Использование личных местоимений периода Мин в современном китайском и японском языках

Аннотация

Personal pronouns are important according to a number of features in the language. The stylistic function of personal pronouns is particularly important. In addition, personal pronouns are among the words that will be the subject of special research, as they reflect the national culture, socio-political life, philosophical views. In addition, personal pronouns reflect the speaker’s attitude toward the interlocutor, his social status, and even his religious and philosophical views. Therefore, the study of personal pronouns used in the novels of the Ming period (XIV-XV c.), especially in the novel "Three Kingdoms", shows the features of the lexicon of the period, as well as the study of this series of words in diachronic and synchronous terms gives some conclusions about the dynamics of Chinese lexicon. By analyzing Japanese personal pronouns, it is possible to draw conclusions about the influence of Ming period novels on the lexicon of other languages in the synosphere. Keywords and expressions: Min period, personal pronouns, “Three kingdoms”, Japanese, Bayhua, lexicon, synosphere, morpheme units, Chinese language. Кириш. Хитой адабий тили ривожланиш тарихида Мин даврида яратил- ган насрий асарлар (роман, ҳикоя, новелла ва драмалар)нинг ўрни алоҳида. Маълумки, ушбу даврда кўплаб насрий асарлар вужудга келиб, айнан шу насрий асарлар хитой адабий тилининг кейинги босқичларидаги қатор муҳим жиҳатларини белгилаб берган, романларда давр тили ана шу ривожланишининг марказида турган ва муҳим роль ўйнаган. Хитой Мин даври адабиёти икки даврга ажратилади: илк （前期）ва сўнг （后期）босқичлари. Илк босқич давр адабиётида икки йирик роман- чилик намунаси 《三国演义》 (“Уч шоҳлик”) ва 《水浒传》 (“Дарё ўзан- лари”) асарлари алоҳида эътироф этилади. Ушбу давр мамлакатда рўй бер- ган сиёсий-ижтимоий вазият сабаб, салмоқли бадиий асарлар анчайин кам яратилган. Айтиш жоизки, айнан Мин даври илк босқичи Хитойда адабий 70 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 тил тараққиётида алоҳида аҳамият касб этади. Унинг аҳамияти ва мам- лакатда тил вазиятида ҳал қилувчи роль ўйнагани бир томондан Юань даврида Пекин (Хонбалиқ)нинг мамлакат пойтахти мақомида бўлгани боис Шимол шевалари мавқенинг ошиши ва бутун мамлакат бўйлаб шимол шевалари асосида шаклланган расмий-бошқарув тили 官话 (гуаньхуа)нинг муомалага киргани, Юань драмаларининг айнан шу тилда яратилиши ва бу расмий тилнинг Мин даврида янада такомил этишида кўринса, иккинчи томондан содда ҳалқ тили сифатида юзага келган 白话(байхуа)нинг катта ҳажмдаги прозаик асарлар тили сифатида адабиётда мустаҳкам ўрнашиши ва вэнянга параллел равишда адабий тил мақомига эга бўлишида намоён бўлади. Мазкур мақола объекти сифатида айнан “Уч шоҳлик” романининг танланиши бежиз эмас. Асар тарихий-хрониологик асар “三国志” (“Уч шоҳлик ҳақида тарихий қайдлари”) ва ҳалқ орасида оммалашган ривоятлар асосида яратилгани ва асар воқеалари Уч подшоҳлик (айрим манбаларда князлик дея эътироф этилади) даврида юз бергани боис кишилик олмошлари мисолида хитой байхуа тилининг бир неча асрлик лексик такомилини кўрсатиб бера оладиган асар саналади. Мин даври романларида хитой тилининг қатор морфологик ва синтактик, лексик-семантик қурилмалари нафақат ўз даври тилшунослигининг муҳим ҳодисасига айланди, балки ҳозирги хитой тили, қўшни мамлакат тиллари, жумладан, япон, корейс тилларининг лексик-семантик, қисман морфологик қатламига ҳам ўз таъсирини кўрсатди. Айни шу таъсирни жумладан, кишилик олмошлари мисолида ҳам кўриш мумкин. Мақсад ва вазифалар: мақола доирасида Хитой Мин даври “Уч шоҳлик” романида қўлланган кишилик олмошлари мисолида хитой адабий тили лексикаси эволюцияси ҳамда унинг яқин мамлакатлар адабиёти воситасида тилига таъсири масаласини ўрганиш ва синхрон аспектда давр кишилик олмошларининг тилда қўлланишини таҳлил қилиш асосий мақсад сифатида белгиланган. Ушбу мақсадга биноан қатор вазифалар келиб чиқади, жумладан: • давр асарларининг хитой адабий тили тараққиётида тутган ўрнини аниқлаш; • Мин даври романчилик намунаси бўлмиш “Уч шоҳлик” асарининг синосфера ҳудудидаги қўшни мамлакатлар адабиётига таъсир масаласини тавсифлаш; • хитой адабий тили лексикасининг Мин даврига қадар ривожланиш динамикасини кишилик олмошлари мисолида таҳлил қилиш; • Асарда қўлланган кишилик олмошлари мисолида давр адабиёти лек- сикасининг бугунги хитой ва япон тили лексикасига таъсирини белгилаш. Усуллар: мақолани ёзишда тарихий-қиёсий,синтез,тавсифий методлар қўлланди. 71 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 1 Натижа ва мулоҳазалар: Мин даври романлари япон адабиётига салмоқли таъсир кўрсатгани, давр асарларининг япон тилига таржима қилиниши ва давр айрим романлари таъсирида япон адабиётида янги жанрларнинг юзага келиши асар лексикасининг тилга таъсири ҳам сезиларли бўлган деган мулоҳазаларни келтириб чиқаргани боис, ушбу мақола тадқиқи доирасида Мин даври романларининг япон тили лексикасига таъсири ҳамда унинг ҳозирги япон ва хитой адабий тилида сақланиб қолиши даражасини аниқлаш ишнинг асосий натижасини бе