Медицина и инновацииМ Сабиров, О Скосырева +12021
Восток и Запад: общность в бытии
РУЗМАТОВА ГУЛНОЗ
Востоковедения · 2015
Аннотация
The article examines the similarities and differences of views with the views of Heidegger's outstanding thinkers of the East. Moreover, in this context, it will appear brighter and specificity of Heidegger's perception of Eastern thought in general, within the framework of individual national philosophical culture in particular. As part of our thematic and bibliographic review of modern foreign philosophical literature on the problem of Heidegger and Eastern philosophy in the context of comparison and dialogue in order to find ways to implement the complementarity of philosophical cultures of East and West. Heidegger is an indispensable participant to any mental dialogue and comparisons with a certain Eastern thinkers of the past and the present, or the object of conceptual perception of his work in some contemporary Eastern philosophy. Keywords and expressions: existential, person, personality, personalization, time, being, being for us, being for itself, Dasein. 150 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 4 Жаҳонда донгдор олимлар, мутафаккирлар ва адиблар бисёр. Улар ярат- ган ва қолдирган маданий-маънавий ёдгорликлар ҳам, албатта, бир-биридан фарқ қилади. Бироқ шундай алломалар борки, улар йўлчи юлдуз мисоли бошқаларнинг ҳам маълум бир йўналишдан кетишларига туртки беради, сабабчи бўлади. Ана шундай забардаст алломалардан бири – немис экзис- тенциал фалсафасининг ёрқин намояндаси Мартин Хайдеггер. Яна бири эса Шарқда, қолаверса, мусулмон оламида экзистенциал фалсафанинг ёйили- шига катта ҳисса қўшган Муҳаммад Азиз Лаҳбабийдир. ХХ асрнинг бу икки мутафаккир қарашларини солиштириш учун муайян асослар мавжуд. Улар шундан иборатки, М. А. Лаҳбабий ўзининг қатор асарларида, хусусан, “Борлиқдан шахсият томон. Персонализм очерки” (1954) номли асарида борлиқ ва вақтнинг хайдеггерча концепциясига мурожаат қилади. У қиёсий таҳлилни онтологик, мантиқий-гносеологик, эстетик, ахлоқий ва ижтимоий-фалсафий нуқтаи назарларни қамраб олувчи кенг муаммоли маконда олиб боради. Албатта, Лаҳбабий фақат Хайдеггер- нинг ўзи билангина чекланиб қолмайди, ўз таҳлили доирасига қатор Ғарб мутафаккирларини (Э. Мунье, А. Бергсон, Э. Гуссерль, Ж. П. Сартр ва б.) ҳам киритади. Бу икки мутафаккирнинг интеллектуал биографиясида ўх- шашликлар бор. Хайдеггер (1929–1930) ижодида “бурилиш” бўлгани каби, Лаҳбабий таълимоти “реалистик” персонализмдан (1954) “ мусулмонча” персонализмга (1964) ўзгарган. Лаҳбабий ўз матнларида Хайдеггернинг “Борлиқ ва вақт” номли асарига бевосита мурожаат қилмайди. Хайдеггер фалсафаси ҳақидаги асосий маълу- мотларни у Э. Мунье “Персонализм” асаридан (Муньенинг бу асарида Хайдеггернинг борлиқ, шахс, ўзлик, ҳозирлик, “man” ва шу каби баъзи қарашларига баҳо берилади)1 олган, шунингдек, Сартрнинг “Борлиқ ва ҳеч нима”2 асаридан олган. Биз бу файласуфларни шунинг учун ҳам эслатиб ўтдикки, Лаҳбабий уларга ўзининг реалистик персонализм концепциясини баён қилаётганда ҳам, бошқа бир қатор концептуал ишланмаларни қайд қилаётганда ҳам тез-тез мурожаат қилади. Шу ўринда М. А. Лаҳбабийнинг интеллектуал биографиясидан баъзи бир ўринларини ёритиб ўтиш мақсадга мувофиқ. Муҳаммад Азиз Лаҳбабий – таниқли шоир, ёзувчи, филолог, файласуф, жамоат арбоби, қатор йирик асарлар муаллифи. Унда етакчи мавзу персонализм ҳисобланади, бу ҳақда Лаҳбабий нафақат “Шахсдан борлиқ томон. Реалистик персонализм очерки”, “Мусулмон персонализми” каби асарларида, балки “Эркинликми ёки озод бўлишми? (Бергсон эркинлигига асосланиш)” (1956), “Ёпиқликдан очиқлик томон” (1971) ва бошқа қатор асарларида ҳам муҳокама юритади. Бу мавзу унинг “Зулматдан нур томон” (1959), “Умид қўшиқлари” (1952), “Овозим ўзини ахтаради” (1974) номли поэмаларида ҳам асосий ғоя ҳисобланади. 1 Мунье Э. Манифест персонализма. – М.: Мысль, 1999. – С. 447, 483, 487, 494–495. 2 Сартр Ж. П. Бытие и ничто. – М.: Мысль, 2000. – С. 268–274. 151 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 4 Лаҳбабийнинг “Борлиқдан шахсият томон. Реалистик персонализм очерки” номли асосий фалсафий асари уч қисмдан таркиб топган. Мазкур асарнинг барча қисмларида Хайдеггер билан мувофиқликни кузатиш мумкин. “Борлиқ ва шахс”га бағишланган биринчи қисм икки бобдан иборат: 1) Борлиқ; 2) Шахс; уларнинг ҳар бири шартли равишда бўлина- диган белгиланган параграфлардан ташкил топган. “Шахсият ўлчамлари” мавзусига бағишланган иккинчи қисм ҳам икки бобдан иборат: 1) Замон. Сатҳ. Трансценденция (илоҳийлик); 2) Мендан бошқага томон. Қолаверса, боблар ичида ҳам учтадан тўрттагача шартли равишда бўлинадиган пара- графлар мавжуд. Учинчи қисм ўз ичига учта бобни қамраб олади: 1) Қадрият; 2) Халос бўлиш; 3) Ўзлаштириш. Тадқиқот сўнг сўз билан якунланади. Бундай қисм ва бобларга бўлиниш Лаҳбабийга китоб муқад- димасида ифодаланган асосий ғояларни асослашга имкон беради. Бу реалистик персонализмнинг ўзига хосликларини кўрсатади. Мутафаккир ўтмишдошлари (Ш. Ренувье, Э. Мунье, Ж. Лакруа) таълимоти таҳлилини амалга ошириб, умуман персонализмнинг категориал аппаратини бойитади, ва ниҳоят, ўз реалис
Доказательный фрагмент
«The article examines the similarities and differences of views with the views of Heidegger's outstanding thinkers of the East.»
Образец извлечения
Демо-превьюThe article examines the similarities and differences of views with the views of Heidegger's outstanding thinkers of the East. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- and expressions: existential, person, personality, personalization, time, экзистенция, биз учун борлиқ, шахслашиш, бытие для нас, персона, вақт, Dasein, персонализация, время, being for itself, борлиқ, being, ўзи учун борлиқ, бытие для себя, existential, шахс, дасийн, личность, бытие, being for us
Смежные источники
Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
ЖУРНАЛ ПРАВОВЫХ ИССЛЕДОВАНИЙСуванов Сардор Бахадирович2026