Проблемы кадрового обеспечения национальной дипломатии

Аннотация

The article provides a highly detalized examination of the field of human resource provision and the tasks in this area. In particular, after Uzbekistan gained its 123 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2017, № 3 independence, it became evident that specialists with unique specialties are needed, and from the very first days of independence, the system of higher education along with the public education system itself was reformed. In the early 1990s, the Ministry of Higher and Secondary Specialized Education of the Republic of Uzbekistan developed the “Higher Education Reform” program. The article focused on Soviet practice in this area in order to explain an acute need for diplomatic personnel in the 1990s. In particular, it is noted that despite the fact that the the Ministry of Foreign Affairs in Uzbekistan was established by the corresponding law of the Soviet Union on providing Soviet republics with powers in the field of foreign relations in 1944, it had very limited responsibilities, and often these ministries have fulfilled protocol tasks. As a result, there was a unilateral approach to diplomacy, and the number of employees in the MFA was low. Keywords and expressions: National Diplomacy, UWED, TSIOS, UzSWLU, ASG, ISRS, MGIMO. Дипломатик фаолиятни кадрлар билан таъминлаш Ўзбекистоннинг хал- қаро муносабатлар субъекти сифатида шаклланиши ва ривожланиши, дунё давлатлари ва жаҳон ҳамжамияти билан дипломатик муносабатларни ривож- лантиришида асосий шарт ва омил бўлди. Ўзбекистон мустақилликни қўлга киритганидан кейин, собиқ Иттифоқнинг деярли барча республикаларида бўлгани каби, дипломатик ва консуллик алоқаларини йўлга қўйиш, ривож- лантириш, мамлакатнинг миллий манфаатларини хорижда ҳимоя қилиш тажрибаси ва лаёқатига эга ноёб касб эгалари бўлмиш дипломат мутахассис- ларга эҳтиёжи яққол сезилиб қолган эди. Ўзбекистон Республикаси учун мустақил ташқи сиёсат юритиш давлат фаолиятининг янги ва амалда қўл- ланилмаган йўналишларидан бири эди. Яккаҳокимлик тизими шароитида Ўзбекистон халқаро майдонга тўғридан-тўғри ва очиқ чиқиш имкониятидан маҳрум бўлиб, ўзининг ташқи сиёсий давлат идораларига, етарли дипломат- ларига ва ташқи иқтисодий фаолият соҳасидаги мутахассисларига, шундай кадрлар тайёрлайдиган биронта ҳам институтига эга эмас эди1. 1990 йилларда дипломат кадрларга бўлган эҳтиёжнинг ўта юқори бўл- ганлигини изоҳлаш учун бу соҳадаги совет даври амалиётига алоҳида тўхта- либ ўтиш зарур. Хусусан, Ўзбекистон Ташқи ишлар вазирлиги СССРнинг ташқи алоқалар соҳасида иттифоқчи республикаларга ваколатлар бериш тўғ- рисида 1944 йилда қабул қилинган тегишли қонуни билан таъсис этилганига қарамай, унга ниҳоятда чекланган ваколатлар берилган, кўпинча у протокол хизмати вазифаларинигина бажарар эди. Бу ҳолат ташқи алоқаларга доир идоранинг штат бирлигида яққол ифодасини топган. Масалан, 1944 йилда Ўзбекистон ССРда ташкил этилган Ташқи ишлар халқ комиссарлиги штати 50 кишидан иборат қилиб белгиланган бўлса-да, кетма-кет штат қисқарти- ришлари натижасида 1954 йилга келиб 3 та дипломат-ходим, дипкурьер, катта бухгалтер, фаррош ва қоровулдан иборат 8 кишилик кичкинагина идо- 1 Каримов И. А. Ўзбекистон: миллий истиқлол, иқтисод, сиёсат, мафкура. Т. 1. – Т.: Ўзбекистон, 1996. 51-б. 124 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2017, № 3 рага айланиб қолган эди1. Қисқартиришга учраган дипломатлар ё касбини ўзгартиришга, ё бошқа ташкилотларга ишга ўтишга мажбур бўлган. Дипло- мат кадрлар масаласида бир ёқлама ёндашув шакллангани натижасида рес- публикамизда дипломатлик фаолияти билан шуғулланадиган ходимлар сони жуда секин кўпайган. Масалан, 1978 йил 1 январь ҳолатига кўра, ходимлар- нинг штат бирлиги 18 нафарни ташкил этган бўлса2, мустақиллик арафасига келиб уларнинг сони атиги 27 нафарга етган3. Мустақилликка эришилганидан сўнг Ўзбекистонда дипломатик фаолият билан шуғулланадиган мутахассислар тайёрлашга давлат даражасида алоҳи- да эътибор қаратила бошланди. Бунинг ўзига хос сабаблари бўлган: бирин- чидан, мамлакатимиз шу вақтга қадар собиқ Иттифоқ таркибида бўлганлиги боис ташқи сиёсатини мустақил белгилай олмаган эди; иккинчидан, респуб- ликамиз мустақил ташқи сиёсатга эга бўлмагани учун дипломат кадрлар етиштириш имкони ҳам йўқ эди; учинчидан, мустақиллик йилларида мамла- катнинг жаҳон ҳамжамиятига интеграциясини чуқурлаштириш, халқаро майдондаги нуфузини кўтариш учун замонавий дипломат кадрларга эҳтиёж тобора ортиб борарди. Айниқса, замонавий талабларга жавоб берадиган про- фессионал дипломат кадрлар тайёрлаш Ўзбекистонда дипломатик фаолият- ни такомиллаштиришнинг устувор йўналишига айланди. Шу боис, профессионал дипломат кадрлар тайёрлаш, уларда ватанпар- варлик туйғуларини шакллантириш ва мустаҳкамлаш, уларнинг хизматини муносиб баҳолаш, меҳнатини рағбатлантириш масалаларига Ўзбекистонда мустақилликнинг илк йилларидан жиддий эътибор қаратилди. Соҳа тари- хида илк бор 1992 йил 3 июлда «Ўзбекистон Республикасининг дипломатия ходимлари учун дипломатия даража ва мартабалари белгилаш тўғрисида