Воссоздание национальности в романах Шарофа Рашидова в переводе (на примере романа «Победители»)

Аннотация

This article studies the problems of re-creation national originality in litre- rary translation of outstanding state figure and well-known Uzbek writer Sharaf Rashi- dov in example of novel “G‘oliblar” (Winners). The article gives exact examples con- cerning to national specific words, and others lexical units, which is represents national specifics feauters of the novel. And there comes discourse about role and function of translation of national specific words. Keywords and expressions: national specific words, national originality, national specifity, stylistic function, titles and pseudonyms, geographical specific words, toponimy, ethnographic and domestic specific words. Тан олиш керак, хайрли иш қилиш учун одамзодга ҳар доим бир туртки, бир рағбат керак бўлар экан. Инсон, ёшидан қатъи назар, ҳар доим ана шундай ундов, туртки, рағбатни кутиб яшар экан. Юртбошимизнинг “Атоқли давлат арбоби ва ёзувчи Шароф Рашидов таваллудининг 100 йиллигини нишонлаш тўғрисида” 2017 йил 27 мартда қабул қилган Қароридан сўнг кўпчилик қатори, Ш. Рашидов ҳақида мўъжаз бир нарса ёзиш истаги пайдо бўлди. Мазкур қарор- 115 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2017, № 3 да 2017 йилда “Республикамизни жуда мураккаб ва оғир йилларда бошқариб, юртимиз тараққиёти йўлида фидокорона хизмат қилган, ижтимоий ва ижодий фаолияти билан миллий адабиётимиз ҳамда маданиятимиз ривожига ҳисса қўшган атоқли давлат арбоби, таниқли ёзувчи Шароф Рашидовнинг ёрқин хо- тирасини улуғлаш ҳамда таваллудининг 100 йиллигини муносиб нишонлаш”1 чора-тадбирлари белгилаб қўйилган. Бугунги кунда ушбу қарор доирасида мамлакатимиз миқёсида қатор тадбирлар амалга оширилмоқда. Бу борада илм аҳлининг қиладиган ишлари маълум: адиб ва давлат арбоби ёзган асарлар ус- тида тадқиқотларни янада чуқурлаштириш, асарларининг таржималари устида илмий ишлар олиб бориш ва ҳ.к. Мазкур йўналишда амалга оширилган ишлар- дан бири Ш. Эргашевнинг “Эрк истар кўнгил” 2 номли китоби бўлса, яна бири СамДУ профессори Ҳ. Умуровнинг СамДЧТИда бўлиб ўтган “Китобхонлик маданияти ва бадиий таржима маҳорати” мавзули Республика илмий-амалий конференцияси материалларида нашр этилган “Кашмир қўшиғи” ва унинг тар- жимаси Ғайбулло ас-Салом талқинида”3 мақоласидир. Чунончи, Шуҳрат Эргашев ўз китобида шундай ёзади: “Ўзбекистон тари- хининг Шароф Рашидов раҳбарлик қилган босқичи халқимиз орасида катта қизиқиш уйғотувчи ва айни пайтда, ўта зиддиятли даврлардан бири. Халқ ора- сида бу даврга нисбатан муносабат ўта мураккаб, ёрқин ва оғир таассуротларга бой. Шу боис Ш.Рашидов даврини ўрганиш, унга кўпчиликни қаноатлантира- диган, объектив баҳо бериш жуда мураккаб иш ва ҳали тарихчилар, сиёсатшу- нослар, адабиётчи олимлардан кўп меҳнат талаб қилади”4. Профессор Ҳ. Уму- ров ўз мақоласида Ғайбулло ас-Саломнинг Ш.Рашидов ҳақидаги қуйидаги сўз- ларини келтиради: “Мен Шароф Рашидов сиймосида икки Рашидовни била- ман. Бири – нафақат республика ёки собиқ кўп миллатли мамлакат, балки дунё миқёсида танилган атоқли давлат ва жамоа арбоби. Иккинчиси – ёзувчи. Бири – зукко сиёсатдон, иккинчиси – инсонпарвар адиб”5. Юқоридаги фикр ва далиллар таъсирида ёзилган мақоламизда Ш. Раши- дов романлари таржимасида миллийликнинг қайта яратилиши масаласи атоқли адибнинг “Ғолиблар”6 романи ва унинг русча таржимаси7 (рус тар- жимонлари А. Удалов ва Ю. Карасев томонидан амалга оширилган) мисоли- 1 Ўзбекистон Республикаси Президентининг Қарори. Атоқли давлат арбоби ва ёзувчи Шароф Рашидов таваллудининг 100 йиллигини нишонлаш тўғрисида // “Халқ сўзи”, 2017 йил 28 март. 2 Эргашев Шухрат. Эрк истар кўнгил. – Т.: Ўзбекистон, 2017. 200-б. 3 Умуров Ҳ. “Кашмир қўшиғи” ва унинг таржимаси Ғайбулло ас-Салом талқинида. Мақола. “Китобхонлик маданияти ва бадиий таржима маҳорати” республика илмий-амалий конфе- ренцияси материаллари. – Самарқанд, 2017 йил 2-июн. 15–18-бетлар. 4 Эргашев Шухрат. Эрк истар кўнгил. – Т.: Ўзбекистон, 2017. 200-б. 5 Умуров Ҳ. “Кашмир қўшиғи” ва унинг таржимаси Ғайбулло ас-Салом талқинида. Мақола. “Китобхонлик маданияти ва бадиий таржима маҳорати” республика илмий-амалий конфе- ренцияси материаллари. – Самарқанд, 2017 йил 2 июнь. 17-б. 6 Рашидов Ш. Асарлар. Беш жилдлик. 1-жилд. Ғолиблар. – Т.: Ғафур Ғулом номидаги Адабиёт ва санъат нашриёти, 1981. 328-б. 7 Рашидов Шараф. Победители. Авторизованный перевод с узбекского А.Удалова и Ю.Карасева. – М., 1974. – С. 351. 116 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2017, № 3 да имкон доирасида кўриб чиқилди. Мавзу кенг бўлганлиги боис, роман тар- жимасида хос сўзларнинг берилиши масаласигина олиндики, бу режалаш- тирган тадқиқот ишимизнинг дебочаси бўлса, ажаб эмас. Фанда кўпинча “миллий хос сўзлар” деб номланган реалиялар асар тили- нинг ажралмас қисми бўлиб, улар ёрдамида муаллиф қаҳрамон образини яра- тади, халқнинг миллий хусусиятини турли бадиий воситалар ёрдамида акс эттиради. Бундай сўзлар “бадиий асарнинг миллий колоритини ифода этади, турли услубий вазифаларни бажаради, ҳодиса ва предметларнинг хусусиятини ҳаққоний, тўғри тасвирлашга ёрдам бер