Этапы развития и особенности малого (инновационного) и среднего бизнеса в Китае

Аннотация

Мазкур мақолада Хитойда кичик (инновацион)ва ўрта бизнеснинг шаклланиш ва ривожланиш босқичлари ҳамда уларнинг ўзига хос хусусиятларига бағишланган бўлиб, унда айнан ушбу шаклдаги корхона ва фирмалардаги замонавий талабларга жавоб берувчи инно- вацион йўналишларни ривожлантириш фаолиятлари таҳлил этилгандир. Таянч сўз ва иборалар: кичик ва ўрта бизнес, инновация, ноу-хау, илмий изланиш ва тажриба конструкторлик ишлари (ИИТКИ), инновацион дастурлар. Аннотация. Данноя статья посвящена вопросам формирования и развития иннова- ционного малого и среднего бизнеса в Китае. В ней приведен анализ деятельности пред- приятий и фирм определенного типа, связанная с развитием инновационных направлений, отвечающих современным требованиям. Опорные слова и выражения: Инновация, малый и средний бизнес, нау-хау, научно- исследовательская и опытно-конструкторская работа (НИОКР), инновационные программы. 1 Zhongguo gudai jingji jianshi 《中国古代经济简史》， Danda xuezhu 旦大学著，Shanghai renmin chuban she 上海人民出版社，页.382 2王季勒。 中国古代民间建筑。北京，1989年。 55 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 1 Summary. This article is devoted to the formation and development of innovative small and medium-sized businesses in China. It is also analyzed the companies and firms of a certain type associated with the activities in the development of innovative directions that could be met modern requirements. Keywords and expressions: Innovation, small and medium businesses (SMB), know-how, scientific research and development (R&D), innovation programs. 1986 йилнинг март ойида Хитой ҳукумати томонидан фан ва техникани ривожлантириш Давлат "863 Дастури" қабул қилинди. Ушбу дастурда фанга оид соҳаларни ривожлантиришда устун бўлган йўналишлар этиб қуйида- гилар белгиланди: – микроэлектроника ва информатика; – аэрокосмик; – ген инженерияси ва биотехнология; – янги, энергия тежовчи технологиялар; – атроф-муҳитни муҳофаза қилиш мақсадида хавфсизлик техника ва ускуналари; – тиббий ускуналар. Қишлоқ иқтисодиётини ривожлантириш учун, илмий-техника ютуқ- ларини қўллаш асосида, худди шу йилдан “Учқун” Давлат дастурини амалга ошириш бошланди. Сўнгра, 1988 йилда “Машъал” номли асосий, ҳал қилув- чи дастур ишлаб чиқаришга, имкон қадар тезроқ мамлакатдаги илғор ишланмаларни олиб киришга йўналтирилди. Ушбу дастур доирасида юқори технологик товарлар ишлаб чиқаришни ривожлантиришга туртки бўлувчи инновацион ишланмаларни коммерциализация қилишда ташкилотларга кўмак берилди. Кичик ва ўрта бизнес (КЎБ) секторида инновацион фао- лиятни янада жонлантириш мақсадида, 1987 йилда Хитой илмий-техник ташкилотларнинг инкубаторларини ярата бошлади. Мақсад эса, юқори технологик КЎБни яратиш орқали инновацион лойиҳаларни излаш, қўллаб- қувватлаш ва амалда татбиқ этишдир. Хитойнинг илмий-техник тараққиётидаги кейинги босқич – 1988 йилда мамлакатнинг йирик технологик паркларидан бўлган янги ва юқори техно- логияларга асосланган Пекин тажриба зонасининг яратилиши бўлди. Унинг 100 кв.км ҳудудида ўнлаб ўқув даргоҳлари, 130 та илмий-тадқиқот институт ва лобараториялари фаолият кўрсатади. Бу ерга 1000 дан ортиқ мутахассислар жалб этилган. Кенглиги жиҳатидан Хитойнинг 2-технопарки – “Нанху” Шанян шаҳрида жойлашган бўлиб, у 22 км кв. майдонни эгаллайди. У ерда 12 та олий ўқув юртлари, 30 та илмий-тадқиқот институтлари, 220 та юқори технологик ташкилот ва муассасалар, шунингдек, 7 млрд. АҚШ долларида хориж капитали иштирокидаги 30 та компаниялар фаолият кўрсатади1. 1990 йилда, биринчи навбатда, илмий-техник ютуқларни жалб этиш бўйича давлат режаси амал қила бошлади. Ушбу режанинг молиялаштириш 1 Карлусов В. В. Частное предпринимательство в Китае. – М.: Изд. фирма «Восточная Литература» РАН, 2005. – С. 384. 56 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 1 манбаи сифатида асосан давлат кредитлари, капитал инвестициялар, ташки- лотлар ва муассасаларнинг хусусий маблағлари, жамоатчилик жамғар- малари, соҳа маблағлари хизмат қилади. Бу эса, ўз навбатида, сезиларли даражада амалдаги ва яратилаётган технопаркларда инновацион тадбиркор- ликнинг ривожига туртки бўлди. Эндиликда, Хитойда технопарклар марка- зий шаҳар ва шимоли-шарқий провинцияларни ҳисобга олган ҳолда, бутун мамлакат бўйлаб амал қилмоқда ва уларда тадқиқот ҳамда ишлаб чиқаришга жорий этиш фаолияти билан банд бўлган 16,5 мингга яқин корхоналар фаолият кўрсатмоқда. Аслида технопарклар ҳудудий ва ташкилий жиҳатдан махсус иқтисодий ҳудудлар билан кесишади. Бу эса технопаркларга хориж компаниялари билан анча самарали ҳамкорлик олиб боришга ва дунё миқё- сида илмий-техник айирбошлашда иштирок этиш имконини беради. Давлат- нинг ҳомийлиги натижасида 1990 йилданоқ Хитойда “Юқори технологиялар ҳудуди” номи остида технопарклар яратила бошланди. Хитой Фан ва тех- ника вазирлиги 120 та турли даражадаги юқори ва янги технологиялар ўз- лаштирилганлиги тўғрисида хабар беради. Шулардан 53 таси давлат аҳа- миятига молик ҳисобланади. Марказий ҳукумат томонидан жорий этилган имтиёзли шартлардан ташқари, ҳудуд ишларини бошқариш бўйича маҳал-