривожлантиришдир. Маданий дипломатия, бир томондан, бугунги ўзаро боғлиқ дунёнинг глобаллашуви, унда оммавий мулоқот технологиясининг тарқалиши шароитларида турли мамлакатлар аҳолисининг мулоқоти жадаллашиб боришини таъминлайди, тинчлик ва барқарорликни сақлашнинг муҳим жиҳати ҳисобланади. Аммо, бошқа томондан, миллий хусусиятларнинг ҳеч бири маданиятчалик муҳим эмас. Бундай маданият дипломатия доирасида муваффақиятли амалга оширилга- нида эса давлатга жаҳон майдонида ўз миллий манфаатларини ҳимоя қилиш ва ёйиш имконини берувчи мустаҳкам пойдевор яратиб, жаҳондаги ижтимоий фикр ҳамда инсонлар, ҳамжамиятлар, маданиятлар ёки халқлар мафкурасига таъсир кўрсатиш учун беқиёс салоҳиятга эга бўлади. Шу ўринда Совет Иттифоқи тарқалганидан кейинги маконда маданий дипломатия илмий тадқиқотларнинг ҳали кам ўрганилган соҳаси эканлигини таъкидлаб ўтиш жоиз. Бу мавзуга анчагина илмий ишлар ва бошқа нашрлар бағишланган бўлса-да, маданий дипломатиянинг дастурлари, лойиҳалари, ҳаракатларини оқилона тизимга солиш борасидаги илмий-назарий уринишлар ҳозирча поёнига етгани йўқ. СССР маконидан чиққан аксарият мамлакатлар, шу жумладан Ўзбекистон ҳам (хусусан, мустақил ривожланишининг дастлабки босқичида) маданий дипломатиянинг фаол иштирокчилари сифатида эмас, балки унинг натижаларидан пассив фойдаланувчилари бўлган эди, деб айтиш мумкин. Шуни ҳисобга олган ҳолда маданий дипломатиянинг тушунчалар аппарати ва умумий парадигмаларига тўхталиб ўтамиз. Мақсад ва вазифа: Тадқиқотнинг мақсади маданий дипломатия тушунчаси унинг назарий-концептуал асослари ва устувор тамойиллари тарихий жиҳатдан тизимли равишда ўрганишдан иборат. Тадқиқотнинг вазифаси эса хорижий манбалар таҳлилларига таянган ҳолда “оммавий дипломатия”дан фарқи асослаб беришдан иборат. Усуллар: Мақолада тарихийлик, тизимлаштириш, қиёсий, муаммовий- хронологик ҳамда фанлараро ёндашув каби илмий тадқиқот усулларидан фойдаланилди. Натижа ва мулоҳазалар. Барчага маълумки, маданий дипломатия бугун пайдо бўлмаган, балки бутун инсоният тамаддунининг ривожланиши давомида мавжуд бўлган. Инсоният азалдан, қабиласи ва миллатидан қатъи 164 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 2 назар, одамлар гуруҳлари маданий шаклларда ўзларини ифода этишган ва ўз қадриятлари, қобилиятлари ва билимларини маданий намойиш қилиш ва совғалар алмашиш орқали бошқаларга намойиш этишга интилишган. Гарчи «маданий дипломатия» иборасининг ўзи инсониятнинг бутун тарихи даво- мида қўлланиб келган бўлса-да, нисбатан яқинда илмий ва сиёсий тус олди. Тадқиқотчилар, сайёҳлар, савдогарлар, ўқитувчилар ва рассомларнинг фаолияти ана шундан далолат бермоқда. Шу боис уларни бемалол «норас- мий элчилар» ёки «маданий дипломатлар» деб ҳисоблаш мумкин (масалан, доимий савдо йўлларининг очилиши савдогарлар ва ҳукуматлар вакиллари ўртасида ахборот алмашувига имкон беради). Маданий алмашувнинг ана шу каби шаклларини маданий дипломатиянинг илк мисоллари сифатида келтириш мумкин. Шу маънода, Ўзбекистон ҳам бой тарихи ва маданиятига эга мамлакатдир. Марказий Осиё минтақасининг муҳим таркибий қисми бўлмиш Ўзбекистон жаҳон тамаддуни тарихида алоҳида ўрин тутади. Бу, энг аввало, ушбу маконда қадим замонлардан буён давлатчилик анъаналари, шаҳар маданияти, инсон ҳаёти ва фаолияти учун зарур аниқ ва табиий фанлар бўйича бой амалий билимлар мажмуи, ўз ёзуви, меъморчилиги ва санъати бўлганлиги билан