Анализ некоторых данных в "Matlai Sa'dayn wa Majmai Bahrain"

Аннотация

“Matlai sadain wa majmai Bahrain” of Abdurazzak Samarkandi is the main source for studying the history of the Timurid period. From the source, we can obtain valuable information about socio-political events, diplomatic relations, culture and education, construction and improvement. The article analyzes the information presented in the source in the field of architecture and landscaping. The Temurid period is notable for large-scale creative and landscaping works. Is there such information in “Matlai sadain”? What architectural monuments can We get information about? The article deals with similar issues. After the death of Amir Temur, the struggle for the throne reached a highest point, and many devastations occurred. According to sources, during this period, construction work was mainly focused on defense facilities. After Shahrukh Mirza consolidated Saltanat in his hands, the construction work shifted mainly to the enlightenment buildings. During this period, many mosques, mausoleums, madrasas, and gardens were built. Along with the construction of architectural structures, much attention is paid to the improvement of cities. In particular, agriculture was developed in Merv and Balkh. The book contains a lot of information about the buildings built and sponsored by Shahrukh Mirza and his sons. There is also information about the construction work carried out by the Timurid ladies. In addition to the activities of the Timurids, many emirs built mosques and madrasas. This can also be found in the source. This period, which was followed by constant war, is characterized by numerous destructions. The areas where the war was going on were often devastated. The destruction was mainly directed at defensive structures. Keywords and expressions: Temurids, Abdurazzak Samarkandi, “Matlai Sadain wa Majmai Bahrain”, architecture, landscaping. Кириш. Темурийлар даври Мовароуннаҳр ва Хуросонда катта қурилиш, ободонлаш- тириш даври бўлди, деб бемалол айта оламиз. Бунга Самарқанд, Шаҳрисабз, Бухоро, Ҳирот, Марв, Эроннинг турли шаҳарлари ва бошқа жойлардаги Темурийлар даври ёдгорликлари мисол бўла олади. Қолаверса, ёзма манбаларда ҳам бундай ишлар кенг ёритиб берилган. Мусулмон архитектурасининг энг асосий муҳим ривожланган даврларидан бири бу темурий- лар даври ҳисобланади. Темурийлар даври архитектураси намуналари Эрон, Афғонистон ва Ўрта Осиёда жуда кўп учрайди. Эрондаги темурийлар архитектураси бой ислом санъатининг асосий қисмидир. Темур бошлаб берган меъморий янгиликлар кўп давлатларга, жумладан, Эронга тарқалди. Ўрта Осиёда пайдо бўлган архитектура янгиликлари Эрон ва бошқа жойлардаги меъморий биноларда яққол кўзга ташланади. Темурийлар даври архитектураси ҳар-хил маданиятларнинг уйғунлашиши асосида вужудга келган. Темур жуда катта қурилиш ишларини амалга оширган бўлиб, ундан сўнг унинг ишларини авлодлари давом эттиришди ва санъат турлари, хусусан, меъморчилик соҳаси учун тамал тоши қўйилди. Темур қаерга юриш қилса у ердаги ҳунар аҳлини Мовароуннаҳрга келтиришга ҳаракат қилган. Асосий қисм. Темурдан сўнг Шоҳрух империя ҳукмдори бўлгач, унинг маркази Ҳирот бўлди. Темурдан сўнг мамлакатни бошқарган Шоҳрухнинг қурилиш ва ободончилик ишлари ҳақида маълумот олиш учун “Матлаи саъдайн” энг асосий манба ҳисобланади. Асарнинг тадқиқотга жалб қилинган қисмларида1 ободонлаштириш ва қурилиш билан боғлиқ илк маълумот 1405 йил воқеаларида учрайди. Маълумки, Амир Темур вафот этгач, 1 Самарқандий Абдураззоқ. Матлаи саъдайн ва мажмаи баҳрайн. II Жилд. 1 қисм. 1405-1429 йил воқеалари // Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳли луғатлар муаллифи А. Ўринбоев. – Тошкент: Ўзбекистон, 2008. – 632 б. Самарқандий Абдураззоқ. Матлаи саъдайн ва мажмаъи бахрайн. II Жилд. 2-3 қисмлар. 1429-1470 йил воқеалари // Форс тилидан таржима, сўзбоши ва изоҳли луғатлар муаллифи А. Ўринбоев. Географик номлар 138 S H ARQ M AS H ’ AL I тахт учун кураш кучайиб кетади. Ҳиротда ҳукмронлик қилиб турган Шоҳрух Мирзо Самарқанд тахтини ўзиники қилиб олган Халил Султон билан музокаралар олиб бориб натижага эришмагандан сўнг муқаррар жангга тайёргарчилик кўради. Шу аснода Самарқанд- га юриш олдидан Ҳиротнинг деворларини мустаҳкамлаш, дарвозаларини қайта ўрнатиш топшириғини беради. Соҳибқирон Ҳиротни фатҳ қилган замондан бери дарвозалар қўпорил- ган ва деворлар рахна ҳолида бўлиб, шаҳар харобалигича ётар эди. Ҳиротни амир Жалолуддин Ферузшоҳ маъмур қилиши тўғрисида топшириқ берилади. Амир Ферузшоҳ Ҳиротга келиб оз фурсатда бора, фасил, дарвозалар ва муқоталаларни юқори сифатда мустаҳкамлаб тузатади. Унинг буржлари ўта баланд хандақи эса ер қаърига жуда чуқур кетган эди. Мазкур қурилиш ишлари Ҳирот шаҳрининг қадимги подшолари қилган қурилиш ишларидан бир қадар устун бўлганлиги таъкидланади.1 Албатта бу пайтдаки қурилиш ишлари кўпроқ мудофаа мақсадида амалга оширилган бўлиб, эҳтимолий ҳужумлар бўлганда душманга қийинчилик туғдиришни мақсад қилган. Ободончилик ва қурилиш ишлари билан боғлиқ кейинги маълумот 1409-1410 йил воқеа- лари баёнида келтирилади. Марв шаҳрининг об