Об изучении глагольной фразеологии в китайском и узбекском языках

Аннотация

As you know, there are different branches and directions in the world of translation. Friendly relations between the Uzbek and Chinese peoples serve to strengthen and expand literary ties. In modern Chinese and Uzbek linguistics, more and more attention is paid to the study of language, especially vocabulary, semantics, analogies and metaphors. The fact that research in world linguistics is carried out on a large scale in the historical- comparative, system-structural and anthropocentric directions makes it possible to study the development of the language and the changes taking place in it. In the field of comparative linguistics, a number of studies have been carried out in order to systematize the lexico- stylistic, phraseological and grammatical units of each national language through a comparative study of comparable languages in order to identify common features and differences for both. Each language has its own vocabulary. The fact that a word is expressed using lexical, phraseological and lexico-phraseological words, in turn, shows how long the language has a history. The correct and purposeful use of this wealth makes speech effective and expressive. Since ancient times, writers and philosophers have paid particular attention to the use of phraseological units to make them more effective and efficient. Phraseology is a holistic phrase that distinguishes a language from other ordinary words and has its own set of literary linguistic norms, as well as its own origin story. Phraseological compounds have been widely used in Uzbekistan since the first half of the last century. Created a number of articles, monographs, dissertations, glossaries, textbooks, teaching materials. Keywords and expressions: phraseology, phrase, 成语 Chéngyǔ, 谚语 yànyǔ, 歇 后 语 xiēhòuyǔ, 惯 用 语 guànyòng yǔ, 俗语 súyǔ.. Асосий қисм Ўзбек ва хитой халқлари орасидаги турли соҳалардаги ўзаро муносабатлар адабий алоқалар, илмий-тадқиқот соҳаларининг ҳам мустаҳкамланиши ва кенг кўламда ривожланишига хизмат қилмоқда. Хитой ва ўзбек тилларида жонли нутқда фаол қўлланиб келинаётган феъл фразеологизмлар тадқиқи тилларни ўрганиш ва уларнинг нозик жиҳатларга эга бўлган фразеологик қатламини илмий тадқиқ этишда муҳим назарий ва амалий аҳамият касб этмоқда. Фразеологизмларни ўрганилиш тарихи ҳақида сўз борганда, аввало шуни таъкидлаш жоизки, «фразеология» терминининг ясалишига асос бўлган «фраза» сўзи ХИХ асрда яшаган туркийшунос олим Козимбек Александр Касимович (1802-1870) томонидан қўлланилган. Олим рус тилида ёзилган бошқа тасвирий грамматикаларда бўлгани сингари ўз асарида «фраза»1 1 Наследие Мирзы Казем-бека: история и современность// Доклады и сообщения Международной научной конференции// (г. Казань, 20 – 21 ноября 2013 г.) [Naslediye Mirzы 70 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2021, № 3 терминини «жумла», «гап» маъносида қўллаган. Бироқ дунё тилшунослигида «фразеология» ва «фраза» терминлари тор маънода турғун сўз бирикмалари, яъни ибора маъносида қўлланилади. «Бирдан ортиқ мустақил лексема кўринишининг бирикувидан ташкил топиб, образли маъновий табиатга эга бўлган лисоний бирлик фразеологизм дейилади», – дея таъриф берилади «Ҳозирги ўзбек адабий тили» китобида. Мақсад ва вазифалар: Ҳозирги тиллараро алоқаларнинг интенсив глобаллашуви даврида нафақат битта тил элементларининг бошқа тилга кириб бориши, балки маданий қадриятларнинг алмашинуви ҳам тараққий топиб бормоқда. Бир тилнинг миллий ўзига хослигини бошқа лингвистик бирликларга қараганда ёрқинроқ акс эттирувчи фразеологик бирликларнинг бошқа тилга қиёслаб ўрганилиши ана шу нуқтаи назардан муҳим аҳамият касб этади. Методлар: Ушбу мақолада илмий тадқиқот яратишнинг тавсифий, қиёсий ва таҳлилий методларидан фойдаланилди. Натижа ва мулоҳаза: Ушбу тадқиқотда «фразеологик бирлик» термини лексик барқарорлик мавжуд бўлган ва номлаш бирликлари вазифасини бажарадиган феъл фразеологизмларга мурожаат қилинади. Шу билан бирга, фразеологик бирликларнинг асосий хусусияти сифатида, уларнинг мазмуний бирлиги кўриб чиқилиб, уларнинг ўзаро семантик боғлиқлиги сифатида ёки бир элементнинг иккинчисига бир томонлама боғлиқлиги сифатида ўрганишимиз мумкин. Фразеологик бирликнинг ички семантик алоқаси барқарор ибораларни лексикаллаштиришга олиб келади, яъни улар бир нечта маънога эга бўлади ёки сўзнинг эквивалентига айланади. Бошқа томондан, таркибий қисмларнинг семантик алоқаси фразеологик бирликларнинг расмий барқарорлигини ҳам ўз ичига олади. В.В. Виноградов семантик муносабатларни уч даражага ажратади, уларнинг ҳар бири ФБ компонентларининг турини белгилайди1: 1) ягона маънога эга, барқарор лексик бирликлар, фразеологик битишмалар; 2) фразеологик бирлик - сўз таркибий қисмларининг индивидуал маъноси сингиб кетадиган ва бошқа бир маъно акс эттирувчи бирлик. Ушбу фразеология тоифасига семантик бирлик ёки семантик яхлитлик хосдир. Буларнинг барчаси билан яхлитликнинг маъноси, иборанинг мажозий Kazem-beka: istoriya i sovremennost// Dokladы i soobщyeniya Mejdunarodnoy nauchnoy konferensii// (g.