Терминология – это вопрос изучения научного наследия ученых

Аннотация

Мақола ўрта асрларда яшаб ижод этган термизлик олимларнинг илм- фаннинг турли йўналишларида қолдирган илмий мероси ва бу мероснинг ўрганилиши маса- ласига бағишланган. Бу минтақадан етишиб чиққан олимлар гуманитар, шу жумладан, ислом илмлари билан бир қаторда, аниқ фанлар соҳасида ҳам самарали меҳнат қилиб, ўнлаб асарлар ёзганлар. Бу асарлар қўлёзмалари нусхалари жаҳоннинг турли мамлакатлари қўлёзмалар хазиналарида сақланади. Бу асарларни имкон даражасида аниқлаб, уларни ўрганиш ва нашр қилиб, халқимизга етказиш муҳим вазифа ҳисобланади. Таянч сўз ва иборалар: Мерос, қўлёзма, нусха, Мовароуннаҳр, фиҳрист, хазина, Термиз, аллома, ислом илмлари, гуманитар соҳа, аниқ фанлар, адабиёт, фалакиёт, ҳандаса. 1 Президент Ислом Каримовнинг «Ўрта асрлар Шарқ алломалари ва мутафаккирларининг тарихий мероси, унинг замонавий цивилизация ривожидаги роли ва аҳамияти” мавзусидаги халқаро конференциянинг очилиш маросимидаги нутқи. “Халқ сўзи”, 2014 йил 16 май. 114 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 2-3 Аннотация. Статья посвящена вопросу изучения научного наследия ученых – выходцев из Термеза. Ученые региона трудились в различных направлениях точных и гуманитарных наук. Они оставили достаточно большое научное наследие. В статье указываются объек- тивные и субъективные трудности, связанные с изучением этого научного наследия и предлагаются пути их решения. Опорные слова и выраженя: наследие, рукопись, копия, Маверауннахр, каталог, сокро- вищница, Термез, деятель, исламские науки, гуманитарная сфера, точные науки, лите- ратура, астрономия, хранилище. Summary. The article is dedicated to the subject of the study of the scientific heritage of scholars from Termez. It is known that Termez from the Middle Ages was accepted as one of the scientific centres of Mawarannahr and Khorasan. The scholars of the region worked in different directions of the fileds of sciences such as natural sciences and humanitarian sciences. As a result, they have left a great scientific heritage. In this article the authir tries to indicate objective and subjective difficulties, connected with the studyof this scientific heritage and he gives his own suggestions on how to solve them. Keywords and expressions: The heritage, manuscript, the Middle Ages, Mawarannahr, cata- logue, scientific centres, Termez, Islamic science, natural sciences, Literature, Astronomy, funds. Мамлакатимизда иқтисодий, ижтимоий, сиёсий, маънавий соҳаларда амалга оширилаётган туб ўзгаришлар, ютуқ ва муваффақиятлар мутлақо ҳақли равишда мустақиллик йиллари билан боғланади. Айниқса, маънавият соҳасида амалга оширилаётган ишлар мисолида буни янада яққол кўриш мумкин. Ўрта асрларда яшаб ижод этган аждодларимиз илмий даҳоси инсо- ният тараққиётининг минглаб йилларга истиқболини белгилаб берган олам- шумул тарихий аҳамиятини ҳаётнинг ўзи тасдиқлаб берди. Буюк аллома- ларимиз қолдириб кетган бебаҳо илмий мероснинг аксарият қисми мамла- катимиз ўз мустақиллигини қўлга киритмагунича минглаб қўлёзмалар қати- да қолиб келгани ҳам айни ҳақиқат. Энг ачинарлиси, бу бебаҳо бойликдан Ғарб мамлакатлари аллақачон ўрганиб, баҳраманд бўла бошлаганда ҳам, биз бу неъматдан бебаҳра қолиб келдик. Мустақилликнинг дастлабки йиллари- даноқ аждодларимизнинг илмий меросини рўёбга чиқаришга бўлган ҳара- катлар бошлаб юборилди. Бу, айниқса, мустақилликдан олдинга даврларда мутлақо тақиқланган соҳа бўлган ислом илмлари мисолида равшан намоён бўлади. Ўтган йигирма йилдан ортиқ вақт давомида аждодларимизнинг бу соҳадаги илмий меросини тадқиқ қилиш ва халқимизга етказиш бўйича самарали меҳнат қилинди. Бу борада бошқа мутахассислар қатори шарқ- шунос манбашунос олимларнинг меҳнатлари алоҳида ўрин тутади. Ўтган 2014 йили Самарқандда бўлиб ўтган “Ўрта асрлар Шарқ алло- малари ва мутафаккирларининг тарихий мероси, унинг замонавий цивили- зация ривожидаги роли ва аҳамияти” мавзуидаги халқаро конференцияда мамлакатимиз Президенти бу соҳа мутахассисларининг заҳматли ишларига эътибор қаратиб “Бизнинг халқимизда “Илм билан шуғулланиш — игна билан қудуқ қазиш билан баробар” деган мақол бор. Ана шу игна билан қудуқ 115 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 2-3 қазиётганлар бор бўлсин!”1 деган сўзлари шарқшунос, тарихчи олимлар меҳнатига берилган юксак баҳо бўлди. Албатта, назаримизда, бу сўзлардан шу соҳада меҳнат қилувчи ҳар бир мутахассиснинг кўкси тоғдек кўтарилиб, бир ғайратига минг ғайрат қўшилди. Мамлакатимиз раҳбари мазкур маъру- зада билдирган юксак баҳо билан бир қаторда, шарқшунос, тарихчи олимлар олдида турган вазифаларни ҳам белгилаб бердилар. “Бугун ҳеч бир муболағасиз айтиш мумкин ва буни мен алоҳида қайд этмоқчиман, ўрта асрлар Шарқ даҳоларининг буюк кашфиётларидан иборат илмий мероснинг чуқур қатлам- лари ҳали тўлиқ ўрганилмаган ва ўз тадқиқотчиларини кутмоқда”2. Дарҳақи- қат, мамлакатимиздаги мавжуд қўлёзмалар хазиналарида илм-фаннинг турли соҳаларига оид ўн минглаб жилд қўлёзма асарлар сақланмоқда. Дунёда энг бой қўлёзма хазиналаридан бири ҳисобланмиш Тошкент давла