Китаеведение в Республике Узбекистан

Аннотация

Мазкур илмий мақолада хитойшунослик соҳаси, соҳа объекти, ривожланиш истиқболлари масалалари кўтарилган бўлиб, ўқитиш соҳасида замонавий технологияларнинг ўрни ва аҳамияти, хитойшунослик соҳасининг модернизацияси, хитойшунослик факультети- нинг трансформацияси масалалари ёритилган. Таянч сўз ва иборалар: хитойшунослик, концептуал ёндашув, информацион – коммуни- катив технологиялар, трансформация, модернизация. Аннотация. В представленной статье рассматривается вопрос стратегического развития в области китаеведения в Узбекистане, новые горизонты китаеведческой науки на этапе модернизации, информационно-коммуникационного развития и дальнейшей трансформации факультета китаеведения. Опорные слова и выражения: китаеведение, концептуальный анализ, информационно- коммуникативные технологии, трансформация, модернизация. Summary. This article deals with the issues of the development perspectives in the field of Chinese studies in Uzbekistan, new horizons of Sinology, its modernization and the role of information and communication technologies (IT) for teaching subjects of Chinese studies, and the paper also covers the mattersof the transformation of the Faculty of Chinese Studies at TSIOS. Keywords and expressions: Sinology (Chinese studies), conceptual approaches, information- communication technologies (IT), transformation, modernization. Юқори малакали хитойшунос мутахассисларни тайёрлаш мақсадида Ўзбекистон Республикаси Президенти И.Каримовнинг 2014 йил 3 сентябр- даги ПП-2228-сонли қарорига биноан Тошкент давлат шарқшунослик институтида хитойшунослик факультети ташкил этилди1. Қарор хитойшунослик фанининг келажакдаги ривожланиш босқичида янги уфқларини очиб бериб, ўзаро манфаатларга эга ўзбек-хитой алоқа- ларининг янада мустаҳкамланишига хизмат қилади. 1. Хитойшунослик Ўзбекистонда: ретроспектива (ўтмишга нигоҳ) 1.1. Ўзбекистонда, бошқа мамлакатлар каби узоқ йиллар давомида 中国学- хитойшунослик филология ёки тарих фанининг қисми ҳисобланар эди. Маълумки, 1918 йилда Тошкентда Туркистон шарқ институти таъсис эти- либ, кейинчалик 1923 йилда Ўрта Осиё давлат университетига айлантирил- ган эди. 1926 йилда мазкур университет таркибида шарқ факультети ташкил қилиниб, шарқшунос-тадқиқотчилар, шу жумладан, Хитой бўйича мута- 1 Ўзбекистон Республикаси Қонунлари тўплами, 2014. 453-б. 5 SHARQSHUNOSLIK / ВОСТОКОВЕДЕНИЕ / ORIENTAL STUDIES 2015, № 1 хассисларни тайёрлаш бошланди. Бу ерда араб, турк, ҳинд, пушту ва урду тиллари билан бир қаторда хитой ва уйғур тиллари ўқитилар эди. Шундай қилиб, Ўзбекистонда Хитойни тизимли тарзда ўрганиш қарийб тўқсон йил давомида амалга оширилиб келмоқда. Шарқ факультети битирувчилари, ҳозирги кунда Қозон университетининг Шарқ институти ректори Д.Зайнуллин ва Амур давлат университетининг проректори А.Кошкинларнинг маълу- мотларига кўра, 1970 йилда Тошкент университетининг шарқ факультети хитой бўлимидаги талабалар сони 40 нафарни ташкил қилган. Хитой тили ва тарихи бўйича ўқитувчиларнинг асосий қисми (8 нафар) узоқ йиллар давомида Хитойда яшаган ва 1950–1960 йилларда Ўзбекистонга қайтган мутахас- сислардан иборат эди. Булар қаторида М. И. Моложатова, Харбинда таваллуд топган О. А. Вагин, Урумчидан келиб чиққан Н. Е. Хохлов, М. Х. Мах- мутходжаев, С. Розбакиев ва бошқаларни эслатиб ўтиш жоиз. Ривожланган давлатларда хитойшунослик тарих, қадимги ва ҳозирги замон хитой тили, этнография, маънавий ва диний анъаналар, фалсафа, ижтимоий-иқтисодий, сиёсий ва юридик билимлар соҳаларидаги тад- қиқотларни қамраб олган эди. Бироқ, 国学 – «мамлакатшунослик», 汉学 – «синология», 中国学 – «хитойшунослик» каби йўналишлар ўртасида катта фарқ бор. Барча ушбу йўналишлар Хитойни ўрганишни кўзлайди, лекин бу ерда энг асосийси (аҳамият касб этувчи) бўлиб объект эмас, балки субъект ҳисобланади, яъни Хитойни ким ўрганади, Хитойни қандай ўрганади? Катта энциклопедик луғатда, хитойшунослик терминига Хитой тарихи, иқтисоди, сиёсати, фалсафаси, тили, адабиёти ва маданиятини ўрганувчи фанлар мажмуаси (комплекси) тушунилади (курсив бизники), деб таъриф берилган. Ушбу фаннинг илмий номи – 汉学 – «синология»1. Мазкур йўна- лиш таркибли ва тизимли илмий билимлар соҳасига айланган вақтини аниқ белгилаш қийин. Маълумки, «хитойшунослар» доим «шарқшунослар»дан бўлган. Улар асосий диққат-эътиборни хитой тилини, кейин эса – хитой фалсафаси ва гуманитар фанларни ўрганишга берганлар. Бугунги кунда, хитой иқтисодининг буюк ютуқлари ва Пекиннинг халқаро ишлардаги тобо- ра ўсиб бораётган роли асрида, хитойшунослик (синология) нафақат гума- нитар, табиий ва ижтимоий фанлар соҳасидаги, балки синергик ва мульти- пликатив самара берувчи тадқиқотларга айланди. Ўтган асрнинг 1980 йилларидан бошлаб хитойшунослик ўзининг жадал (интенсив) ривожланиш босқичига ўтди. Хитойни ўрганиш (тадқиқ этиш) дунёнинг турли мамлакатларида долзарб ва мунтазам фан мавқеига эга 1 «Синология» атамаси (термини) бир нечта маъноларда қўлланилади. Кенг маънода сино- логия (лотинча Sino – Хитой ва юнонча логос – таълим) – Хитой тарихи, сиёсати, фалса- фаси, иқтисоди, адабиёти,