Процесс секуляризации: история и интерпретация

Аннотация

In the modern world, the principles of secular society dominate, on the one hand, and on the other, the process of the initial revival of religious consciousness, one of the ancient sources of popular culture. That is why religion has become a social institution on the agenda of many issues related to the role and status of modern society. Issues such as secularism, which implies the free, independent and independent activity of 166 – SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2019, № 1 2 the spheres of public life. In this sense, this article is devoted to the analysis of this complex and controversial social process and its relevance. In the article, the term “secularization” occurs in terms of history and logic: the linguistic meaning of a word, its comparative and critical analysis of its definitions by various authors. At the same time, the objective and subjective factors behind the secularization process were uncovered. Specific examples of the sociocultural life of the West and the East are studied in detail and the content of the term "secularization" is defined. Particular attention is paid to the analysis of the views of modern philosophers on this issue, the analysis of theoretical views proposed by various academic schools. General and specific aspects of the description and approach are highlighted, the author’s own views on them are described and definitions of the concept of “secularization” are developed. Based on recent studies, general theoretical conclusions are given. As it is known, the secularization paradigms in the modern world are gradually changing. In this sense, secularization is not a feature of all societies. It should be noted that in the process of change, religious issues are at the center of public debate and, in some cases, at the center of controversy. However, secularization remains the core of the modern world, although religion is likely to occupy a huge space. Based on the above analysis, we can say that the processes of secularization are not based on a specific standard in different societies, and in each society there is a certain limit. Based on historical analysis, modern definition and description, secularization is a complex social process associated with the role of religion in society, and can be replaced by changing the order of religious traditions based on rational principles based on the principle of secularism. Keywords and expressions: secularization process, religious mythology, rational approach, moderate secularism, acute secularism, theocracy, totalitarian system, plura- listic approach, metaphysics, tolerance. Кириш. Секуляризация жараёни замонавий жамиятга хос хусусиятлардан бири ҳисобланади. Ҳозирда диннинг интеграторлик функциясида ўзгаришлар содир бўлмоқда, ҳаётни диний идрок этиш билан бирга рационал тафаккур орқали англаш қадриятга айланиб бормоқда. Турли ҳаётий муҳим масалалар ечимида илм-фан устувор аҳамият касб этмоқда. Диний ёндашув ва қарашлар ўзининг етакчилик мақомини баъзи ўринда қисман, баъзан тўлиқ бой бераётгани кузатилмоқда. Натижада “секуляризация” атамасининг мазмуни бу ҳодиса билан боғлиқ жараёнларга доир масалаларни нафақат илмий, балки фалсафий тадқиқ этиш объектив заруратга айланмоқда. Секуляризация диний вазият, диний институтлар, аҳоли диний дунёқара- шининг ўзгариши билан боғлиқ бўлган нотекис ва кўп векторли жараён бўлиб, жамиятда динлар ва динийликнинг аҳамиятини пасайишига олиб келди. Шу- нингдек, у бир турдаги жараён ҳам эмас, яъни унга турли омиллар таъсир кўрса- тади. Шу нуқтаи назардан, секуляризация феноменини минтақалар ва маданият- лар кесимида тадқиқ этиш эътиборга молик масалалардан бири саналади. Мақсад ва вазифа: Секуляризация атамасининг этимологияси, жараён юзага келишининг хронологик тарихи, ижтимоий фалсафий асослари, ра- ционализмга дахлдор ғояларнинг жамиятга таъсири, Ғарб ва Шарқ минта- 167 – SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2019, № 1 2 қаларида секуляризациянинг турли талқинларини ўрганиш, хусусан, жаҳон динлари ҳисобланган христианлик ва ислом таълимотида динийлик ва дунёвийлик масаласини таҳлил қилиш асосий мақсадимиздир. Айнан мана шу масалаларни ўрганишда Ғарб ва Шарқ тадқиқотчиларининг илмий изланишлари натижасида юзага келган маълумотлар асосида таҳлил қилиш, таъриф ва талқинлар асосида шахсий мулоҳаза ва хулосалар беришни ўз олдимизга вазифа қилиб қўйганмиз. Усуллар: Илмий мақолани ёзишда назарий-методологик, тарихий ва холислик, таҳлил ва тизимлаштириш тамойиллари, шунингдек, фалсафий- қиёсий, тизимли таҳлил каби усуллардан фойдаланилди. Натижалар ва мулоҳаза: “Секуляризация” атамаси замонавий фалсафа ва маданиятшуносликка оид адабиётларда тез-тез учраб туришига қарамай, унинг мазмуни етарли даражада очиб берилмаган. Фалсафа қомусий луға- тида мазкур атама қуйидагича таърифланади: “Секуляризация ‒ Уйғониш даврида Европада кенг тарқалган қараш бўлиб, ижтимоий ҳаётнинг барча соҳаларида, инсон онги ва фаолиятида дунёвийлик таъсирининг кучайиб бориш жараёнини ифода этад