Влияние японской культурной дипломатии на формирование имиджа государства

Аннотация

The paper describes impact of cultural diplomacy and the formation of a positive image of the country as an important factor in enhancing the status of the state in the international arena by the example of Japan`s foreign policy. Keywords and expressions: cultural diplomacy, public diplomacy, image of the country, culture of Japan, Ministry of Foreign Affairs of Japan, Embassy of Japan, cultural and intellec- tual communication, society for familiarization with the world culture (Kokusai bunka sinko kyokai), international student society (Kokusai gakyuu kai), UN, UNESCO. Маданий дипломатия, яъни хорижда ўз мамлакатининг сиёсати ва имижини тарғиб этиш, инсоннинг ташкилий фаолиятининг энг қадимий йўналишларидан бўлса-да, ушбу ибора XIX асрнинг сўнгги чорагида шаклланган. Халқаро муно- сабатларнинг бу йўналиши ҳозирги пайтда сиёсатшунослар томонидан кенг ўрганилмоқда. Хусусан, Жорж Вашингтон Университети профессори Харвей Б. Феугенбаум1, МГИМО профессори Е. М. Астаховлар2 маданий дипломатия бугунги кунда ривожланган мамлакатлар олиб бораётган ташқи сиёсатнинг муҳим, устувор йўналишига айланганлигини таъкидлайдилар. 1 Harwey B. Feugenbaum. Globalization and cultural diplomacy. Center for Arts and Culture, 2001. – Р. 36. 2 Астахов Е.М. Мировая практика культурной дипломатии// Диалог культур и партнёрство цивилизаций. VIII Международные Лихачёвские научные чтения. – СПб.: Изд-во СПБГУП, 2008. – С. 56. 134 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2017, № 3 Дарҳақиқат, ҳозирги даврда, аксарият давлатлар унга алоҳида эътибор қаратмоқдалар. Япония ҳам жаҳонда ўзининг маданий дипломатиясини фа- ол, мақсадли ва муваффақиятли амалга ошираётган давлатлар сирасига ки- ради. Японияда маданий дипломатия деганда, Ташқи ишлар вазирлигининг ахборот-тушунтирув ишларининг алоҳида йўналиши тушунилади. Ушбу йўналиш фаолияти хорижий давлат фуқароларининг Япония маданиятини тушунишга, унга нисбатан қизиқиш уйғотиш ва ишончини қозонишга, ўзи- нинг ташқи сиёсий йўли учун мўътадил халқаро муҳитни шакллантиришга, шунингдек, халқаро ҳамжамият кўз ўнгида давлатнинг ижобий қиёфасини яратишга йўналтирилган. Умумэътироф этилган замонавий амалиётга мувофиқ, ўз мамлакатининг ижобий имижини мустаҳкамлаш барча дипломатлар учун мажбурийдир. Кўп ҳолларда ривожланган мамлакатларнинг Ташқи ишлар вазирлиги тизи- мида маданий дипломатия учун масъул бўлган махсус бўлинмалар ташкил этилади. Япония ТИВ таркибида ушбу вазифа вазир котибияти таркибидаги Ижтимоий дипломатия департаментига ва унга қарашли хориждаги Япония элчихоналаридаги ахборот бўлинмаларига юклатилган. Япония ТИВ маданий дипломатиясининг қуйидаги йўналишлари мавжуд: 1. Халқаро маданий алоқалар: жамоат вакилларининг ўзаро ташрифла- ри, таълим ва спорт соҳасидаги алоқалар, маданият ва санъат соҳасидаги алоқалар, етакчи илмий мутахассислар ҳамда фан ва маданият арбоблари ўр- тасидаги алоқалар, японияшуносликнинг ривожланиши; Ўрта Шарқ мамла- катлари билан мулоқотларга, Осиё, АҚШ ва бошқа мамлакатлар билан ин- теллектуал алоқаларга, БМТ институтлари билан ҳамкорликка, икки томон- лама маданий ҳамкорликка, шунингдек, ЮНЕСКО орқали ўзаро алоқаларга алоҳида аҳамият берилади. 2. Жамоатчилик билан алоқалар: хорижда Япония маданиятига қизиқиш уйғотиш, уни тушунишни чуқурлаштиришга йўналтирилган махсус дастур- лар ишлаб чиқилган бўлиб, унинг доирасида йирик маданий тадбирлар ўтка- зилади; Японияда халқаро туризмни ривожлантириш билан боғлиқ фаолият, шунингдек, Япония ҳақидаги хорижий матбуот таҳлили амалга оширилади1. Маълумки, Япония XIX асрнинг ўрталарига келиб халқаро сиёсий май- донга чиқа бошлади. “Цивилизациялашган” дунёдаги илк муваффақиятга япон санъатининг Лондонда (1862 й.) ва Парижда (1867 й.) ўтказилган кўр- газмалари сабаб бўлди. 1934 йилда Японияда халқаро маданий алоқалар Жа- мияти ташкил этилди2. Натижада Европада ва Америкада “мафтункор Япо- ния” ҳақидаги ривоят шаклланди. Шу вақтгача Японияга анъанага кўра дунёнинг чекка ўлкаси сифатида қараб келинган бўлса, эндиликда уни тўла англанмаган, лекин жуда ҳиссиётларга тўлган ҳолда бошқа Шарқ мамлакат- лари қаторида алоҳида ўринга қўйила бошланди. 1 Премьер-министр Японии и Кабинет Министров. http://www.kantei.go.jp/foreign/index-e.html. 2 Япония: страна и люди. Kadansha International. – Tokyo–New-York–London, 2005. – С. 14. 135 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2017, № 3 Япония кейинчалик ҳам ўзининг муваффақиятини янги усуллар восита- сида, жумладан, Европада анъанавий япон санъатини (шу жумладан, миллий курашни) тарғиб қилиш орқали ҳамда ТИВнинг тадқиқот департаменти то- монидан амалга оширилаётган “Маданий ва интеллектуал алоқа” ёрдамида мустаҳкамлади. Кейинчалик ташкил топган Жаҳон маданияти билан таниш- тириш жамияти (Кокусай бунка синко кёкай) ва Халқаро талабалар жамияти (Кокусай гакую кай) хорижда япон маданияти ва япон тилининг ўргани- лишини қўллаб-қувватладилар. Шунингдек, маданият соҳасида эришилган ютуқларни ва “япон руҳини” кенг ёйишда Япония ТИВ ўша вақтларданоқ миллий маданият билимдонларининг